Faiz sıfırlandığında vatandaş faydalanacak

Kentsel dönüşümü devlet şefkatiyle yapacaklarını ifade eden Çevre ve Şehircilik Bakanı Erdoğan Bayraktar, 'Kentsel dönüşümde kredi faizleri sıfıra düştüğünde bundan vatandaş yararlanacak' dedi. Kentsel dönüşüm kanununun seferberlik ruhu ile dolup taştığının altını çizen Bayraktar, bu kanunun vatandaş eksenli olduğunu kaydetti. 'Önce vatandaşımızın canı' diyen Bayraktar, "Bu yasayla vatandaşlarımıza diyoruz ki riskli evlerinizi siz tespit ettirin. Siz bakın eviniz sağlam mı sakat mı? Biz 200'e yakın firmayı, kuruluşu lisanslandırdık. Gelip bunlar teknik detaylarına bakacak, 'Bu bina sakattır' diyecek. Ondan sonra insanlarımız kendi evlerini kendileri yıkacak. Biz Bakanlık olarak, devlet olarak yardım edeceğiz. Evlerini boşaltan vatandaşlara yasanın öngördüğü kira yardımını yapacağız" diye konuştu.

n Yeni genelgeyle 'Kentsel dönüşümde sıfır faizle kredi' verilmenin planlanması, vatandaşın harekete geçmesi, özel sektörün elini taşın altına koyması gibi dinamikleri nasıl hareketlendirecektir?

Normal şartlarda da büyük projelerin lansmanlarına bakıyorsunuz reklamlarını veriyor diyor ki kredi fazilerini üçe düşürdük, beşe düşürdük gibi lansmanlar yapıyorlar hiç devletin desteği olmadığı durumlarda bile. Bazı yatırımcılar da yirmi yıl vadeli gibi şeyler söyleyerek cazip hale getiriyor. Kendi yaptığı projenin satışını gerçekleştirmek için böyle kurgular geliştiriyor. Kimi fiyattan kısıyor, kimi vadeyi uzatıyor, kimi faizi düşürüyor. Biz bunları düşündük. Bir de bunun yanı sıra Bakanlar Kurulu kararıyla çıkmış olan faiz desteği uygulamamız olacak. Mevcut yüzde sekiz dokuz yıllık kredi faiz oranları var. Yıllık bazda sekiz dokuz olanların bir dördünü devlet karşılıyor zaten. Bizim ilan ettiğimiz alanlar var. Bunlardan bir tanesi de İstanbul'da Esenler. Bir alan ilan ediyoruz, bir de münferit olarak vatandaş gidiyor bizim lisanlandırılmış teknik kuruluşlarımıza binalarının güvenli olup olmadığını tespit ettiriyor. Bir öyle bireysel olarak tespit edenler var bir de bakanlar kurulu kararıyla ilan ediliyor. Bakanlar kurulu kararıyla ilan edilenlerin hepsi hak sahibi oluyor. Proje paydaşı oluyorlar. Vatandaşa kendi evini tespit ettirdiği zaman eğer depreme karşı güvenli olmadığı ortaya çıkarsa o da bu işlerin içerisinden hak sahibi oluyor. Bu vatandaşlar direk gidecekler bizim anlaştığımız bankaların, finans kuruluşlarının kapılarını çalacaklar 'Biz bakanlık tarafından tespit edildik, bu bizim hak sahibi olduğumuza dair belgedir, bize kredi verin' diyecekler. Banka da diyecek ki 'benim oranlarım yüzde sekizdir, yüzde dokuzdur, bu yüzde dokuzun dördünü devlet karşılayacak gel seninle anlaşma yapalım'.

