Karabağ'dan kara trene yüklenen hayatlar

Dünya "soykırım"ı konuşurken, yüksek tonla her yerde yankılanan Ermeni diasporasının taleplerini ezbere bilirken, Dağlık Karabağ ve etrafından sürülen, yurtları işgal edilen Azerilere ne kulak veren var, ne de umut... 1988-1993 arasında toprakları işgal edilen, Azerbaycan'ın dört bir yanına dağılan Karabağlıların çadır kampında doğan çocukları şimdi 13-14 yaşlarına geldiler. Evlerinden yurtlarından sürülen Karabağ Azerileri "kaçgın reyonları"nda evlerine dönmeyi beklerken çocuklar baba ocaklarını, babalarını, kaybettikleri toprakları bile bilmiyorlar.

Şimdi lise çağına gelen çocukların adresi doğduğundan beri "kaçgın reyonları", evleri damı akan "köhne" baraka, ön isimleri de kaçgın. Yıllardır barakalarında büyüklerinden, okullarında öğretmenlerden duydukları en hayati cümlelerse inandırıcılığını yitirmek üzere: "Karabağ'a, topraklarımıza döneceğiz", "Sulhle olmazsa harple alacağız evlerimizi."

Azerbaycan, BM'nin gelişmekte olan ülkeleri arasına girdiği için yardımlar kesildi. Yardımlarla birlikte Ermeni işgali, Karabağ sorunu da konuşulmaz oldu..

Oysa kayıtlara geçen rakamlar unutulmayacak kadar çarpıcı. İşte Dağlık Karabağ'da bitmeyen işgalin gözardı edilen faturası: l 20 bin Azeri, 6 bin Ermeni öldü l 4 bin 860 kişi esir ya da kayıp l 150 bin yaralı, 50 bin sakat l 17 bin kilometrekare toprak, yani Azerbaycan'ın yüzde 20'si kayıp l 900 yerleşim birimi işgal edildi. l 1021 okul, 800 sağlık kurumu l 139 bin ev yıkıldı, yakıldı.

Karabağ'da Ağdere, Şuşa, Hocalı, Hankenti, Hocavent, Karabağ çevresinde Laçin, Kelbecer, Kubatlı, Zengilan, Cebrail, Fizuli, Ağdam tamamen Ermenilerin elinde. Evi, ektiği toprakları, işyerleri orada kalan Azerilerse şimdi ayda 30 bin manat'la (6.5 dolar) geçinmeye çalışıyor. Ne 30 bin manat yetiyor ne de kişi başına her ay verilen 5 kg un, 1 kg şeker ve 1 litre yağ. Karabağ'dan 750 bin, Ermenistan'dan 250 bin "kaçgın" için Azerbaycan bütçesinden yıllık 130 milyon dolar harcanıyor. Kışın aile başına her ay verilen 40 litre petrol yıkıtı da bunun içinde.

İlham Aliyev'in cumhurbaşkanlığından sonra "Yeni President daha kararlı" diye konuşuyor Karabağ Azerileri. Elçibey döneminde yapılan hatalar yüzünden, silahsız kaldıklarını söylerken de 2006 bütçesini hatırlatıyorlar: "Biz sulh ile çözüm arıyoruz, toprağımızı istiyoruz. İlham Aliyev'in sözüne güveniyoruz. O da önce sulh yolunu istiyor, olmazsa harple de olsa vatanımızı alacağız. Bu yıl Azerbaycan Silahlı Kuvvetler bütçesini 650 milyon dolara çıkardı. Ermenistan'ın bütün bir ülke bütçesi neredeyse 1 milyar dolar. Bu haber onlar için çok önemli mesajlar taşıyor." Cumhurbaşkanı İlham Aliyev de "Savunma bütçesine çok büyük pay ayırdık" diyerek Ermenistan'a gözdağı veriyor, kamplardaki beklentiyi iyice ateşliyor.

