Kıbrıs'ta karar verme zamanı

Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu ile Erivan-Atina-Lefkoşa seyahatini sürdürüyoruz. Erivan'daki temaslar oldukça yoğun ve sıkıştırılmış bir zaman aralığında geçti. Mümkün olduğu kadar, karşılaştığım Ermenistanlılardan, yakın çevrede caddeden gelip geçenlerden Sayın Davutoğlu'nun ziyaretinin uyandırdığı ilgiyi ve ilişkiler konusundaki fikirleri anlamaya çalışıyorum.

Atina yolunda Sayın Bakan'ın da şikayet ettiği üzere bizim basında çıkan haberler Erivan'da soğuk duş etkisi yapmış. Erivan'a stratejik önemi olmayan, nüfusu seyrek iki reyondan çekilmesi karşılığında hem Türkiye hem de Azeri sınırlarının açılabileceği ve ilişkilerin normalleşmesi için başka koşul ileri sürülmeyeceği teklifi yapılacağına dair haberler, Davutoğlu ve ekibini oldukça sıkmış. Davutoğlu, Ermenistan Dışişleri Bakanı Eduard Nalbandyan ile uzun süren görüşmesinden sonra -ki bu süre taşması iyiye delalet- düzenlediği basın toplantısında Ermenistan'ın KEİ dönem başkanlığında yaptığı katkıları ve evsahipliğinden ötürü mevkidaşı Nalbandyan'ı övdükten sonra ilk olarak bu yöndeki haberleri yalanlıyor.

Bu haberler nedeniyle Erivan'da gerginlik var. Ziyareti en hafif deyimle 'riskli' buluyorlar. Karabağ'ın statüsü Erivan için kırmızı çizgi. Bu resmen tanınmadan geri adım atma gibi bir niyetleri yok gözüküyor. Zaten bu sorun bu nedenle zor, diplomasi de bu nedenle var. Ankara, Bakü ve Erivan kendi pozisyonlarına sıkışmış haldeler. Her üç yönetimin de kendi kamuoylarını ve birbirleri ile ilişkilerini çok hassas bir dengede tutma mecburiyeti ciddi bir yük. Türkiye'nin 2009'daki protokoller sürecindekinden daha yoğun bir şekilde Bakü'yü ikna ettiği ve bilgilendirdiği anlaşılıyor. Bu sürecin en önemli artısı, artık Bakü'nün muvaffakatının alınmış olması. Bu durumun önemi 2009 yılında birtakım Azeri vekillerin Türkiye'de protokollerin 'kötücüllüğünü' anlatmak üzere kamp kurduğu günler hatırlanırsa daha iyi anlaşılacaktır.

Ankara, tarafların 'tek seferde çözüm' ısrarı ile tıkanan süreci modalite değiştirerek aşmanın planını yapıyor. Daha mütevazı adımlarla kilitlenmeyi açma, nihai çözüme ulaşmaya yönelik Rusya dahil herkesin kazançlı çıktığı bir plan bu. Davutoğlu, 'bu konuda herkese stratejik menfaatler önerebilecek tek ülke Türkiye' diyor. Ama öncelikle psikolojik bariyerlerin aşılması ve temasların sıklaşması gerektiğini düşünüyor. Ona göre olumlu bir psikolojik süreç yaratmak teknik planın içeriği kadar önemli. Bu konuda haklı olarak 2010 Tahran Deklarasyonu sürecindeki Türkiye'nin duruşunun önemini hatırlatıyor. Haksız da değil.

'Şimdilerde Atina'ya gelme nedenimiz ise Kıbrıs konusunda olumlu bir ivme var. Burada çok gecikmişti süreç. Şimdi taraflarla ortak, ciddi bir zemin çalışması var, esasa yönelik. Şimdiye kadar yapılan tüm müzakerelerin hülasası olacak bir metin üzerinde duruluyor. Çok kapsamlı bir çözüm hedefleniyor. Son iki haftadır son iki senenin en yoğun görüşmeleri yapılıyor. Bu önümüzdeki birkaç gün çok önemli. Kıbrıs'ta artık her şey tartışıldı. Bu noktadan sonra ya çözüme gidilmesi ya da bu iş olmuyor denmesi lazım. BM de bu düşüncede. Yani müzakere zemininde anlaşıldığı takdirde, çok kapsamlı çözümü sonuca götürecek görüşmelere başlanacak' diyor Davutoğlu.

