Fark edildiği an patlayacak emtia balonları oluşuyor

Bütün dünya ülkeleri hala 2008 finansal krizi ile savaş veriyor. Uzun yıllar alacak ekonomik mücadele ise bir tarafta sorunları düzeltirken başka bir tarafta ise daha büyük tehlikelerin oluşmasına yol açıyor. Son yıllarda finansal kitaplar da dahil olmak üzere ekonomi literatüründe yeni bir teorinin ortaya çıktığını söyleyen HSBC Bank Stratejisti Fatih Keresteci, bunun büyük tehlikelere yol açan “Balon teorisi” olduğunu belirtti. Keresteci, “Bir balonun balon olduğunu anladığınız nokta, onun patladığı andır. ABD'de mortgage balonu kriz başladığında fark edildi. Kimse daha öncesine neden konut fiyatları bu kadar yüksek diye sormadı. Şimdi de bir emtia balonu ile karşı karşıyayız. Bu da krizin daha bitmediğinin bir göstergesi” diye konuştu.

Geçmişte petrol fiyatlarında da büyük balonların oluştuğunu ifade eden Keresteci, 150 dolara kadar çıkan fiyatların bir anda krizle birlikte 30 dolar seviyelerine kadar sert bir şekilde indiğini hatırlattı. Şu an petrol fiyatlarındaki yükselişin ise ortaoğuda yaşanan tehlikeler ile açıklanabileceğini belirten Stratejist Keresteci, asıl ilginç olan bir diğer durumun ise büyüme rakamlarının düşmesine rağmen sanayide kullanılan alüminyum, bakır gibi madenlerin fiyatlarının yükselişi olduğunu söyledi. Keresteci, “Bu madenlerin fiyatları inanılmaz artış gösterdi. 2008 krizinin en sert hissedildiği dönemlerde bile fiyatlar bu kadar artmamıştı. Bunu yapanlar uluslar arası sermayeler. Bunlar adı, ülkesi, ırkı, dini olmayan sadece getiri peşinde koşan kesim.”

Türkiye'de de gayrimenkul sektöründe oluşan küçük baloncuklar bulunduğunu belirten Keresteci, “Baktığınız zaman normalde 15-20 yıllık kira geliri konutun toplam fiyatını karşılıyordu. Şimdi ise bu süre 40 yıla kadar çıktı. Metrekare fiyatları ise benzer ülkelerden çok daha yüksek. Ama bu baloncuğun patlayacağını sanmıyorum. Çünkü Türkiye'de konut satışında kredi oranı çok az. Yani Türkiye'de konut kredilerinin GSYH'ye oranı yüzde 10'ların biraz üzerinde. Ama ABD'de bu oran yüzde 100'ün üzerindeydi ve patladığı anda tüm dünyayı etkiledi” şeklinde konuştu.

Tüm dünyanın şu anda ekonomik krizden çıkmak için büyük bir mücadele verdiğini belirten Keresteci, “Evet bizim cari açığımız arttı ama şu anda dünyada buna karşı bir ilaç yok. Bizim ekonomi yönetimimiz yeni bir ilaç buldu. Hemen ilk gün etkisini göstermeyecek. Eğer başarılı olursa yeni bir model yaratılmış olunacak. Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu da bunu dile getirdi ve iltifatlarda bulundu. Başarılı olmadığı takdirde BDDK, Hazine ya da Maliye devreye girecek ve farklı yollar deneyeceklerdir” dedi.

Artık dünyanın geçmişte olduğu gibi bir dünya olmayacağını ve "New Normal" denen bir yapıya doğru gittiğini belirten Keresteci, yeni normal düzende yüksek büyüme rakamlarının olmadığı, işsizlik oranlarının arttığı ve çarkların daha yavaş döndüğü bir dünyaya doğru gidileceğini söyledi. Türkiye'ninse bu dönemde göreceli olarak daha iyi ve sağlıklı bir yapıda olacağına dikkat çeken Keresteci, son alınan önlemlerin de krizin uzantısında meydana gelebilecek olumsuzlukları ortadan kaldırmak amacıyla alındığını vurguladı. Keresteci bunu bir örnekle şöyle açıkladı: “Dünyada sermaye hareketleri tekrar kesintiye uğradığı zaman ne olacak? Bizim cari açığımızın finansmanı sermaye hareketlerinden oluşuyor. Merkez Bankası o anlamda doğru zamanda doğru teşhis koyarak politikalarını uyguluyor.” 2008 krizinin üzerinden daha 3,5-4 yıl geçtiğini belirten Keresteci, tüm dünyayı etkileyen 1930 ve 1870 büyük buhranlarının bile 10 yıldan fazla sürdüğünü söyledi. O sebeple 2008 krizinin devam ettiğini ifade eden Keresteci şöyle konuştu: “Yabancı merkez bankaları kriz önlemi adı altında parasal genişlemeye giderek etrafa para saçtı. Amaç o paranın tüketime gitmesi ve ekonomiyi canlandırmasıyken para getiri peşinde koşmaya başladı. Getiri peşinde koşarken de emtia fiyatlarını yukarı itti. Bu en istenilmeyen sonuçtu. Emtiaların yukarı gitmesi ekonomilere negatif anlamda baskı yapıyor” diye konuştu.