Kampta işsizlik var, yoksulluk var ama eğitimsizlik yok. Eğitim her şartta devam ediyor. Çocuklar okula gidiyor, öğretmenler en temiz giysileriyle giriyorlar derse. Bayan öğretmenler daha iyi anlatıyor memleketlerini ve eski günlerini: "Biz Ermenilerle kardeş gibiydik. Aynı evlerde yan yana yaşıyorduk ama Karabağ Ermenilerini oradan sürüp, başka Ermeniler getirdiler. Gorbaçov onlara silah verdi, bizden de silahları topladılar. Yoksa Ermeniler bizi yenebilir mi? Bize oyun oynandı ve Elçibey de o gün baştakiler de yönetimi beceremediler." Azerbaycan yönetimi dünyaya mesaj vermek için ya da sorunu bir an önce bitirmek, belki de Ermenistan'a pes etmemek için Karabağlıların hayatını geçici çözümlerin ötesine taşıyamıyor. İlişli vagonkent de bir yaşam merkezi olmuş, yaşam denirse..

400 vagonda 600 aile yaşıyor. Küçük ailelere bir, büyüklere iki yük vagonu. Vagonlarda su yok, tuvalet yok. İki vagon arası bahçe sayılıyor. Vagonların birinden diğerine geçilmiyor, çünkü her biri sıra sıra dizilmiş birbirinin aynı ev. Yaşadıkları da tren vagonları gibi kopya; tıpkı akşam olup kapılarını ve gözlerini kapattıklarında çıktıkları umuda yolculuk gibi. Tıpkı sabah uyandıklarında aynı yerde duran, hiç gitmeyen hayreti bitirmeyen trenlere öfke gibi.

9 yaşında bir kız çocuğu, boynunda boncuğu, saçında tokası, ayağında pempe terlikleriyle kara trenler arasında oynuyor. Aras ve Orhan'ın yaşadıkları yer İlişli Tren İstasyonu. 400 vagondan birinde oturuyor, adreslerini vagonun üzerindeki demiryolu numarasını söyleyerek veriyorlar. Yani vagonlar onların mekanı haline gelmiş.

Kaçmadılar ama dillerinin hikmeti "göçmen" ya da "göçe zorlanmış" yerine isimleri "kaçgın". Hepsi okumuş, dünyayı, Türkiye'yi tanıyorlar, Ermeni diasporasının gücünü biliyorlar. Kendilerini ziyarete gelenlere sadece dert yanmıyorlar, dert alacak kadar da yürekliler. "Biz Türkiye'nin AB'ye girmesini çok istiyoruz. Eğer ki Türkiye AB'ye girsin, bizim için de Ermenilere karşı büyük güç olur" diyorlar. Türkiye'den gelen gazetecilerin burada en çok duyduğu söz: "Türkiye'den çok şey bekliyoruz."

Evlerinden yurtlarından sürülen Karabağ Azerileri "kaçgın reyonları"nda evlerine dönmeyi beklerken çocuklar baba ocaklarını, babalarını, kaybettikleri toprakları bile bilmiyorlar. Şimdi lise çağına gelen çocukların adresi doğduğundan beri "kaçgın reyonları", evleri damı akan "köhne" baraka, ön isimleri de kaçgın. Yıllardır barakalarında büyüklerinden, okullarında öğretmenlerden duydukları en hayati cümlelerse inandırıcılığını yitirmek üzere: "Karabağ'a, topraklarımıza döneceğiz", "Sulh'le olmazsa harple alacağız evlerimizi." 400 vagonda 600 aile yaşıyor. Küçük ailelere bir, büyüklere iki yük vagonu. Vagonlarda su yok, tuvalet yok. İki vagon arası bahçe sayılıyor. Vagonların birinden diğerine geçilmiyor, çünkü her biri sıra sıra dizilmiş birbirinin aynı ev.

ERHAN KARADAĞ / DİASPORA'YA GÜCÜ YETMEYEN KARABAĞ

----------------- imza------------------

----------------- imza------------------