Kredi notuna kızan reyting şirketi kuruyor

Son finansal krizde yanlış notlama yaptıkları gerekçesiyle uzun süredir kararları tartışılan uluslararası kredi derecelendirme kuruluşlarının güvenilirliği yine sorgulanmaya başlandı. Avro Bölgesi yetkilileri, geçtiğimiz aylarda Yunanistan'ın kredi notunun çöp seviyesine indiren kuruluşların hafta içi de Portekiz için aynı kararın almasını sert bir dille eleştirerek, artık AB'nin kendi kredi derecelendirme kuruluşunu kurmasının zamanının geldiğini dile getirdi. Avrupalı yetkililer 3 büyük kredi derecelendirme kuruluşunun da ayrıca yeni düzenlemeler yapmasını istiyor.

Üst düzey yetkililer, kredi derecelendirme kuruluşlarını, borç krizinin devam ettiği sırada siyasi kararları etkilemekle suçluyor. Avrupa Komisyonu Başkanı Jose Manuel Barroso, Moody's'i “hatalı ve abartılı” bir değerlendirme yapmakla itham ederken, Portekiz'i, kredi derecelendirme kuruluşlarından daha iyi bildiklerini savundu. Almanya Maliye Bakanı Wolfgang Schauble da kararı eleştirenler arasında yer aldı ve bu kararın gerekçesini anlayamadıklarını söyledi. Schauble, “kredi derecelendirme kuruluşlarının tekelini yıkmalıyız” diyerek AB'li yeni bir reyting kuruluşu kuracaklarının işaretini verdi.

Almanya Başbakanı Angela Merkel uzun süredir kredi derecelendirme kuruşlarının kararını sorgulayarak sık sık AB'nin kendi bağımsız kredi derecelendirme kuruluşunu kurma konusunda görüşlerini dile getiriyordu. Merkel, buna gerekçe olarak da finansal kuralların Anglo-sakson modelinin başarısızlığa uğradığını savundu. Kredi derecelendirme kuruluşları ise kararlarının arkasında durarak, kredi ve tahvillere ilişkin bağımsız ve tarafsız değerlendirme yaptıklarını belirtti.

Bu savunmayı yeterli bulmayan AB Almanya Başbakanı Merkel öncülüğünde kendi kredi derecelendirme kuruluşunu kurmak için düğmeye basmış bulunuyor. Bu süreçte Avrupa Merkez Bankası'nın tarafsızlığının tartışılması nedeniyle yeni bir vakıf kurulması ve kurulacak reyting kuruluşunun da bu vakıf tarafından yöneteceği önerisi üzerinde duruluyor. Komisyonun bu konudaki önerisini sonbaharda liderlerin gündemine getirmesi bekleniyor. Ancak bu noktada bir ikilem ortaya çıkıyor: Kuruluş siyasî etkiye açık olursa yatırımcıların güvenini kazanamayacak; siyasetten bağımsız olursa, mevcut kredi derecelendirme kuruluşlarınınkine benzer değerlendirmelerde bulunabilecek.

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşlarının güvenilirliği, 2008 küresel krizi ile birlikte tartışılmaya başlandı. Eylül 2008'deki batışıyla küresel krizin tetikleyicisi kabul edilen yatırım bankası Lehman Brothers'ın batmadan bir gün önceki kredi notu AAA, yani en yüksek seviyedeydi. Bu örneklerin borç krizi içindeki birçok AB ülkesi ile çoğalması güvenilirliği iyice zedeledi ve bu kuruluşların taraflı notlama yaptıkları vurgulandı. Buna gerekçe olarak ise ABD borsalarında kote olan bu kurumların ticari ilişkileri göster

Kredibilitesi yüksek ülkeler (ya da kuruluşlar) arasına girmek, “Buraya güvenle yatırım yapılabilir” vizesini almakla eş anlamlı. Genellikle AAA veya Aaa gibi üç tane A en güvenilir olan kredi notunu temsil ediyor ve bu notlara sahip ülkelere güvenle yatırım yapılabilineceği anlamına geliyor. Baa3 ya da BBB- olanlar ise alt derece de olsa, “güvenle yatırım yapılabilir” anlamına geliyor. Düşük kredibilitede olan spekülatif ülke ve kuruluşlara BB ya da Ba1'den B3 ve B-'ye kadar derece derece not veriliyor. Türkiye'nin, halen, Moody's'den Ba3, Standard and Poor's BB(-) ve Fitch kredi derecelendirme kuruluşundan BB( ) notu bulunuyor. Küresel kriz döneminde her üç kredi derecelendirme kuruluşundan da not artışı alan Türkiye'de iyileşen ekonomik ve siyasi ortamda şimdi yeni not artışları bekleniyor.

Kredi derecelendirme kuruluşlarının kararlarını daha önceden tartışmaya açan Çin, geçtiğimiz yıl adım atmış ve kendi kredi derecelendirme kuruluşunu kurmuştu. Çin'in uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Dagong Global Credit Rating, batılı rakiplerinin objektif olmadığını öne sürerek, ABD başta olmak üzere birçok ülkenin de notunu düşürerek 2008'de başlayan küresel finansal kriz ve Avro Bölgesi ülkelerinin borç krizinde oynadığı rollerle sürekli eleştirilen batılı üç büyük uluslararası kredi derecelendirme kuruluşuna karşı savaş açmıştı. Dagong, 50 ülkenin ödeme gücüne ilişkin kendi hiyerarşisini belirleyerek notlama yapıyor. Çin Devlet Başkanı Hu Jintao, ülkelerin kredi notlarının belirlenmesinde dünyanın daha adil, makul ve standart objektiflere ihtiyacı olduğunu belirtmişti. Dagong'un bu isteği karşılamak üzere kurulduğu belirtiliyor.

Kredi derecelendirme kuruluşları Standard & Poor's, Moody's ve Fitch, birlikte pazarın yüzde 95'ini elinde bulunduruyor. Bu üç kuruluş 100 yıldan daha uzun bir süredir faaliyette. Özel konumları zaman içinde yasal düzenlemelerle ABD'de daha sonra ise Avrupa'da iyice sağlamlaştırdı. Derecelendirmeler önceleri yalnızca ABD'li yatırımcılardan borç almak isteyen firmalar için geçerliyken daha sonra geniş kesimlere yayıldı. Zamanla Almanya'daki firmalar için de belirli bilanço ve öz sermaye düzenlemelerinde derecelendirme kuralı kondu. Avrupa emeklilik fonları ve sigortaları da paralarını yalnızca derecelendirme kuruluşları tarafından güvenli bir yatırım olarak değerlendirilen kâğıtlara yatırmaları konusunda bir yönergeye sahipler.