İstikrarı bozanlar faturasını öderler

Ezacıbaşı topluluğunun temelleri daha 1942 yılında Nejat Eczacıbaşı tarafından atıldığında grubun bu kadar büyüyeceğine Nejat beyin kendisi bile inanmamıştı. 1992 yılında yazdığı anılarında bu düşüncesini şöyle ifade etmişti "Laleli'de ilk kez ilaç üretimine başladığımda, işlerin bir gün bu kadar gelişeceğini aklımdan bile geçirmemiştim." Ancak Nejat beyin bu sözleri Eczacıbaşı topluluğunun tesadüf eseri büyüdüğü ve bu günlere geldiği anlamına da gelmiyordu. Çünkü o günden bu güne topluluk her ne kadar aile temellerine dayansa da kimse hak etmeden yönetici koltuğuna oturamıyordu; hatta patronun oğlu olsa bile. İşte bu durumu son patron Bülent Eczacıbaşı'nın söylediklerinden çıkarabiliyoruz, "Çocuklarımızın kuruluşlarımızda görev almalarını, her ana baba gibi biz de arzu ediyoruz; ancak, bunun bir hanedanda olduğu gibi, veliaht tayini ile, otomatik bir biçimde olmasını uygun bulmuyoruz. Eğer sorumluluk almak isterlerse, bunu hak ettiklerini de kanıtlamaları gerekir. Hak etmeyenlere yönetim sorumlulukları vermek, aile şirketlerinin felaket nedenlerinin başlarında geliyor." Bülent Bey'in bu yaklaşımı belkide Eczacıbaşı topluluğunun bir eczaneyle başlayan başarı öyküsünün net özeti. Kurumsallık, hak etme, çalışkanlık ve hedef koyma yane Eczacıbaşı değerleri. Bu değerleri ve gündemi Eczacıbaşı topluluğu Yönetim kurulu başkanı başkanı Bülent Eczacıbaş ile konuşuyoruz.

Kuşkusuz tüm girişimler, toplumsal koşulların etkisinde gerçekleştirilir ve aynı zamanda toplumu etkilerler. Eczacıbaşı girişimleri de, Türkiye'nin ithalat için gerekli dövizden yoksun olduğu dönemde başladı ve ithal edilmekte olan sanayi ürünlerinin yurtiçindeki üretiminin desteklenmesini öngören "ithal ikamesi" döneminde gelişti. 1980 sonrasında, dışa açılmanın ilk yıllarında, sadece dünya rekabetinden değil, aynı zamanda iç piyasadaki haksız rekabetten olumsuz yönde etkilendik. Özellikle de politik temelli haksız rekabetten. Ancak, bu tehditten ders çıkararak en iyi bildiğimiz, en yüksek katma değeri yaratabildiğimiz alanlarda yoğunlaştık ve yatırımlarımızı bu alanlarda sürdürdük.Topluluk olarak, 80'lerin sonundan itibaren, ancak küresel düzeyde rekabet edebilen kuruluşların hayat hakkı olduğunu gördüğümüz için bu yönde girişimlerde bulunduk. Türkiye'de siyasal ve ekonomik istikrarın sağlanmasıyla birlikte, yurt içinde ve dışında yatırımlara ağırlık verdik. Bugün, seramik sağlık gereçlerinde, karo seramikte ve temizlik kağıtlarında Avrupa'nın ve dünyanın en önde gelen kapasitelerine ulaştık.

Avrupa Birliği'ne tam üyelik süreci içindeki Türkiye, içtenlikle benimsediği çağdaş uygarlık düzeyine erişme hedefine, şimdiye kadar hiçbir zaman olmadığı kadar yakın bir noktada bulunuyor. Bu süreçte, küreselleşen dünya ile bütünleşirken yaşamakta olduğumuz ekonomik ve politik dönüşümün çıkar dengelerinde yol açtığı hızlı değişim, yaşamımızın tüm alanlarını olduğu gibi, siyasal yaşamımızı da yakından etkiliyor; hatta, belirliyor. Bir süredir yaşamakta olduğumuz siyasal gerilimlerin temelinde, bu durumdan ileri gelen karşılıklı tehdit algılamalarının yattığını düşünüyorum. Bu gerilim ortamını, demokrasinin kuralları içinde, adım adım aşacağımıza ve çok da uzun olmayan bir süre içinde, küreselleşmeye ayak uydurabilmenin nimetlerinden dengeli bir biçimde yararlanabileceğimize ve siyaset yaşamımızın da normalleşeceğine inanıyorum.

Enflasyon, çok uzun yıllar ekonomimizi büyük zaaflara uğrattı; yerli ve yabancı yatırımları caydıran, en önemli etken oldu. Bundan önceki hükümetin, Kemal Derviş öncülüğünde yürürlüğe koyduğu "Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı" ile, istikrarın sağlanması yolunda ilk adımı attı. Bugünkü Hükümetimiz de, enflasyonla mücadele konusunda, işbaşına geldiğinden bu yana büyük çaba harcadı. Geçen yıl dünya konjonktüründeki gelişmeler nedeniyle enflasyon hedefine ulaşılamadıysa da, bugün Türkiye'de ekonomik istikrardan sözedebiliyorsak, bunda bugünkü hükümetin çok önemli katkıları olmuştur.

Enflasyon düzeyi hala dünya standartlarına göre yüksek olmakla birlikte, bugün istikrara giden yolda önemli aşamalar yapmış ve yakın geçmişimizdeki dönemlere göre çok daha olumlu bir noktaya gelmiş bulunuyoruz. Ancak, bu kazanımların, yapısal reformlar tamamlanılarak kalıcı hale getirilmesi zorunluluğu bugün de sürmektedir; çünkü aksi takdirde, herhangi bir yanlış uygulama ile istikrarın bozulması ve Türkiye'nin inandırıcılığını kaybetmesi tehlikesi vardır. Ayrıca, yüksek cari açık- yüksek faiz modelinin uzun vadede sürdürülmesinin mümkün olmadığını düşünecek olursak, gerçek istikrara kavuşmak için finansman maliyetlerinin de makul düzeylere indirilmesi gerekiyor.

