İstanbul"u rant avcılarının elinden kurtarmak

Anadolu insanının kurduğu şehirlerin merkezinde, üç m"den oluşan, mabet, mektep ve market vardır. Dünyanın neresinde olursa olsun, her şehrin odak noktasında, sözkonusu üç ana kurum görülür. Sahanda pişirilmiş bir yumurtada, sarının çevresinde beyazın genişleyerek yayılması gibi, şehirler de, konutlarla üçlü çekirdeğin çevresinde halka halka büyürler. Büyüme doğal sınırlarına ulaınca, sahandaki ikinci yumurtaya benzer bir şekilde, başka bir yerleşim alanının sınırları başlar ve doğal büyüme devam eder.

*

Anadolu şehirlerinde merkez ve çevre farkı yoktur, merkez çevredir, çevre merkezdir, merkez ile çevre birbirinin eksiklerini tamamlar. Her ikisi de birbiriyle iletişim ve etkileşim içinde, yumurtanın akı ve sarısı gibi, bir bütünün ayrılmaz iki parçasıdır. Semerkant"tan Saraybosna"ya kadar Türklerin elinde büyüyen ve gelişen şehirlerde, aynı kentsel büyümenin olduğu gözlenir. İbn Haldun"un Mukaddime"de vurguladığı gibi, şehirler ekonomik gelişmenin lokomotifidir. Kentsel büyüme, ekonomik büyümeye yeni boyutlar kazandırır.

*

Dünyanın bütün ülkelerinde, şehirlerin merkezleri, çevrelerinden daha hızlı ve daha büyük değer kazanır. Tarihin her döneminde, şehirlerin merkezi kolay kazanç kaynağı olmuştur. Rant paylaşımının, risk paylaşımının önüne geçtiği toplumlarda, merkez ile çevre arasındaki uyum ve düzen altüst olur. Doyma bilmez, açgözlü rant avcılarının elinde, hayatı kolaylaştıran şehirler, hayatı zorlaştıran şehirlere dönüşürler. Rant avcıları, kazançlarını artırmayan, her yeri yakarlar ve yok eder.

*

Dünyanın her yerinde rant avcıları, hem geçmişe, hem de geleceğe duyarsızdırlar, daha çok kazanmak için bir elleriyle yaptıklarını, bir elleriyle yıkarlar. Rant avcılarının, doğal hayata başkaldıran, göklere isyan edercesine yükselen çok katlı binaları, bütün insanlığa beklenildiğinden daha büyük faturalar ödettirecektir. Konut yokluğunun bedelini toplumun bir kesimi konut çokloğunun bedelini ise, toplumun bütün kesimleri öder. Çevre ile merkezin dengesini bozanlar, ekonomik dengeleri bozarlar.

*

Şehirlerde merkez ve çevre ilişkilerinde, merkezin önceliği vardır, ancak ayrıcalığı yoktur. Toplumsal denetim mekanizmalarıyla, merkezlerin önceliği ayrıcalığa dönüştürme güçleri dengelenmelidir. Çünkü, çevrenin her istediğini verecek kadar güçlü olan bir merkez, herkesin sahip olduğunu geri alacak kadar büyük olur. Merkezle çevre arasındaki alışverişlerin düzenlenmesinde, en etkili merkez, en az merkez olan merkezdir. Çevreye saygı göstermeyen merkez, insana değil ranta sevgi gösterir.

*

Şehirlerde merkez ve çevrenin sağlıklı bir biçimde, uyum ve dengeyi bozmadan büyümesi, kimsenin karşı çıkmadığı, kültürel, siyasal ve ekonomik bir süreçtir. Sorun, merkezlerde yoğunlaşan rantın; çevre ile merkez arasında, kimseyie haksızlık yapmadan, herkesin hakkının verecek bir biçimde dağıtılmasıdır.

*

Yaşanabilecek şehirler için, dünün çözümleri bugünün sorunlarıdır. Çevre ve merkez ilişkilerinin altüst olduğu şehirlerde, verimlilik artık verimsizliktir.

*

Bütün şehirler; ekonomik karlılığı, ekolojik karlılığa dönüştürmek için, toplumun bütün kesimleriyel birlikte planlanmalıdırlar.

*

Yeni dünya mülk biriktirenlerin değil, müşteri biriktirenlerin dünyasıdır.

*

Güçlü olan rant zengini değil, müşteri zengini olandır.

*

Müşteri veren eldir.