Milletin okulunu rahat bırakmadılar

8 yıllık kesintisiz eğitim uygulamasıyla birlikte İHL'lerde yaşanan düşüş son zamanlarda çeşitli TV programlarında konu edilmeye başlandı. Bu programlarda öğrenci sayısı hızla düşen ve hatta öğrencisizlikten dolayı kapanan bazı İmam Hatip Liseleri'nin dramını hep birlikte izliyoruz. Fakat bu, cumhuriyetle yaşıt olan İHL'lerin yaşadığı ilk dram değil. İlk olarak 1923-1924 öğretim yılında 29 yerde açılan İmam Hatip Mektepleri'yle başlayan İHL'lerin tarihî serüveni, hep iniş ve çıkışlara sahne oldu. TİYEMDER Başkanı Selahattin Yazıcı, İHL'lerin zaman zaman sıkıntılı dönemler yaşadığını belirterek, "Sonunda halkın baskısı galip geldi" dedi. Halkın İHL'lere yönelik talebinin devam ettiğini kaydeden Yazacı, şöyle devam etti: "Burada elde edilmiş haklar vardır ve elde edilmiş hakların gasbı sözkonusudur. Her yerde, elde edilmiş haklar sonunda iade edilir. Bu yönde talep de yeterince vardır Türkiye'de."

23'ten günümüze İHL'ler

İmam Hatip Mektepleri Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun "Maarif Vekaleti, yüksek diniyat mütehassısları yetiştirmek üzere Darulfünun'da bir İlahiyat Fakültesi tesis ve imamet ve hitabet gibi hıdemat-ı diniyenin ifası vazifesi ile mükellef memurin yetişmesi için de ayrı mektepler küşad edecektir" şeklindeki 4. maddesi gereğince kuruldu. Bu madde gereğince 1923-1924 öğretim yılında 29 yerde öğretim yılı 4 sene olan İmam Hatip Mektepleri açıldı. Medreselerin kapatılması ile ortaya çıkan boşluğu doldurmaları amacıyla açılan İHM'ler, aynı yıl ilk mezunlarını da verdiler.

Açıldığı yıl olan 1924 sonunda sayısı 29 olan İHM'lerin 5'i kapatıldı, buna karşılık 2 ayrı yerde yenileri açıldı. 2. yılın sonunda ise 8 tanesi kapatılıp yine 2 ayrı yerde yenileri açıldı. Kuruluşunun 3. yılı olan 1925-1926 öğretim yılının sonunda ise bu mekteplere bir darbe indirildi. İstanbul ve Kütahya'dakiler dışında bütün İHM'ler kapatıldı. Bu iki okul da eğitim faaliyetlerine ancak 1929-1930 öğretim yılına kadar devam edebildi ve bu tarihte onlar da kapatıldı. Bu gelişmeyle birlikte açıldıkları 1923-24 öğretim yılından itibaren açılıp kapatılanlarla birlikte toplam sayısı 33'e ulaşan İHM'ler, 1929-1930 öğretim yılı sonunda tamamen ortadan kaldırıldı.

Kapatılma adım adım işledi

Medreselerin kapatılması karşısında oluşabilecek tepkileri kontrol etmek ve medreselere yönelik talebi kontrol altına almak amacıyla açılmış olan İHM'lilerin hiçbir resmi göreve kabul edilmemesi, 1926'da yayımlanan bir tamimle 2. derecedeki din görevliliği kadrolarının kaldırılması ve boşalan kadroların yerlerine yeni atamalar yapılmaması, 1927'de alınan bir kararla din görevliliğinin memurluk kapsamı dışına çıkarılması ve din görevlilerinin görevlerinden ihraç edilmesi gibi gelişmelerle kapatılma sürecine sokuldu. Bunlara ek olarak İHM'lerin 4 yıllık bir ortaokul seviyesinde tutulması, lise kısmı açılmadığı için mezunlarının yüksek tahsilden mahrum bırakılmaları gibi gelişmeler de bu mekteplere ilginin azaltılmasına yolaçtı. Ayrıca tasarruf tedbirleri adı altında İHM'lerin tahsilatları kesildi. Bu gelişmelerle kapatılma şartları hazırlanan İHM'lere bir darbe de öğretmenlerinin büyük bir kısmının görevden alınmasıyla vuruldu. Böylece İHM'ler adım adım kapatılma aşamasına getirildi ve 1930'da İstanbul ve Kütahya'daki mekteplerin de kapatılmasıyla İHM'lerin kapısına kilit vurulmuş oldu.

Cenazeler ortada kalınca

1950'li yıllarda namaz kıldıracak ve cenazeleri kaldıracak kimse bulunamaz oldu. Ahmed Hamdi Akseki bu konuyla ilgili o dönemde yaptığı bir değerlendirmede şunları söylemiştir: "...bugün memleketin birçok yerinde hakiki ve münevver din adamı bulmak şöyle dursun, camilerde mihraba geçerek halka namaz kıldıracak, minbere çıkıp hutbe okuyacak bir imam ve hatip bile bulunamamaktadır."