Bu seçimler sonrasında, eğer biraz önce üzerinde durduğumuz, küreselleşen dünya ile bütünleşme sürecinin nasıl aşılacağına ilişkin fiili bir uzlaşma ortaya çıkarsa, Türkiye'nin önü açılmış olacaktır. O zaman Türkiye profilinin, insan hakları ve demokrasi alanındaki eksiklerini tamamlamış, kamu yönetimini dinsel etkilerden uzak tutan, rekabete dayanan piyasa ekonomisinin eksiksiz biçimde yürürülükte olduğu bir hukuk devletini ortaya koyacağını düşünüyorum.

Her kuruluşta öncelikle kurucusunun, sonra da onun seçtiği çalışma arkadaşlarının benimsediği bazı ahlak ilkeleri oluyor. Eğer doğru bir işe alma politikası uygulanırsa, yeni işe alınanlar da bu değerleri benimsemiş ya da benimsemeye yatkın kişilerden seçiliyor ve böylece kurum değerleri oluşuyor. Eczacıbaşı kuruluşlarında da, yıllar içinde böyle bir değerler bütününün geliştiğini gözledik ve 1994 yılında Eczacıbaşı Topluluğu'nda çalışanların benimsemiş oldukları değerleri belirlemek üzere bir çalışma yürüttük. Orada gördük ki, "Eczacıbaşı değerleri" dediğimiz sistem, üç ayak üstünde duruyor. Bunların başında, kendimize ve ilişkide bulunduğumuz tüm paydaşlara duyduğumuz saygı var. Müşterinin gereksinimlerini, kendimizi onun yerine koyarak karşılamak, yani empati önemli bir geleneği oluşturuyor. İkinci ayak, girişimcilik ve bu da sürekli bir yenilikciliği gerektiriyor. Üçüncü ayak ise, toplumun her anlamda gelişmesine katkıda bulunmayı, temel işlevlerimizden biri olarak kabul etmemiz.

TÜSİAD, sık sık siyasete karışmakla suçlansa da, bugüne kadar sadece ülkemizin uzun vadeli çıkarları ile ilgili olmuştur. Dolayısıyla, günlük siyasette etkili olmak gibi bir amacı bulunmadığı için, bir hükümet döneminde etkisinin azalıp azalmadığını, aynı süre içinde değerlendirmek mümkün değildir. Tersine, TÜSİAD son yıllarda yaptığı çalışmalarla, Türkiye'nin daha derin sorunlarına çözümler üretmeye yönelmiş ve bunları her zaman hükümetle de paylaşmıştır. Bu çalışmalar, hükümetin birçok düzenleme ve eylemine katkıda bulunmuştur. TÜSİAD'ın, tüm demokratik hükümetler döneminde etkinlik düzeyi aynıdır.

TÜSİAD, kuruluşundan bu yana, esas olarak Türkiye'nin sektörler üstü makro konuları ile, uzun vadeli bir perspektif içinde ilgilendi; görüşler oluşturdu. Kuruluşları TÜSİAD tarafından da desteklenmiş bulunan, yerel ve sektörel sanayici ve işadamı dernekleri ise, çoğunlukla adlarında da belirtildiği gibi, daha güncel sorunlarla ilgili çalışmalar yürütüyorlar. Bu bakımdan, TÜSİAD'la alternatif değil, tamamlayıcı rolleri olduğunu söyleyebiliriz. MÜSİAD'ın ise, bugün gelinen noktada TÜSİAD'la, büyük ölçüde, aynı bakış açısını paylaştığını görüyoruz.

Düşünüyor ve temenni ediyorum. Eskiden politikacılar, istikrarsızlığa yolaçan populist ve enflasyonist politikalardan çıkar sağlayabiliyorlardı. Bugün ise, istikrarı bozan politika hatalarının çok ciddi siyasi faturalarının olacağı bir ortama girmiş bulunuyoruz. Bu durum, iyimserliğimin en önemli nedenini oluşturuyor.

Büyümek ve artan nüfusumuza iş bulmak zorundayız. Gelişmişlik düzeyi bizimkiyle karşılaştırılabilecek ülkelerle aramızdaki gelir farkının yavaş da olsa kapanabilmesi için, yıllık %7 dolayında büyümemiz gerekiyor. Bu, yeni yatırımlar yapılması anlamına geliyor; ancak, yurtiçi sermaye birikimimiz, böyle yüksek bir büyüme hızının gerektirdiği yatırımları gerçekleştirmeye yeterli değil. O nedenle, özellikle doğrudan yatırımlara yönelen yabancı sermaye gelişinin artmasını, olumlu bir gelişme olarak değerlendirmek gerekir. Nitekim kapılarını yabancı sermayeye kapalı tutmuş ülkeler arasında yüksek gelişmişlik düzeyine ulaşmış olanlara rastlamak mümkün değildir. Diğer yandan, belki daha çok uygulama bakımından, ülkemizdeki yatırım ortamının uluslararası yatırımcıların dünyanın diğer ülkelerinde, örneğin Çin Halk Cumhuriyeti'nde alışık olduğu olanakları sunamadığını da bilmemiz gerekiyor. O nedenle de, ülkemizdeki yatırım ortamını geliştirmek zorunda olduğumuzu unutmayalım. Eğer bunu başarabilirsek, sadece uluslararası yatırımcılar değil, yerli yatırımcılar da, girişimlerini artıracaklardır.