Petrolün çizdiği yeni rota

T

Evet. PKK faktörü bu anlamda Türkiye'nin önüne sürekli dizgin olarak sürülüyordu ve gerek Avrupa gerek Rusya için kullanılabilir bir araç durumundaydı. PKK'nın, APO'nun yakalanmasında Amerika'nın oynadığı rol, bir anlamda Kürt meselesini Türkiye içinden dışarı taşımak hedefine yönelikti. Yani Amerika Kürt meselesini Irak'ta tutmak istiyor, Avrupa ise Türkiye'de tutmak istiyor. Bunun arkasında da bu petrol enerji hatlarının rolü vardı. Eğer Kürt meselesi Türkiye içinde kalır ve Türkiye'de Doğu Anadolu'da sürekli kanayan bir yara olursa, hattın tabii olarak gideceği yer kuzey hattı olacak ve bu Rusya ile Avrupa'ya yarayacaktı. Irak'ta tutulursa ve Doğu Anadolu'da stabilizasyon olursa bu en kısa yoldan Akdeniz'e akacaktı, bu da önemli ölçüde Amerika'nın işine yarayacak bir kompozisyondu. Tabii bu birbirini takib eden şeylerle sürekli işledi. Bu, Ortadoğu ile ilgili olan boyutu ve burada Kafkas-Hazar petrolleri, Doğu Anadolu'nun su kaynakları, GAP projesi ve Irak'taki petrol kaynakları -Musul ve Basra petrolleri- artık ortak bir jeopolitik hattır. Ve burada Orta Asya ile Hazar'la Ortadoğu içiçe geçmektedir.

Çok doğru. Artık Türkiye'nin Orta Asya ve Orta Doğu politikalarında son derece atak bir satranç oyununu götürmesi lazım. Üçüncü yönü ise Doğu Akdeniz yönüdür. Yani akacağı yer de Doğu Akdeniz. Geçeceği yer Doğu Anadolu ve Mezopotamya havzası, doğduğu yer Hazar havzası, geçtiği yer Mezopotamya havzası, akacağı yer Doğu Akdeniz havzası. Orada da Kıbrıs önem taşıyor. Türkiye'nin soğuk savaşta belki de aldığı başarılı en önemli neticelerden bir tanesi Kıbrıs'a Rus S300 füzelerinin yerleştirilmesinin engellenmesidir. Çünkü Rusya'nın S300 füzelerini Kıbrıs'a yerleştirme çabasının arkasında bence Rumlar'a yönelik silah satışından çok İskenderun Körfezi'ne açıldığı Kıbrıs'ı stabilize etme niyeti vardır.

Amerika da bu konuda yeşil ışık yaktı tabii ki. Ama Türkiye'nin ısrarlı tutumunun burada etkili olduğunu unutmamak lâzım. Kıbrıs bu noktada yeni bir anlam taşıyor. Aslında birçok şey stratejik önemini kaybetmedi, sadece stratejik öneminin anlamı değişiyor. Bakü petrollerinin Doğu Akdeniz'e akması, zannedildiği gibi Türkiye'nin Kıbrıs'ta taviz verdiği anlamına gelmez, aksine Kıbrıs'ta Türkiye'nin, kontrolünü daha da artırması anlamına gelir. Çünkü o bölgede Türkiye kaçınılmaz bir şekilde -hele Kerkük-Yumurtalık petrol boru hattı da tekrar devreye girerse- etkin olmak ve kontrolü elinde bulundurmak zorundadır.

Ama buna mecbur. Türkiye'nin, bu sözünü ettiğim iki petrol boru hattının çalışması ile birlikte Kıbrıs meselesinden daha büyük bir meselesi olacak. O da; "Doğu Akdeniz meselesi"dir. Açıkça ve ısrarla söylüyorum... Türkiye'nin Kıbrıs meselesi yoktur artık... Ege'yi de içine alan bir Doğu Akdeniz meselesi vardır. Doğu Akdeniz, Balkanlar'la Ortadoğu arasında bir yerdir ve Türkiye'nin direkt ilgi alanı içerisindedir. Doğu Akdeniz meselesini çözmekte Türkiye'ye büyük roller düşüyor.

Ama aynı İsrail, Kıbrıs Rum Kesimi'ne de silah verdi. Burada çok yönlü bir oyun var. Kıbrıs'ta öyle bir formül uygulamamız gerekir ki, Türkiye'nin Kıbrıs'taki stratejik kontrol ve ağırlığı azalmamalı, ama Kıbrıs da sürekli kaynayan bir bunalım odağı olmaktan çıkmalı. Buradaki araçlardan biri AB'ye giriş olabilir. Türkiye son dönemlerde ilginç bir şekilde Kıbrıs'ın Avrupa Birliği'ne üyeliği konusunda getirdiği rezervleri gündeme getirmemeye başladı. Daha önce Türkiye uluslararası anlaşmalara dayalı olarak Türkiye'nin olmadığı bir zeminde Kıbrıs Rum Kesimi'nin olmasını kabullenmiyordu. Şimdi, Türkiye eğer aday ülke olarak kabul edilirse Helsinki Konferansı'na, -ki kabul edilme şansı yüksektir ve üye ülke değil, aday ülkedir- muhtemelen Türkiye bunun karşılığında, Kıbrıs Rum Kesimi'nin veya Kıbrıs'ın tamamının AB'ye üye olmasının önündeki rezervleri kaldıracaktır veya aşağıya çekecektir. Buradaki pazarlık şu olabilir: Türkiye, Kıbrıs'ın bir konfederal yapı içerisinde AB'ye alınmasını ister. Ama Kuzey Kıbrıs'ın stratejik ve askerî yapısının değişmesine de izin vermez.