Dönem itibariyle banka bize de soracak 'bu vatandaş hak sahibi mi' diye biz de hak sahibi diye onay verirsek bankadan krediyi alacak, vatandaş kredisini geri ödemeye başladığı zaman mesela 100 bin lira kredi çektiği zaman bunun aylık geri ödemesi bin 400 liraya denk geliyor. Bu bin 400 liralık kısmının bin 150 lirasını vatandaş ödeyecek, 250 liralık kısmını da biz ödeyeceğiz. Ama biz yatırımcıları da bu projenin içinde kanalize edelim, onları da teşvik edelim istiyoruz onun için de bir açıklamada bulunduk dedik ki eğer bu alanın içerisinde projeyi yapmaya gönüllü bir firma varsa, bu yatırımcı firmada desin ki 'geri kalan faizin yüzde dörtlük kısmını ben karşılıyorum' işte biz de o zaman bakanlık olarak proje uygulamasında ona öncülük vereceğiz. Vatandaş yüz milyar kredi aldığı zaman bin 150 lirasını kendi ödüyor. İşte böyle olursa bu rakam daha da düşecek. Müteahhit karşılayacak bu rakamı. Büyük projelerde lansmanı karşılayanlar nasıl kirayı veririm, vadeyi uzatırım diyor ya ona diyoruz ki bir argüman daha koy buraya gel bu projenin ortağı ol, vatandaşa da de ki 'ben bu projenin içerisinde dört puanı ben karşılıyorum, dört puanı da bakanlık karşılıyor sen yüz bin lira kredi al. 10 yıl vadeli öde bitsin. Hiç faizi yok bu işin içerisinde. Şimdi özel sektör burada elini taşın altına koyuyor mu? İşin doğrusu bunları zaten uyguluyorlar. Biz onlara diyoruz ki bir de lansmanlarınızda bunu kullanın. Vatandaşa de ki bu projemin içerisinde yüzde dördün yüzde dördünü de ben karşılıyorum. Böylece proje daha iyi anlaşılır. Biz ikisini entegre etmek istiyoruz. Biz bakanlık olarak diyoruz ki hem ortak olun hem paydaş olun siz de kazanın, vatandaş da kazansın. Neticede faiz sıfıra düşerse bunun en büyük faydalanıcısı vatandaş olacak. Yüz bin lira borçlandığı zaman 10 yıl boyunca yüz bin lira ödeyecek. Yatırımcı zaten kendi projeleri içerisinde bunları uyguluyor. Vadeleri uzatıyor, ödemesiz dönemler yapıyor. Bunun üzerinde devletin ortak olduğu bir projeye de girse bu işi berberce yürütürüz ve vatandaş karlı çıkar.

Yatırımcıların içerisinde bu gücü, bu kaynağı bulamayan bu işlere girmesin. Madem devlet bu işin içerisine giriyor katkı koyuyor, vatandaş giriyor katkı koyuyor o zaman müteahhitin de bu işe katlı sağlaması gerekiyor. Ama bunu küçük büyük diye ayırt etmeyelim. Buna herkes katkı sağlayacak. Buna katkı sağlayacak bir kapasite yoksa zaten girmesin bu işe, vatandaşı yarı yolda bırakmasın. Ben vatandaşa ayda 250 lira katkı yapamam diyen vatandaş kusura bakmasın girmesin bu işin içine. 2 bin 500 lirayı ödeyemem diyen vatandaş bu işe girmesin. Öbür türlü olursa kooperatifçilik mantığının içerisine düşer. Parsel bazında yapsat yapan müteahhit faiz desteğini verebilecek müteahhitdir. Bunda kimsenin endişesi olmasın.

Özel sektörün dönüşüme bakışı nasıl? Dışarıdan bakıldığında deniliyor ki kentsel dönüşüm için sadece dört tane alan(Diyarbakır, İstanbul'da Beyoğlu- Sütlüce, Beyoğlu-Hacıhüsrev, Esenler) ilan edildi. Sadece dört tane alan ilan edildi ama 12 tane alan bir iki gün içerisinde Bakanlar Kurulu'ndan çıkar inşallah. Biz dört tane alanın yanında bitirdiğimiz ve Başbakan'a gönderdiğimiz 16 tane alan var. İncelediklerimizle birlikte bu sayı 45'e çıkıyor. Türkiye'nin içerisinde şu anda 45 tane afet eksenli dönüşüm projesi var. Projenin gidişatından memnunuz. Proje başı için çok güzel ama bu proje meyvelerini vermeye başladığı zaman çok daha fazla talep gelecek. Hele ki bir iki projeyi yoluna koyalım, vatandaş görsün, yerel idareciler, yerel yönetimler görsün o zaman herkes talep edecek. Memnuniyet oldukça sayı git gide artıyor. Bunun dışında 6306 ile yürüttüğümüz projeler var onların sayısı toplamda 45'e ulaştı. Belediye Kanunu uyarınca yapılacak projeler var. Bu görev bizim Bakanlığımıza verildikten sonra 16 tane alan da Bakanlar Kurulu'ndan çıktı. Dört tanesi Bakanlar Kurulu'na teklif edilmiş. Toplama baktığımızda incelediklerimizle birlikte 59 tane de orda var. Toplamda 100'ü proje sayısı anlamında.