Seçim sonrasında kritik noktanın Türkiye'nin not artışı olacağını belirten Fatih Keresteci, yatırım yapılabilir ülke seviyesine çıkmak için uluslararası kredi derecelendirme kuruluşları Fitch'in bir Moody's ve S&P'nin ise iki kademe not artırımı yapması gerektiğini söyledi. Keresteci, “Dünyada önemli bir ekonomik çalkantı yaşanmazsa ve seçimde öngörüldüğü gibi tek parti iktidarı ile sonuçlanırsa, bunların yanı sıra bulunduğumuz coğrafyada olaylar büyümezse not artışıyla karşı karşıya kalacak ve yatırım yapılabilir ülke konumuna yükseleceğiz. Bu durumda Türk şirketlerinin değerleri inanılmaz ölçüde artacak. Dünyada büyük yatırım fonları ülke notlarını dikkate alarak yatırım kararı veriyorlar. Bunlar sıcak paradan farklı olarak kaliteli ve uzun vadeli fonlardan oluşuyor. Notla birlikte bu fonlar Türkiye'ye gelecek. Bu durumda İMKB-100 Endeksi 80 bin 100 bin aralığına çıkabilir” şeklinde konuştu.

Yatırımcıların büyük resmi unutmamaları gerektiğini vurgulayan Keresteci, Türkiye'nin durumunu futbol takımına benzeterek şöyle konuştu: “Futbol takımınız ilk yarıda kaybedebilir ama umutsuzluğa kapılmayın ikinci yarıda her şey değişecek. Türkiye'nin uzun vadede resmi çok parlak. Türkiye ekonomisi 2050'lere geldiğinde en büyük 10 ekonomiden biri olacak. HSBC olarak raporumuzda da bunu belirtmiştik.” Kısa vadeli ise riskler olabileceğine dikkat çeken Fatih Keresteci, bu risklerden korunmamak için yatırımcının ana parası hangi cinsten ise borcun da o para cinsinden aynı vadede yapılması tavsiyesinde bulundu.

Diğer bir önemli unsurun ise doğru zaman olduğunu vurgulayan Stratejist, şöyle devam etti: “Yatırım yapacağınız enstrümana doğru zamanda yatırım yapın. Çok doğru bir inanç vardır, 'Borsada satarken değil alırken kazanılır' diye. Bir şirketi incelemişsiniz bilançosu ve karlılığı çok iyi. Yatırım yapmaya karar verdiniz. Doğru zamanı beklemek lazım. Başarılı bir ülkeyiz ama halen dalgalanmalar yaşıyoruz. O dalgalanma yatırım yapacağınız ürünün fiyatını aşağıya çekmiş ise hiç endişelenmeden hemen alın. Başka bir açıdan bakıldığında ise herkesin almaya kalktığı anda ise satmak gerekiyor. Babaanneniz bile 'Bu şirket iyi gidiyor, hissesini alalım” dediği anda satma zamanı gelmiş demektir.”

Şu sıralar bin 500 doları da aşarak tarihi rekorunu kıran altının daha çok varlıkların değerini korumak amacıyla tercih edildiğine dikkat çeken Fatih Keresteci, altının babaannemizden büyük patronlara kadar herkes tarafından tercih edildiğini belirtti Keresteci, “Altın fiyatlarındaki yükselişe spekülatif demek doğru olmayabilir. Şimdi Orta Doğu karıştı, Avro Bölgesi'nde ne olacağı bilinmiyor, dolar güvenilirliğini koruyacak mı sorusu var. Bunlardan dolayı altına gidiliyor. Ne zamanki bu riskler ortadan kalkar altında çok sert bir fiyat düşüşü olur. O da muhtemelen ABD Merkez Bankası'nın faiz artırım sinyali verdiği gün olacak” diye konuştu. Ayrıca altın fiyatlarının sürekli artış göstermediğini söyleyen Keresteci bunu şöyle açıkladı: “Biz hep yaşımız itibari ile altın fiyatlarının yükseldiğini hatırlarız. 2000'de 250 dolar olan ons fiyatı şu an bin 500 doları aştı. Ama şunu da unutmamak lazım; 80'lere yaklaştığımızda altının onsu 800-900 civarındaydı. 1980'den 2004'e kadar altın fiyatları 200 dolara kadar geriledi. Risk ortadan kalkarsa böyle bir şey kaçınılmaz olur.”

Keresteci siyasi iktidarın ihracatı çeşitlendirmek için çok iyi bir strateji uyguladığını ama şanssız bir döneme denk geldiği için uygulamaların meyvesinin tam olarak alınamadığını vurguladı. “AB ile büyük oranda ihracat yapılıyordu orada borç krizi çıktı. Orta Doğu'da ihracatımızı çeşitlendirmek için atılımlar yaptık ama orada da isyanlar çıktı” diyen Keresteci, bu gelişmelerin yaşanmaması durumunda Türkiye'nin çok daha farklı bir konumda olabileceğini belirterek, ”Tüm bunlara rağmen çok daha iyi bir durumdayız. 2001'de 'geri kalmış ekonomi' sınıfındaydık. Şimdi BRIC'e dahil olma, en büyük on ekonomi arasına girmekten bahsediyoruz. Daha da öteye gidecek. Çok umutluyuz” diye konuştu.