Ben uzun dönemde Türkiye için Kıbrıs'ın stratejik olarak kaçınılmaz bir öneme sahip olduğu kanaatindeyim. Böyle bir ara formül bulunabilirse, bir çıkış yolu oluşturulabilir. Bu ara formül bir tarz anlamı taşımayabilir. Ama bunun ötesinde bir senaryoyu, yani Türkiye'nin Kıbrıs'ta kendi askeri ve stratejik etkisini azaltacak bir senaryoyu kabul edeceğini zannetmiyorum.

Böyle söyleyebiliriz. Çünkü bütün o hattın çıktığı, burnuyla İskenderun'un içine doğru yönelmiş bir adadan bahsediyoruz. Dolayısıyla bu ikisinin arasında bir senkronizasyon yapabilmesi lâzım. Kıbrıs'taki yeni teklifler, senaryolarla Bakü-Ceyhan'ın aktığı yerin güvenliğinin arasında bir uyum sağlanması şart.

Sanmıyorum. Rumlar ve Yunanistan, hangi güçleriyle Türkiye'yi tehdit edebilirler ki? Ama Türkiye olarak bundan sonra yavaş yavaş Kıbrıs Rum Kesimi'ni AB'nin uzantısı olarak görmeye alışmamız lâzım. Esas tehdit askerî değil diplomatiktir ve AB ile ilişkilerimizi Kıbrıs Rum Kesimi'nin Yunanistan'la birlikte zorlayacağını düşünebiliriz. Yoksa Kıbrıs Rum Kesimi'nin ben tek başına -veya Yunanistan'la birlikte- Türkiye'nin stratejik çıkarlarını tehdit edebileceği inancında değilim. İşin bir de lojistik boyutu var; Yunanistan'ın Kıbrıs'a ulaşma gücü ve kapasitesi ile, Türkiye'nin ulaşma gücü ve kapasitesi aynı değildir. Orada ben Türkiye'yi tehdit edebilecek bir askerî unsurun oluşacağı kanaatinde değilim. Son S300 füzeleri olayı bunu gösterdi, geri adım atmak zorunda kaldılar. Çünkü ortada nihâî olarak Kıbrıs Rum Kesimi ve Yunanistan'ın aleyhine, Türkiye'nin lehine bir güç dengesi -veya dengesizliği- var. Türkiye bu noktada gelecek yüzyıla hazırlanırken üç temel unsur arasında tutarlı bir bütün oluşturmak zorunda. Birincisi, kendisine biçtiği küresel rol. Küresel rolden kasıt, Türkiye'nin olağanüstü bir ekonomi-politik gücü yok, ama öyle bir yerde duruyor ki, bu yer kuzeyle güneyin, doğuyla batının kesiştiği ve birçok gerilimin doğrudan yansıdığı bir yer... ve tarih de bu yansımayı pekiştiriyor. Biz buradan ya kendi içimizde parçalanmış bir ülke olarak çıkarız, ya da öylesine bir çıkış yolu buluruz ki, bu küresel bir anlam da ifade eder. Vakur, ne istediğini bilen, tarihinden gelip, gelenekten geleceğe uzanabilen, kendi tarihi kimliği ile uluslararası pozisyonu arasında sağlam bir köprü kurmuş, bir kimlik çatışması değil bir kimlik sentezi oluşturabilmiş bir küresel pozisyon. İkinci olarak, bölgesel stratejik çıkarları arasında bir ilişki kurmak lâzım. Bu da, benim "Yakın Kara Havzası" dediğim Balkanlar, Kafkaslar ve Ortadoğu'da; "Yakın deniz Havzası" olarak gördüğüm Karadeniz, Ege, Doğu Akdeniz, Süveyş, Basra, Hazar hattında ve "Yakın Kıta Havzası" olarak görebileceğimiz Doğu Avrupa, Orta Asya ve Kuzey Afrika... daha geniş bir hatta stratejik çıkarlarını koruyabilen ve bu çıkarlar arasında bir uyum sağlayabilen unsur.

Böyle düşünmenizi anlayabiliyorum. Üçüncüsü de, küresel pozisyonla bölgesel pozisyonu kendi içinde hazmetmiş bir iç siyasi kültür yenilenmesi. Kendi içinde bütün bunları anlamlı kılabilecek siyasi çatışmaların dışında, bir iç siyasi kültür yenilenmesinden söz ediyorum. Bu üç unsuru biraraya getiren bir Türkiye'nin, önümüzdeki dönemde uluslararası politikadaki ağırlığı da, uluslararası ve bölgesel barışa katkısı da artacak, AGİT'teki konumu da pekişecek. Bunları yapamayan bir Türkiye ise ufku dar, iddiası azalmış, kendi yerel çatışmalarıyla didişen, küçük bir Türkiye olur. Hepimizim vizyonu ve özlemi, birinci Türkiye'nin öne çıkmasını sağlayacak doğrultuda olmalı. ------- Geri OKU ------------------