Batılı değerler, evrensel değil, taşralı

Almanya üzerinden Avrupa''ya dâir yazdığım yazılar, okuyucudan yoğun ilgi gördü: Yoğun e-mail trafiğine cevap verebilmem imkânsız/dı; o yüzden okuyuculardan özür dileyerek, e-maillerde tartışılan sorunları bu yazıda vuzuha kavuşturmaya çalışacağım.

Bu arada, bazı okuyucular, Almanya yazılarını kitaplaştırmamı talep ediyorlar. Ancak 5 ciltlik Fütûhât-ı Medeniyye kitabını yayımlamadan, başka bir kitap yayımlamayı düşünmüyorum.

Batı uygarlığı, postmodern süreçle birlikte, sonun/un başlangıcını yaşıyor: Bilimin felsefenin yerini aldığı bir aralıkta, insan, düşünme yetilerini yitirecekti elbette.

Dünyanın kullandığı siyasî, ekonomik ve kültürel kavramları / kurumları Batı uygarlığının geliştirdiğini söylemek bile gerekmiyor: Şu ân bütün dünyada kapitalizm, yegâne ekonomik modeldir; demokrasi, yegâne siyasî model durumundadır; popüler kültür, yegâne belirleyici kültürel formdur.

Meselenin püf noktası şurası: Batılı uygarlığının geliştirdiği bu modellerin ortak paydası, sekülerizm''dir.

Ernest Gellner, modernlikle birlikte iki sekülerizm çağının yaşandığından sözeder: Birinci sekülerizm çağı, modern sürece denk gelir ve “dinin dünyadan uzaklaştırılması” sonucunu doğurmuştur. İkinci sekülerizm çağı ise, modern-sonrası sürece denk gelir ve bu kez “dünyevî olan''ın dinselleştirilmesi”ne yol açmıştır.

Bu iki sekülerizm çağının insanlığı getirdiği nokta, dinin hayattan uzaklaştırılmasıdır: Dinin hayattan uzaklaştırılması, kaçınılmaz olarak insanın da sonu demektir.

Şöyle ki: Modernlikle birlikte Batı uygarlığının yegâne kurucu dayanağı katına yükselen sekülerizm, insanın ufkunu ve muhayyilesini sadece bu dünyaya ve kendi üstüne kapatır: İnsanı taşralılaştırır, miyoplaştırır, insanın varoluş serüvenini yalnızca insanla, üstelik de içgüdülerinin teslim aldığı insanaltı bir varlıkla sınırlar. Sekülerizm, görünüşte, insanı merkez/e alır; ama gerçekte, insanı Tanrı''dan, Tabiat''tan ve Kâinât''tan kopardığı, taşralılaştırdığı, ufkunu daralttığı, muhayyilesini tarumar ettiği için, insanın da yok olmasını önleyemez.

İnsanın varoluş serüvenini sadece burayla ve şimdiyle, sadece kendiyle sınırlayan bir uygarlığın, yapacağı tek şey, elbette ki, insanın yön ve anlam kaybı nedeniyle yaşadığı ontolojik güvensizlik duygusunu aşabilmesi için, epistemolojik güvenlik alanlarını genişletmek olacaktı: Yani, eşyaya, dünyaya, tabiata, insanlara hâkim olmasını sağlayacak araçları, teknolojiyi geliştirerek sahte bir güven temin etmek...

Böyle bir dünyaya “hükümran” olan insan, ekonomide de, siyasette de, kültürde yalnızca benmerkezci ve gücü, güç üreten araçları kutsayan bir varoluş biçimi sunabilecekti insanlığa. Buysa insanın yokolması, insanlığın sırra kadem basması, hayatta zorbalığın hükümran ve hükümdar olması anlamına gelecekti.

Kapitalizm, ekonomik gücü ele geçirerek gerçekleştirilen zorbalığın adıdır; medyaokrasi çağında, demokrasi, Nietzsche''nin deyişiyle, kitlelerin gücü elinde bulunduran azınlıklar tarafından rıza''ya zorlanarak “sürüleştirilmesi”; popüler kültür ise, içgüdülerinin, ertelenemez hazlarının ve arzularının sömürülerek ayartılması ve tefessüh etmesidir insanın.

Ama bu sahte, miyoplaştırıcı, egosantrik, gücü kutsayan, her türlü barbarlık / tahakküm biçimlerini mutlaklaştıran seküler uygarlık sisteminin bir gün fenâ hâlde çatırdaması, kaotik ve katastrofik bir dünya üretmesi önlemeyecekti, elbette ki.

Modernliğin dünyaya hâkim kılınmasının yegâne vasıtası, “uygarlaştırma misyonu”ydu. Postmodern / küresel süreçte Batılıların dünya üzerindeki hegemonyalarını meşrûlaştırma yöntemi ise daha ayartıcı: Bir yandan demokrasi''den, insan hakları''ndan, özgürlükler''den sözediyorlar; öte yandan da, bu söylemlere sığınarak, Batı dışındaki toplumların kendi kaderlerini kendilerinin tayin etmelerini, kendi kaynaklarını kendilerinin kullanmalarını, kendi dünyalarını kendilerinin şekillendirmelerini imkânsızlaştıracak her türlü saldırıyı ve işgali gerçekleştirmekte hiçbir sakınca görmüyorlar.

“Demokrasi”, “özgürlükler” ve “insan hakları” gibi Batılı değerler, insanın ufkunu genişleten, tabiatla bütünleşmesini gerçekleştiren, Tanrı fikrine ulaşmasını sağlayan evrensel değerler değil, sadece Batılıların dünya üzerindeki hegemonyalarını pekiştiren, herkesi Batılı değerler doğrultusunda eritmeye, kendilerine boyun eğdirmeye çalışan, başka değerlere, dünyalara hayat hakkı tanımayan taşralı değerlerdir.