Gerekçeden de anlaşılamadı

Anayasa Mahkemesi, Cumhurbaşkanlığı seçimlerine getirdiği 367 şartının gerekçeli kararında Anayasa'nın 96. ve 102. maddesinde öngörülen toplantı yeter sayılarının bulunup bulunmadığını gösterecek bir yoklama yapılması gerektiğini bildirdi. Gerekçede TBMM Başkanı Arınç'ın yoklama yapmaması kabul edilemez görüldü. Davanın görüşülmesine karşı çıkan ve sorunun içtüzük kurallarıyla halledilmesini isteyen Başkan Tülay Tuğcu, Başkanvekili Haşim Kılıç ve üyeler Sacit Adalı ile Fulya Kantarcıoğlu ise düşüncelerini gerekçelerini dile getirdi.

Mahkeme, Anayasa'nın özel düzenleme bulunan durumlarda her hangi bir itiraz ve kuşkuya yer olmasa bile sonradan ortaya çıkacak duraksama ya da tartışmalara gerek bırakılmamış toplantı yeter sayılarının belirlenmesinin gerekli olduğuna işaret etti. Ayrıca mahkeme, toplantı yeter sayısının ayrık olarak belirlendiği durumlarda, bu toplantı yeter sayısına ulaşıldığını gösterebilecek tek verinin “yoklama” sonuçları olduğu, TBMMBaşkanı veya Başkanvekili gündemin özel toplantı yeter sayısı öngörülmüş seçim maddesine geçerken, bir yoklama ile bu toplantı yeter sayısına ulaşılıp ulaşılmadığını tespit etmek zorunda olduklarına işaret etti.

Mahkeme, TBMM'nin 96. birleşiminde aldığı kararla birlikte Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Cumhurbaşkanı'nın Anayasa'nın 102. maddesinde belirtilen esaslara göre seçileceğine ilişkin 121. maddesinin birinci fıkrası hükmü ile bağdaşmadığını belirterek, “Çünkü seçim TBMM'nin aldığı karara dayalı olarak Anayasa'nın 102. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen özel toplantı yeter sayısının olduğu bir ortamda değil, Anayasa'nın 96. maddesindeki toplantı yeter sayısına ulaşıldığını Başkan'ın varsaydığı bir ortamda yapılmıştır. Söz konusu karar ve uygulamanın, TBMM İçtüzüğü'nün 121. maddesinde Anayasanın 102. maddesine aykırı eylemli bir değişiklik anlamını taşıdığında hiçbir kuşku yoktur” ifadelerine yer verdi.

Gerekçede, Anayasa'nın 104. maddesine dikkat çekilerek, “Cumhurbaşkanı devletin başıdır. Bu sıfatla Türkiye Cumhuriyeti'ni ve Türk milletinin birliğini temsil eder. Cumhurbaşkanı'nın, ulusun önemli bir çoğunluğunu yansıtan temsilcilerin katılımı ve iradeleri ile seçilmesi yaklaşımının Anayasa'da benimsenmiş olduğu görülmektedir. Bu düzenlemeler, Cumhurbaşkanı seçiminde aranması gereken uzlaşının pozitif hukuksal dayanaklarını oluşturmaktadır” denildi.

TBMM Başkanı Bülent Arınç ise gerekçeyi 'ikna edici” bulmadığını söyledi. Arınç, “4 üye, 'Meclis kararları Anayasa Mahkemesine tabi değildir. Biz bu işleme bakamayız' diye oy kullanmış. Ancak bu 7'ye 4 reddedilince işin esasına girilmiş. Bu sefer de o iki üye, “Madem işin esasına girildi. Biz de 367 yanlısıyız' diye oy kullanmışlar. Bu çok büyük bir çelişki” diye konuştu. Arınç, Meclis Başkanlığı seçiminde ise bundan sonra da bundan önce yapıldığı gibi asgari 184 toplantı yeter sayısı aranacağını anlattı.

Karşı oy kullanan üyelerden Sacit Adalı, milletvekillerinin Meclis Genel Kurulu'na girmek, toplantılarda hazır bulunmak, kanun yapıcılığında aktif rol almak, dolayısıyla, Meclis'in işlemesini sağlamak görevlerinin bulunduğunu kaydederek, “Yasama organı üyeliğine seçilmiş ve bu sıfatla beş yıl hizmet etme hakkını kazanmış olmanın icapları arasında toplantılara katılmamak suretiyle Meclis'in çalışmasını güçleştirmek, önlemek ve karar alınmasına mâni olmak yoktur. Anayasa'da belirtilen olağan engelleme (obstrüksüyon) yolları ancak Meclis'de fiilen hazır bulunulduktan sonra düşünülecek şeylerdir. Aksi hâlde, üçte iki veya beşte üç nisâbının arandığı toplantılarda Meclis'e girmeyerek karar alma mekanizmasını tıkamak her zaman mümkün olacaktır. Artık bundan sonra 367 oy şartı aranacağından ve Meclis'in teşkil tarzı dâimâ değişebileceğinden Cumhurbaşkanı'nı seçmek de son derece zorlaşacak, hattâ, bu usûlü yumuşatmak bakımından, meselâ, seçim usûlünü yeniden düzenlemek için 175. madde uyarınca beşte üç çoğunlukla Anayasa değişikliğine gitmek bile kolay olmayabilecek, 1961 Anayasası uygulamasında karşılaşılan zorluklara 1982 Anayasası ile getirilen çözümler, tam bir geri dönüşle, sistemde daha ağır sosyo-politik ve sosyo-ekonomik problemlere yol açabilecektir. Esas olan, Meclis'in ârızasız işlemesi, kesintisiz çalışması, görevini yapması ise, Anayasa hükümlerini buna göre yorumlamak kamu düzenini devâm ettirmenin ve toplumun huzuru, millî dayanışma ve adâlet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, Başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devleti olmanın da gereğidir. Bu sebeblerle çoğunluk yorumuna ve görüşüne katılmamaktayım” dedi.