Daha çok yeni bir girişim sayabileceğimiz kentsel dönüşüm, sizce nasıl ilerliyor. Başlangıç sayabileceğimiz şu anlarda gidişattan memnun musunuz?

Kentsel dönüşüm uygulamaları Türkiye için çok yeni değil. Bu dönüşüm zaten belediye kanunu çerçevesinde yürütülüyordu. Bu kapsamda projeler mevcut. Bu projeler üzerinde yıllardan beri çalışılıyor. Şimdi bunlar tomurcuklanmaya başladı. İstanbul'sa Esenler, Küçükçekmece'den tutun da Ağrı'ya kadar her yerde kentsel dönüşüm projeleri uygulanıyor. Biz Diyarbakır'dakileri uygulayacağız. Gaziantep baştan aşağıya dönüşüyor, Ankara aynı şekilde... Türkiye'nin birçok yerinde belediyeler zaten bunları dönüştürebiliyordu, yetkileri vardı. Şimdi bunun üzerine bir defa da afet riski altındaki alanların dönüşümü projesi geldi. 5.1 şiddetinde deprem olunca herkes eyvah diyor. Türkiye gibi güçlü bir ekonominin içerisinde hiç kimsenin acaba depremde can kaybı oldu mu diye düşünmemesi gerekiyor. Bundan sonra 5.1 şiddetinde deprem mi oldu. Geçmiş olsun deyip geçmemiz, bir şey olmaz dememiz lazım. Amacımız bu seviyeye gelmek.

Türkiye'nin ekonomik gücü var artık. Bu proje çok cesaret isteyen bir proje. Her babayiğidin kakıp söyleyebileceği bir proje değil. Kentsel dönüşüm tarihe yazılacak bir proje. Bunların hiçbir hayal ürünü değil. Teknik olarak herkse bu işin olması gerektiğine inanıyordu. Yapılması gerektiğini de ısrarla söylüyorlardı. Kasada para da var bunu yapacak güç de var.

Türkiye'de 7 milyon binanın yapılandırılması öngören kentsel dönüşüme, 5 Ekim'de Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ve Çevre ve Şehircilik Bakanı Erdoğan Bayraktar'ın startıyla başlamıştı. Kentsel dönüşüm için şu 12 adımın izlenmesi gerekiyor:

Belediye imar müdürlüğü, tapu müdürlüğüne başvurarak, arşivden binanıza ait mevcut projeler temin edilir.

Bina Deprem Risk Raporu almak için binaya ait mevcut projeler ve tapu ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nca yetkili kuruluşuna başvuru yapılır.

Bakanlıkça yetkili kuruluş, binanızda yaptığı gerekli inceleme, tespit ve çalışmalar sonucu binanız için Deprem Risk Raporunu hazırlar.

Hazırlanan Deprem Risk Raporu, bakanlık yetkili kuruluşu tarafından bağlı bulunduğunuz il, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı kentsel dönüşüm müdürlüğüne en geç iki gün içinde bir üst yazı ile sunulur

Bakanlık; hazırlatmış olduğunuz deprem risk raporu onayını tarafınıza resmi bir yazı ile bildirir.

Bakanlık onay yazısının size tebliğinden sonra binanız yenilenmesi gerekiyor ise 60 gün içinde bina maliklerinin çoğunluğu ile bina ortak karar protokolü imza altına alınır.

