Türkiye"deki siyasi kriz nasıl analiz edilmeli?

Türkiye sadece depremler değil, aynı zamanda bir krizler ülkesidir. Ülke sıkça birbirini tetikleyen, her biri kendi başına derin bir dizi ekonomik ve siyasi krizlerle kavrulur.

Öylesine ki, krizler ulaştığı boyutlarla bir "mahkumiyet" çemberi kurar; bir girdap gibi iktidarı, muhalefeti, askeri, istisnasız herkesi içine çeker...

Türkiye''de krizlerin, özellikle siyasi olanların (konjonktürel nedenleri bir yana) yapısal sebebleri, hatta sonuçları bellidir...

Bugün Türkiye''nin iç siyasette tartıştığı sorunlara bakın neyi kastettiğimizi anlarsınız...

Türkiye''de siyasi nitelikli her hangi yapısal bir krizi okumanın "dört anahtar"ı bulunur...

1- Bugün ülkedeki ana siyasi şemsiye "askeri vesayet hali"nin düzenli genişlemesi üzerine kurulu bir "otoriterleşme şemsiyesi"dir.

Muhalefeti devre dışı bırakarak "siyasetin eylem alanını daraltan", siyasi konuları devletleştirerek "siyasetin varlık sahasını asgariye" indiren bu şemsiye, etkisi arttıkça, iki ciddi sonuca yol açar.

Bir yandan hem siyasetin toplumla, hem toplumun siyasetle bağları kopar, diğer yandan iç siyaset tıkanır, ülkedeki siyasi alan siyasi partilerin dar pazarlıklarına ve devlet nemalarını daha çok kullanmalarına endeksli hale gelir.

2- Otoriterleşmeden kaynaklanan, "hükümetlerin icra memuru konumuna indirgendikleri ya da indirgenmek istendikleri" yönetim krizi, yürütme organının kendisine biçilen bu görevi yapamaz hale gelmesiyle ya da kendi içine kapanmasıyla "kaos" üretir.

Bu kaos, askerin müdahaleleri, bürokrasi ve yargının kontrolsuz çıkışları gibi "fiili durumlar"ı besleyerek, iç çatışmaları harekete geçirir.

Ve her iç çatışma mevcut aktörlerin biraz daha pasifleşmesine yol açar.

3- Bu çerçevede ortada, "aktörleşebilen", değişimi taşımaya aday "toplumsal ve siyasi güç" kalmaz. Şöyle ya da böyle bu oyunda tüm siyasi aktörler, şu ya da bu dozda "bağımlı değişken"ler haline gelirler.

Ve siyasi rekabet "siyasetsizliğe mahkum edilmiş aktörler"in anlamı sınırlı çatışmasından başka bir şey olmaz. Bu çatışmanın en önemli tarafı, "siyasetsizlik ortamı"nı yeniden üretmesidir.

4- Bu gelişmeler sonucu siyasi aktörler kadar siyasi bakışlar ve hareketlenmeler de "bağımlı değişken" durumuna düşer.

Bu çerçevede atılan her adım, amacı ne olursa olsun otoriterleşmenin derinleşmesini beraberinde getirir.

Örneğin siyasetin kilitlenmesi, ekonomik kriz, yolsuzluklar, ne denli "depolitizasyon"u yani "siyasete karşı ve devlete endeksli bir siyasi algıyı" teşvik ediyorsa, bunlara yönelik siyasi tepkiler de o denli "depolitizasyon"u tahrik eder.

Hükümetleri savunan duruşlar ile hükümetlere ve yolsuzluğa karşı duran ama kendilerine rağmen "siyasete güvensizliği siyasileştiren" tepkilerin ortak adresi de aynıdır: Depolitizasyon.

Ve sonuç da ortadadır: Otoriterleşmenin zemininin sağlamlaşması...

Bu "dört anahtar"ın işaret ettiği gerçek açıktır:

Yaşanan çatışmalar ülkenin yaşam biçimi kutuplaşmasından ve ekonomik nitelikli yaşam sorunlarına ekonomik "ağır gerçekleri"ne oranla bir ölçüde sanaldır....

Ama krizler ne yazık ki ağır ve gerçektir...