Sahabe sempozyumu: Taşlar yerine oturuyor gibi

Geçen hafta sonu Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, İslamî İlimler Araştırma Vakfı ile birlikte Sakarya"da "İslam Medeniyetinin Kurucu Nesli: Sahabe. Sahabe Kimliği ve Algısı" genel başlıklı bir sempozyum gerçekleştirdi. Sempozyumun organizatörü, değerli ilim adamı Prof. Dr. Abdullah Aydınlı idi. Önce ondan başlayayım, benim tanıdığım kadarıyla Abdullah Aydınlı Türkiye"de hadis alanında ilk üçün içerisindedir, ama tevazuu onu yeteri kadar tanınır kılmamıştır. Belki böylesi daha iyi.

Sempozyuma Türkiye"nin her yöresinden çok değerli ilim adamları katıldı. Birkaç tanesinin ismini vermemiz diğerlerine gadretmemiz anlamına gelebilir. Fakir de bir oturum başkanlığı ile şereflendi.

Edindiğim intiba şu: Allah Rasulü bir hadisi şeriflerinde İslam"ın ilk başladığı hale tekrar döneceğini söyler.

İslam"ı en iyi anlayanlar şüphesiz o ilk nesildir. Hz. Ali"nin dediği gibi, ilim aslında bir nokta idi, cahiller onu çoğalttılar.

Fıkıh bir derya haline geldi, usulü fıkıh da öyle oldu, bağımsız bir felsefe haline geldi. O kadar ki, fıkıhtan koptu, kendi başına buyruk entelektüel bir alan oluşturdu. Tefsir öyle oldu, hadis şerhleri onu izledi. Tasavvuf eski tabirle, bir bahr-ı bîpayan haline geldi, dalanların neredeyse boğulmama ihtimali kalmadı.

Bütün bunlar bir düşünce zemini olarak belki gerekli idi. Tefekkür, teemmül, tezekkür birer ilahi emirdi. Elbette Müslümanlar bir şekilde bu emirleri yerine getirmeliydiler.

Ama asıl ve öz belirsizleşti. İslam"ın bir çobanın dahi anlayacağı sade hali ıskalandı. İslam insanlara fıkıh, usulü fıkıh, tefsir ya da tasavvuf üzerinden anlatılır oldu. İşler zorlaştı ve karmaşık hale geldi.

İşte bu toplantı bende, olmuyor baştan alalım, deniyormuş gibi bir intiba oluşturdu. Kur"an-ı Kerim"i anlamada, Peygamber"i tanımada, inanma ve yaşama biçiminde, insani ilişkilerde, sadelikte sahabenin tekrar gündeme gelmesini bu işin yeniden anlaşılmaya başladığının bir belirtisi olarak gördüm. "Bu ümmetin baştakilerinin salahı ne ile olduysa sondakilerinin salahı da onunla olacaktır" hadisi şerifini hatırladım.

Tebrik ediyor devamını diliyorum.

***

Akide Konusunda bir Yanlışın Düzeltilmesi

Şöyle bir yargı vardır: Akideyi, yani iman esaslarını belirleyen nasların sahih olması yetmez, aynı zamanda mütevatir de olmalıdır. Çünkü zorunlu bilgi oluşturan haber tevatürdür. İman ancak böyle bir bilgi ile oluşur. Mesela "Âmentü" esasları böyledir. Bu sebeple onlardan birine inanmayan, mümin olamaz. Çünkü onlar lafzî ya da manevi tevatürle sabit olan hususlardır. Bu konuda kimsenin tereddüdü ve ihtilafı yoktur.

Fakat şu yargı yanlıştır:

İman tevatürle oluşacağı için haber-i vahit ile sabit olan meseleler, haber sahih de olsa, akide oluşturmaz, onlara inanmak gerekmez.

Evet, bu yanlıştır. Çünkü nasıl biz sahih olması kaydıyla haber-i vahid ile amel ediyorsak, akide konusunda da sahih bir haberin söylediğine itikat ederiz.

Mesela kabir azabı, keramet, şefaat gibi konularda pek çok sahih haber vardır. Bunların bir kısmı tevatür derecesinde olmasa da sahihtirler ve biz öylece inanırız.

Aradaki fark şudur: Âmentü esasları gibi tevatürle sabit olanlara inanmayan kâfir olur, kabir azabı ve benzerlerine inanmayanın kâfir olduğunu söyleyemeyiz. Çünkü zorunlu bilgi ancak tevatürle hasıl olur. Ama dalalette olduğunu söyleyebiliriz. Ehlisünnetin "fırak-ı dâlle", yani sapık gruplar dediği mezhepler de bu kabil şeylere inanmayanlardır. Yoksa onları tekfir ederlerdi.

Çünkü bu meseleler aklın ve içtihadın alanı değildirler. O halde sahih haberlere zıt bir kanaate varmamız, ya aklımızı Allah Rasulü"nün söylediklerine tercih etme, ya da, bunlar zan ifade ediyor diyerek daha zannî olan çıkarsamalarımızı onların yerine koyma anlamına gelir ki, bunun sakatlığı açıktır.