Başkanvekili Haşim Kılıç da, 102. maddenin üçüncü fıkrasının açık olduğunu belirterek, şöyle dedi: “Çoğunluğun ifade ettiği gibi, 1. turdan başlamak üzere, önce 3/2 oranında üye ile toplantı nisabı, sonra da 3/2 oranındaki üyelerle karar yetersayısı aranacak olması, toplantı nisabının uzlaşma için bir tehdit unsuru olarak kullanılması sonucunu doğurur. Oysa, Anayasa koyucunun uzlaşma için kullandığı zorlayıcı unsur, adaylık süresi de dahil, 30 gün içinde Cumhurbaşkanlığı seçiminin yapılması, aksi halde derhal genel seçimdir. 1961 Anayasası'nda ilk iki turda 3/2 çoğunluk sağlanamaz ise sonraki sınırsız turlardaki tam mevcudun salt çoğunluğu koşulu da 1982 Anayasası'nda en fazla iki turla sınırlandırılmak suretiyle mutlaka seçim yapılmasını zorlamaya dönüktür. 102. maddenin birinci fıkrasından hareketle en az 367 üyenin katılımı ile toplantı yapılmasını öngörmek, geriye kalan 184 milletvekilinin daha karar aşamasına gelmeden TBMM'yi bloke ederek çalışamaz duruma getirmesine izin vermektir. Üçte birlik bir azınlığın seçim sürecini bu yolla engellemesi azınlığın çoğunluğa tahakküm etmesine neden olacaktır. Demokrasi sınırsız bir çoğunluk rejimi değildir, ancak, azınlığın çoğunluğa dayattığı bir rejim de hiç değildir. Bu yol, azınlığın çoğunluğu etkisiz hale getirmesi, ya da, çoğunluğun devre dışı bırakılması gibi hiçbir demokratik ülkede olmayan bir garâbeti doğurur. Önceden kestirilmesi mümkün olamayan yorumlarla yeni usül kuralları üretilmesi hukuk güvenliğini yok eden yaklaşımlardır.”

Gerekçeli kararda Başkan Tuğcu, Anayasa'nın 95. maddesinin birinci fıkrasında, “TBMM, çalışmalarını kendi yaptığı İçtüzük hükümlerine göre yürütür” denildiğini hatırlattı. Tuğcu “TBMM kararında, içtüzüğün değiştirilmesi yönünde prosedüre uygun bir teklif içeriği de, bir İçtüzük düzenlenmesi veya değişikliği olarak kabulü ile anayasal denetime tabi kılınması mümkün olmadığı görülmektedir. Görev alanına girmeyen davanın esasa girilmeksizin ilk inceleme aşamasında görev yönünden reddi gerektiği görüşündeyim. Ancak esasa geçildiğinde esasla ilgili görüşlerim çoğunluk gerekçesinde belirtilmiştir.” dedi. Tuğcu gibi davanın reddi gerektiğini belirten Üye Fulya Kantarcıoğlu da, “İptali istenilen TBMM kararının,dava konusu uygulamanın eylemli bir içtüzük değişikliği olarak kabulü olanaklı bulunmadığından iptal isteminin görevsizlik nedeniyle reddi gerektiği düşüncesiyle işin esasının incelenmesi yolundaki çoğunluk görüşüne katılmıyorum” dedi.

Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, Anayasa Mahkemesi asıl üyeliğine Danıştay üyesi Zehra Ayla Perktaş'ı seçti.Cumhurbaşkanlığı Basın Merkezi'nden yapılan yazılı açıklamada,Cumhurbaşkanı Sezer'in, Anayasa Mahkemesi asıl üyeliğine, Danıştay Genel Kurulunca gösterilen üç aday arasından, Danıştay üyesi Zehra Ayla Perktaş'ı seçtiği bildirildi.Anayasa Mahkemesi Başkanı Tülay Tuğcu'nun yaş haddinden emekliye ayrılmasıyla Danıştay kontenjanından Anayasa Mahkemesi asıl üyeliği boşalmıştı. Sezer yaptığı atamada ilk sırada bulunan ve 51 oy alan Suna Türkoğlu'nu es geçerek Perktaş'ı seçti.

Cumhurbaşkanı Sezer'in Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçtiği Perktaş 15 Aralık 1949 yılında Beyşehir de doğdu. Zehra Ayla Perktaş, evli ve iki çocuk annesi.