Aynı şekilde zamanın İstanbul Milletvekili CHP'li Hamdullah Suphi Tanrıöver de, 1947'de toplanan CHP 7. Kurultayı'nda bu konuyu gündeme getirerek imam bulunamadığı için cenazelerin defninde yaşanan sıkıntılardan bahsetmişti. Bu durum karşısında halkın tepkisi yükselmeye başlamış ve bu tepki, CHP'nin ancak çeşitli ayak oyunlarıyla tekrar iktidarı elde edebildiği 1946 seçimlerinde etkisini göstermişti. Seçimlerden gerekli mesaj alınmış olmalı ki, ilkokullara din bilgisi dersleri konulması kararlaştırıldı. Ayrıca 1949'da Ankara Üniversitesi bünyesinde bir İlahiyat Fakültesi kurulması kararı alındı. Göstermelik ve sembolik de olsa İmam ve Hatip Yetiştirme Kursları açılması benimsendi. 1950 seçimlerine gelindiğinde seçim kampanyaları sırasında halkın din eğitimi ve din hizmetleriyle ilgili talepleri yoğun olarak karşılaşan DP'nin seçimlerden sonra ilk icraatı, 18 senedir Türkçe okutulan ezanı Arapça aslına çevirmek oldu.

İHO'lar yeniden açılıyor

Seçim meydanlarında halka verilen en önemli söze gelmişti. 13 Ekim 1951 tarih ve 601 sayılı Müdürler Komisyonu kararı uyarınca İmam Hatip Okulları, Özel Okullar Genel Müdürlüğü'ne bağlı olarak yeniden açıldı. Bu kararın ardından MEB tarafından ilk olarak Adana, Ankara, Isparta, İstanbul, Kayseri, Konya ve Maraş'ta olmak üzere 7 merkezde İHO açıldı. 17 Ekim 1951'de fiilen eğitim-öğretim faaliyetlerine başlayan ve ilk açıldıklarında ortaokul seviyesinde 4 yıllık bir okul olarak düşünülen İHO'lar, ilk mezunlarını verdiği yıl, 3 yıllık lise kısmına kavuştu. Bu düzenlemeyle İHO'lar 4+3=7 yıllık bir ortaöğretim kurumu statüsü kazandı. Bundan sonra 1958'e kadar 12 tane İHO açıldı ve böylece bu okulların sayısı 19'a yükseldi. 27 Mayıs 1960 askeri ihtilalinin kurdurduğu hükümetler döneminde (1962) 7 İHO açıldı. 1966-1970 yılları arasında 46 yeni İHO açılarak sayıları 72'ye çıkarıldı.

İHO'lar, İHL oluyor

12 Mart askri muhtırası döneminde İHO'ların gelişmesinde bir süre duraklama olduysa da 1974'ten sonra kurulan koalisyon hükümetleri döneminde çok sayıda yeni İmam-Hatip Okulu açıldı. 1980 yılına gelindiğinde sayıları 374'ü buldu. Bu arada 1973'te yürürlüğe giren Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 29. ve 32. maddeleri gereği bu okulların ismi "İmam-Hatip Lisesi" olarak değiştirildi. 12 Eylül 1980 darbesi ile okul sayısı bir süre dondurulsa da, 1994-1995 öğretim yılına gelindiğinde 391'i klasik, 4'ü de çok programlı liselerin çatısı altında olmak üzere toplam 395 İHL faaliyetteydi.

Lise kısımlarından ilk mezunlarını 193 kişiyle 1958'de veren İHO öğrencileri yüksek öğretim konusunda zorlukla karşılaştılar. Yüksek öğretim kurumlarının da İHO mezunlarını öğrenci olarak kabul etmemesi, İHO'luları yüksek öğretimden mahrum bırakıyordu. İHO mezunları İlahiyat Fakülteleri'ne bile alınmıyorlardı. İHO'lar ilk mezunlarını verdikten bir yıl sonra 1959'da İstanbul'da bir Yüksek İslam Enstitüsü (YİE) açıldı. İHO mezunları yüksek öğretim imkanına kavuştular. 1962'de Konya'da, 1965'te Kayseri'de, 1966'da İzmir'de, 1969'da Erzurum'da, 1975'te Bursa'da, 1976'da Samsun'da, 1979'da Yozgat'ta açılan YİE'leriyle İHO mezunlarının yükseköğretim imkanları genişledi.

Kazanılmış haklar gasbedildi

1973'te TBMM'de kabul edilerek yürürlüğe konulan 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 31 ve 32. maddeleri gereğince İHL mezunlarına Yüksek İslam Enstitüsü dışındaki diğer yüksek öğretim kurumlarından bazılarına girme hakkı tanındı. Bunun ardından Milli Eğitim Bakanlığı tarafından üniversite, akademi ve yüksekokullara gönderilen bir tamimle İHL mezunları 1976-77'den itibaren her tür yüksek öğretim kurumlarına girmeye hak kazandılar. Daha sonra 1982 Anayasası'ndan sonra yapılan yeni düzenlemeyle bütün mesleki ve teknik lise mezunları ile birlikte İHL mezunları da 1983'ten itibaren istisnasız bütün üniversitelere ve yüksekokullara girme hakkı elde ettiler. Fakat 28 Şubat sürecinde İHL'ler yeniden hedef tahtasına oturtuldu ve başta üniversite girişlerde olmak üzere kazanılmış birçok hakları ellerinden alındı. 8 yıllık kesintisiz eğitim uygulamasıyla ortaöğretim kısımları fiilen kapatılan İHL'lerin, lise kısımlarında da üniversiteye girişte çıkarılan zorluklar nedeniyle önemli ölçüde öğrenci azalması yaşandı. --------------- imza ve tarih ---------------- --------------- imza ve tarih ---------------- Geri OKU