Bina ortak karar protokolü, bağlı bulunduğunuz il Çevre ve Şehircilik Bakanlığı kentsel dönüşüm müdürlüğüne bir dilekçe ile sunulur.

Eski binanızın yıkılması, yeniden inşaatı veya güçlendirmesi için bakanlık onayı ile kentsel dönüşüm kredisi olanaklarından yararlanılabilir.

Binanın yeniden yapımı sırasında ekonomik durumu iyi olmayan maliklerin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın onayı ile kira yardımından yararlanalabilir.

Binanın yeniden inşaatı veya güçlendirmesinin yapılması için tüm projeler hazırlatılır ve ilgili belediyeden ruhsat alınır.

Binanın yeniden inşaat ve güçlendirme uygulaması için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı müteahhitlik lisansı sahip müteahhit şirketler ile anlaşılır ve inşaat yaptırılır.

Yapımı tamamlanan binanız için bağlı olduğunuz belediyeden (Depreme dayanıklı, projesine uygun yapılmış anlamına gelen) iskanlı tapularınız alınır.

Özel sektörün İzmir''e büyük bir ilgisi var. Bu ilgi TOKİ, Emlak Konut ya da bakanlık eliyle sizden de gelecek mi?

İzmir'e herkesin büyük ilgisi var ve İzmir''in bu konuda çok da şansı var. Çünkü İzmir'de şu ana kadar yapılmış herhangi bir şey yok. Hiçbir şey yapılmadığı için arsa yapılabilecek çok şey var. İzmir çok kısa zamanda şantiyeye dönüşecek. Burada birçok yatırım olacak, birçok konut projesini olacak ve İzmirli de bundan çok memnun olacak. Özel sektör orada çok hevesli. İzmir Ticaret Odası, İzmir sanayicileri dediler ki bu bizim için bir fırsattır, biz İzmir'de bir şey yapmak istiyoruz. Bizimle beraber projeye girer misiniz dediler. Gireriz tabii dedik. Ne istiyorsanız sizinle beraberiz dedik. İzmir'in içerisinde ticaret odasıyla, sanayicileriyle, yerel malzemecileriyle, üreticileriyle, inşaat müteahhitleriyle birlikte bu projeyi yürüteceğiz. Kimse engel olmayacak çünkü İzmirli istiyor. Kanun çıktıktan sonra ilk gelenler İzmirliler oldu. Bakan Bey'in aklındaki sistem verelim yerel kendisi yapsın. Biz devlet olarak destek olalım.

n Kentsel dönüşüm çalışmalarının ilerleyişinden memnun musunuz?

5366 sayılı Kanun''la ise bir tane alanı ilan ettik bir tanesini Bakanlar Kurulu'na sunulmak üzere bekletiyoruz. Kanun 31 Mayıs'ta resmi gazetede yayınlandı. Yedi ayda 100 projeyi geçtiysek iyi gidiyoruz. Ankara, Bursa, Erzurum, Eskişehir, İzmir, Sakarya, Adana, Ardahan, Erzincan, Gaziantep, Giresun. Türkiye'nin her yerinden projeler geliyor. Gayrimenkul Türkiye'de her zaman para ediyor. Türkiye'de her kesin aklında başımı sokacak bir evim olsun düşüncesi vardır. 'Bir başımı sokacak evim olsun', 'başımı sokacak sağlam evim olsun'a dönüştü. Bu proje o anlamda gereken ilgiyi her yerde görecek. Şöyle bir şey vardır belirli bir bölge vardır o bölgenin içerisinde yerleşime müsait olmayan bir yer vardır. Türkiye'nin bazı yerlerinde sel oluyor, bakıyorsunuz vatandaş sel olan yatağın içine zamanında izin verildiği için gelmiş oturmuş, konutunu almış. Biz ona seni taşıyacağız buradan diyoruz. Dereyi taşıyamayacağımıza göre vatandaşı taşıyoruz. Biz tohumunu atacağız filizlendiği zaman gelişimler yaşanacak. Dünya'nın örnek aldığı bir proje olacak.