Para politikalarında yolun sonuna geldik

Türkiye'nin çok uzun yıllardan beri devam eden enflasyon sorunu ile başa çıkmanın en etkili yönteminin artık maliye politikaları ile reformlar yapmak olduğunu söyleyen Garanti Bankası Ekonomik Araştırmalar Müdürü Ali İhsan Gelberi, para politikaları döneminin bittiğini söyledi. Gelberi'ye göre, dünya finansal krizi ekonomilerin makas değiştirerek maliye politikalarına dönmesi için uygun bir ortam oluşturdu. İşte Yeni Şafak Gazetesi'nin sorularını yanıtlayan Ali İhsan Gelberi'nin Türkiye ekonomisi ile ilgili değerlendirmeleri:

Teorik ve doğru bir söylemdir. Çünkü reel faizlerin negatif olması tasarruf oranlarını azaltır. Türkiye'nin zaten tasarruf oranı çok düşük. Dolayısıyla Türkiye'nin tasarruf oranı azaldıkça cari açık daha büyük bir problem haline gelir. Teorik olarak doğru olsa da sonrasında gelecek sermaye içinde kontrol mekanizmasının iyi olması lazım. Merkez Bankası bunun çok farkında. Merkez Bankası, para gelmeye başlarsa TL değer kazanırsa faiz artırılırdı şimdi 'faizi düşük tutacağım' diyor. Fakat faiz düştüğü için kredilerin hızlı artma tehlikesini göz önünde bulundurarak zorunlu karşılıkları artırma yoluna gidiyor. Bu etkili bir yöntem.

Kesinlikle. Para politikası sorun çözmez sadece maliye politikalarına zaman kazandırır. Bu zaman dünya konjonktüründe 3-5 yıl kazandırır. Başka bir zamanda olsaydık 6 ay kazandırırdı. Çözümün hepsi yapısal çözümlerden geçiyor ve bunu yapacak olan da Hükümet ve Maliye'dir. Eğer yapısal tedbirleri yapmadan 'ben bunu para politikaları ile yıllarca sürdürürüm' diyorsanız hata yapıyorsunuz. Yani şu anda Merkez Bankası parasal politikaları yürütürken hükümetin kafa yorması lazım: 'Ben bu enflasyonu 7'den 3'e, 4'e nasıl düşürürüm'

Yeni bankaların gelmesi ya da yabancı-yerli olmasından ziyade büyüklüğü önemli. Büyük olunca dünyanın her tarafına ulaşıyor, maliyetlerinizi düşürebiliyor ve bu maliyetler ile daha iyi rekabet edebiliyorsunuz. Küçük bankalar daha fazla risk alırlar, kontrol etmek zordur ve rekabete bir faydaları olmaz. Ekonomi açısından düşündüğümüzde 10 şubeli bir bankanın bu ekonomiye çok faydası yok, küçük bankalar ile rekabet artmaz. Dünyada çok büyük bir banka buraya çok büyük bir yatırım ile gelirse rekabet artırır.

Çok doğal, biz yıllarca yüzde 80-90 enflasyon ile yaşadık. Yüksek enflasyonu aşağı çekmek için ciddi yapısal reformların gerçekleştirilmesi lazım. Türkiye 2001-2002 yıllarında ciddi yol aldı. Bizde yüksek enflas-yon 2004'te tek haneye indi. Aradan 8 yıl geçti hala aynı yerde duruyor. Çünkü yapısal reformlar bunu buradan buraya getirdi yeniden aşağı gelebilmesi için başka bir yapısal reform yapılması gerekiyor.

En önemlisi vergi reformudur. Bizim vergilerin yüzde 70'ine yakını dolaylı vergiler, yüzde 30'u ise doğrudan vergilerden oluşuyor. Bunun tersine çevrilmesi lazım. Enflasyon niye düşmüyor diye bakarsanız kamunun fiyatları enflasyonu düşürmüyor. Maliye politikalarına dönemin zamanı geldi de geçiyor bile. Dünya finansal krizi başladıktan sonra mükemmel bir ortam oldu. Şu an öyle büyük bir ortalama var ki sizin bütçe açığınız GSYH'nizin yüzde 4-5'ine çıksa da kimsenin umurunda olmaz. Çünkü diğer taraflarda 9-10 var.

Merkez Bankası'nın önemli bir politika izlediğini dile getiren Ali ihsan Gelberi, söz konusu politikayı şöyle özetliyor: 'Bankalar ticari kredi faizlerini düşürün fakat diğerlerini düşürmeyin mesajı vererek yatırım tarafını destekliyor. 'Ben aslında tüketici kredilerinde artış istemiyorum' diyor. Bankalara bıraksalar bütün kredi faizlerini düşürürler.'

Türkiye'ye son dönemdeki Asya ilgisini değerlendiren Gelberi şöyle devam ediyor: 1987-88'de Türkiye'nin dış borcunun üçte biri Japon Yeni ile gerçekleştirilmişti. Sonra 20 yıl Japonya ile iş yapamadık. Bunun nedeni Ankara Büyükşehir Belediye'sinin ihraç ettiği tahvillere yönelik ödeme problemiydi. 2 sene öce 2 milyarlık bir ihraç yapıldı. Japonya büyüyemiyor olsa da yurtdışında birçok büyük fon orayı merkez olarak kabul etmiş ve fonlamayı oradan yapıyor. Finansal merkez haline gelmiş.

Türkiye'nin kriz dönemindeki en büyük başarılarından birinin yeni pazarlara açılma stratejisi olduğuna dikkat çeken Gelberi, 'Kriz başladığında Türkiye'nin AB'ye bağımlılığı yüzde 60 civarındaydı. Eğer bu oran böyle kalsaydı çok kötü çuvallardık. İşadamlarımız bu azalttılar. Ve şu anda AB'ye bağımlılığımız yüzde 40'ın altına geriledi. krizi çok iyi atlatmamızın ana nedenlerinden bir tanesi bu' dedi.

Ali İhsan Gelberi, reyting kuruluşlarının açıklamalarını da çok ciddiye almadığını söylü-yor. Kuruluşların kredibilitesinin artık çok yıprandığını dile getiren Gelberi'nin yorumları şöyle: 'Ne bizi yatırım yapılabilir ülke yaptılar diye birden bire sıçra-yacağız ne de yapmadılar diye batacağız. Bir biraz duygusal davranarak abartıyoruz zaten piyasalar bunu fiyatlıyor. Şu anki fiyatlamalara baktığımızda hepsi yatırım yapılabilir ülke fiyatları. Belki birkaç tane fon vardır yönetmelik gereği gelmeyebilir bunun dışında fazla abartmamak lazım.'