Yunanistan'ın başkenti Atina'da Yunanistan Başbakanı Antonis Samaras ile görüşen Davutoğlu, daha sonra Yunan mevkidaşı Evangelos Venizelos ile biraraya geldi.

Davutoğlu, görüşmenin ardından düzenlenen basın toplantısında, Batı Trakya'daki müftü sorununa dikkati çekerek, 'Türkiye'de Rumlar kendi patriklerini seçiyorsa, Müslümanlar da Yunanistan'da kendi müftülerini seçebilmeli' dedi. Selanik'teki İmaret Camii'nde erotik sergi açılmasının Türk kamuoyunu rahatsız ettiğini belirten Davutoğlu, 'Türkiye'de her zaman 500 yıllık bir gelenek içinde bütün kiliseler, bütün camiler, sinagoglar aynı ölçüde saygı görür. Bundan sonra da görecekler' diye konuştu.

Başbakan Samaras ve mevkidaşı Venizelos'la çok verimli görüşmeler yaptıklarını belirten Davutoğlu, sık sık görüşmenin iki ülke arasındaki ilişkilerin yoğunluğunu ve sıcaklığını açık bir şekilde ortaya koyduğunu söyledi. Davutoğlu, Kıbrıs sorununun çözümünün Türkiye ve Yunanistan'ı daha güçlü kılacağını vurguladı. Davutoğlu, 'Yunanistan'ın AB dönem başkanlığını fırsat olarak görüyoruz' dedi. Ege Denizi'nde iki ülke savaş uçakları tarafından yapılan 'it dalaşı'na da değinen Davutoğlu, Yunan meslektaşı Venizelos'a, Türk ve Yunan pilotlarının Ege'de değil, sivil uçaklarda karşılaşmalarını istediklerini söyledi. ATİNA - İHA

Davutoğlu uçakta Mısır ve Suriye konularında sorularımızı da cevaplıyor. 'Komşularla sıfır sorun' paradigmasının hedefe konmasına çok tepkili ve spekülasyonları insafsızca buluyor. Yunanistan ve Suriye ile düzenlenen ortak kabine toplantılarının (YSDK konseptinin) Türkiye'nin kurumsallaştırdığı bir konu olduğunu, bu konsepti İsrail ve Yunanistan'ın da model olarak kullandığını söylüyor. Suriye ile savaş nedeniyle ilişkiler kopmuş olsa da, Yunanistan ile bu sistemin çok iyi çalıştığını ve 50 anlaşma yapıldığını belirtiyor. Hürriyet'ten meslektaşım Cansu Çamlıbel'in 'Ermenistan ve Yunanistan ziyaretleri ile 'Sıfır Sorun' politikasına geri mi dönülüyor?' sorusuna Davutoğlu 'Bu konuda kendimi bir türlü anlatamadım' diye konuşmaya başlıyor:

'Allah aşkına' diyor, 'Esed ile sıfır sorun uygulanabilir miydi? Esed dışında bizim sorun yaşadığımız hangi komşu ülke var? Mısır'daki duruşumuz ilkeseldir. Irak'la sorunlarımız hep oldu. Irak'la sorunları hep de aştık ve şimdi iyi bir noktadayız. Bunlar kolay komşular değil. Bazen isyan ediyorum. Geçenlerde Meclis'te gensoru verilmiş.

Komşularla dış siyasetimiz Türkiye'yi ekonomik zarara sokuyor deniyor' dedikten sonra bize güncel verileri gösteriyor. 10 yılda ekonomik hacim Mısır, Yunanistan ile 10, Rusya ile 20, Ukrayna ile 6 misli artmış, Ortadoğu ile toplam ticaret 4-5 milyar dolardan 72 milyar dolara çıkmış' diyor ve ekliyor: 'Ama öyle bir şartlanma ki açıkçası hedef aldıkları şey bizim iyi niyetle oluşturduğumuz bir paradigmayı sarsmak. Bana 10 veya 4 yıl öncesine göre -Suriye dışında- ilişkilerin daha kötü olduğu bir ülke daha söyleyemezler. Bu bir ezber. Ermenistan'la protokolleri biz yaptık ve geri çekilmiş değil, kronik bir sorunumuz yok. Bana bir ülke daha söyleyin diyor.'