Kapasitede kırmızı çizgi yüzde 60

Küresel ekonomik krizin etkileri gittikçe derinleşiyor. Peş peşe gelen veriler krizin etkilerini göstermeye devam ediyor, reel sektörde daralma gittikçe belirginleşiyor. Kapasite kullanımındaki ciddi düşüş 2009 yılının ilk çeyreğinde de sanayi üretiminin ve ekonomide büyüme rakamlarının negatif çıkacağının habercisi oldu. Ocak ayı sanayi üretimi verileri yüzde 21.3 düşüşle tarihi düşüşe imza atarken, bir kara haber de imalat sanayinde kapasite kullanımından geldi.

İmalat sanayiinde kapasite kullanım oranı Şubat ayında, geçen yılın aynı ayına göre 15,5 puan azaldı. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) “İmalat Sanayiinde Eğilimler” sonuçlarını açıkladı. Buna göre, 2008 yılı şubat ayında yüzde 79,3 olan üretim değeri ağırlıklı kapasite kullanım oranı, bu yılın şubatında yüzde 63,8 olarak hesaplandı. Kapasite kullanımı ocakta ise yine yüzde 63,8 düzeyindeydi.

Ekonomistler şubat ayında sanayide çift haneli gerileme, ekonomide ise 2009'un ilk çeyreğinde ise 5 ile 6,5 arasında küçülme bekliyor. 2008'de başlayan krizin etkilerinin 2009'a miras kaldığını belirten ekonomistlere göre 2009 kaybedildi. Şubat ayında, iş yerlerinin, tam kapasiteyle çalışmamasının nedenleri arasında talep yetersizliği ilk sırada yer aldı.

İç pazarda talep yetersizliği yüzde 49,8 ve dış pazarda talep yetersizliği yüzde 28,9 oranında etkili oldu. Kapasite kullanım oranlarındaki düşüşü yurtiçindeki daralmanın devam ettiği şeklinde yorumlayan ING Bank Başekonomisti Sengül Dağdeviren, “Yurtdışı pazarlardaki daralmanın neticesinde ihracat şoku yaşıyoruz. Ancak kapasitede kullanmın oranının yüzde 60 seviyelerine gerilemesi üretim açısından resmi kriz sinyalidir" dedi.

İmalat sanayinde iktisadi faaliyet kollarına göre kapasite kullanımı en düşük sektör, yüzde 44,1 kapasite kullanımı ile büro, muhasebe bilgi işlemleri makine imalatı oldu. Bunu, yüzde 47,5 kapasite kullanımıyla taşıt araçları ve karoseri imalatı, yüzde 48,7 ile kok kömür rafineri edilmiş petrol ürünleri imalatı, yüzde 57,6 ile derinin işlenmesi, bavul ve çanta imalatı, yüzde 59,2 ile mobilya imalatı, yüzde 61,0 ile metal eşya sanayi makine teçhizat hariç imalatı izledi. Şubat ayında kapasite kullanım oranları, gıda ürünleri ve içecek malatında yüzde 66,3, tütün ürünleri imalatı yüzde 81,4, tekstil ürünleri imalatı yüzde 66,5, giyim eşyası imalatı yüzde 74,2, ana metal sanayi imalatı yüzde 71,6, radyo, TV haberleşme cihazları imalatı yüzde 70,5 oldu.

İmalat sanayiindeki şubat ayı kapasite kullanım oranını Yeni Şafak'a değerlendiren Ekonomist Doç. Dr. İbrahim Öztürk şunları dile getirdi: 'Bir önceki ay ile kıyasladığımızda kapasite kullanım oranlarındaki düşüş duruyor gibi bir mantıkla erken iyimserliğe kapılmamak lazım. Önümüzdeki bir kaç ay daha bu düşüşlere hazırlıklı olmak gerekiyor. Nisan-mayıs ayı gibi kamu kesiminin yaptığı yatırımların pozitif sonuçları görülmeye başlayacak ve o zaman bu rakamlar göreceli olarak düzelmiş olacaktır.'

İş yerlerinde şubat ayı üretim miktarı bir önceki aya göre değişmedi. 2009 Mart ayında üretim miktarının yüzde 4,7 oranında artması bekleniyor. Şubat ayı satış miktarı ise yüzde 2 oranında artarken, bunun Mart ayında da yüzde 3,2 artması bekleniyor. Öte yandan şubat ayında imalat sanayinde kapasite kullanım oranı, devlet sektöründe yüzde 86,2, özel sektörde yüzde 63,6 oldu.

Türkiye, ocak ayında sanayi üretiminde gerçekleşen yüzde 21.3'lük düşüş ile dünyada sanayisi en fazla eriyen ikinci ülke oldu. İlk sırada ise Ocak ayındaki yüzde 30.8 düşüşle Japonya yer alıyor. Sanayi üretimi ve kapasite kullanımındaki düşüşü değerlendiren ekonomist Deniz Gökçe, “Türkiye, dışa açık bir ülke olarak oralarda yaşanan durgunluğun yarattığı dış talep daralmasını 2008 son çeyreği ve 2009 ilk çeyreğinde şiddetli şekilde yaşamak zorunda ve yaşıyor” dedi. Gökçe sözlerini şöyle sürdürdü: “2001 krizi sırasında sanayi üretimindeki düşüş yüzde 13-14 seviyelerinde idi. Diğer yandan üretiminin ocak ayında rekor seviyede azalmasının gerisinde küçük de olsa mevsimsel ve çalışılan iş günü sayısı gibi faktörler var. 2008'de Ocak ayında 22 iş günü varken, bu yıl toplam iş günü sayısı 21 idi. Bu bir günlük değişim sonucunda doğal olarak sanayi üretimi de azalıyor. Bu verilerden hareketle, ocak ayındaki sanayi üretiminin aralık ayından daha kötü olmadığını söylemek mümkün.”