Şirketler de krize karşı tedbirlendi

Krizin kimileri için fırsat yarattığı ifade edilse de, başta istihdam olmak üzere ihracat ve tüketim harcamalarında da düşüşe neden olması bekleniyor. Firmalar ise, krizde satışlarının azalmasını önlemek amacıyla çeşitli kampanyalar yapıyor. Krize karşı ellerindeki tasarrufun değer kaybını önlemek isteyen tüketiciler de, döviz ve altına yönelerek kendini güvene almaya çalışıyor. Kriz, sadece şirketlerin gelecek planlarını değiştirmekle kalmıyor. Tüketiciler krizde "refleks" olarak yüksek tutarlı ev, otomobil, beyaz eşya ve giyim gibi bazı harcamalarını kesiyor ya da erteliyor. Bazı iş yeri sahipleri de, kurdaki artış nedeniyle döviz üzerinden yaptıkları kira ödemelerini karşılamakta zorluk yaşadıklarını ifade ediyor.

Boyner Büyük Mağazacılık Genel Müdürü Aslı Karadeniz de, krizle birlikte müşterilerini daha dikkatle dinlemeye, piyasalardaki gelişmeleri müşterilerinin değişen alışveriş alışkanlıkları ile birlikte değerlendirmeye çalıştıklarını ifade ederek, "Kriz dönemlerinde müşterinin alım eğiliminde yüzde 5-10 azalma olmasına karşın, yaptığımız genel ve kişiye özel kampanyalarla bu durumu aştık" dedi. Yatırım planlamalarını alış veriş merkezi planlamalarına göre yaptıklarını belirten Karadeniz, "2009'da tamamlanacak alış veriş merkezlerine göre bizler de yatırım planlamalarımız yapıyoruz. Ancak bu yıl piyasalardaki gidişat 2009 yatırımlarının 2010'a erteleneceği yönünde. Bizler de 2009 için çok ciddi bir büyüme planlamıyoruz" şeklinde konuştu.

Metro Toptancı Market Genel Müdürü Hakan Ergin, kriz sırasında beklentilerinin sepetlerin düşmesi olduğunu ifade ederek, "Bizim yapımız farklı. Toptancı marketiz. Ama perakende noktalar için seyrin (sepetlerde) düşmesini bekliyoruz" dedi. Ergin, bu dönemde daha ucuz ürünlere yönelme olacağını belirterek, A markadan B markaya, pirinçten makarnaya, zeytin yağından ay çiçek yağına kayma olacağını, bu tür şeylerin normal ve krizde beklenen gelişmeler olduğunu, gıda dışında da ciddi düşüşler bulunduğunu kaydetti. Batı Ataşehir'deki Kent Market'in sahibi Yusuf Kenan Erli de, bazı müşterilerinin artık kaliteli mal farkı gözetmediğini, alışverişlerinde alternatif istediğini ve ucuz ürünlere yöneldiğini anlattı. Erli, eskiden fiyat sormayan müşterilerinin artık fiyat sormaya başladığını ifade etti.

Vatan Bilgisayar Genel Müdürü Hasan Vatan da, kurların yükselmesi nedeniyle eskiden 1.200 YTL'ye alınabilen bir dizüstü bilgisayarın şu anda 1.600 YTL'ye satılması nedeniyle tüketicilerin beklemeye geçtiklerini ifade ederek, "Sadece bu sebepten satışlarda yüzde 40'a varan düşmeler oldu" dedi. Vatan, 2009 planlarını, önümüzdeki günlerin gidişatına göre revize edeceklerini de söyledi. Öte yandan Sirkeci'deki Neslihan Büfe'nin işletmecisi Eyüp Yanık, ekim ayının ortasından itibaren oluşan olumsuz havanın iyice derinleşerek işlerini yavaşlatmaya, hatta durma noktasına getirdiğini söyledi. Yanık, "Kiramız dolardaki yükseliş nedeniyle yüzde 40 civarında arttı" dedi.

Küçük ev aletleri üreticisi Groupe SEB'in Genel Müdürü Cüneyt Yağcı da, krizin etkilerinin önümüzdeki yıldan itibaren hissedileceğini düşündüklerini ifade ederek, "Kriz, finansal çevrelerle sınırlı ama tüketimde daralma şeklinde yansımalarını da görmeye başlarız" dedi.Yağcı, Türkiye'de krizlere alışık oldukları için deneyimlerinin kendilerine "tüketicilerin harcamalarını iptal etmediğini, ertelediğini" gösterdiğini, kriz geçtikten sonra bu harcamaları ötelenmiş olarak yaptıklarını söyledi. Krizin genel tüketim üzerindeki etkilerini yavaş yavaş görmeye başladıklarını ifade eden Yağcı, kriz dönemlerinde tüketicinin kararının ya hiç almamak ya da en iyisini almak olarak şekillendiğini kaydetti.

Tüm Kuruyemiş Sanayici ve İşadamları Derneği (TÜKSİAD) Genel Başkanı Hasan Hüseyin Karapınar ise, kriz dönemlerinde ay çekirdeği gibi "stres giderici" olarak bilinen ürünlerin tüketiminin arttığını belirtirken, bazı market sahipleri de, son dönemde çekirdek satışlarında artış yaşandığını kaydetti. Bazı kuaförler, müşterilerinin gelme sıklığının azaldığını, ayda bir olan gelişlerin 2 aya çıktığını ifade ederek, işten çıkarılan insanların bakımlarını kendilerinin yapmaya çalıştığını anlattılar. Cağaloğlu'ndaki Beyhan Çay Ocağı'nın sahibi Recep Pala da krizde insanların stresten dolayı daha çok çay içtiğini ifade ederek, eskiden günde 450-500 bardak olan çay satışlarının bu dönemde 650-700'e çıktığını söyledi. VCD ve DVD satan bazı işyerleri, krizle birlikte sinemaya gitme sıklığında azalma olduğu gerekçesiyle satışlarının bu dönemde daha iyi olduğunu ifade etti.

Son yıllarda büyük ilgi gören otomobil bakım ve koruma sistemleri (care care) sektöründe krizle birlikte işlerin yavaşladığı ifade ediliyor. Sektörde faaliyet gösteren Sonax Türkiye'nin Genel Müdür Yardımcısı Turgut Yüksekdağ, "Krizle beraber vatandaşlar da arabalarına artık bakım yaptırmaz oldu" diye konuştu. Ziebart Genel Müdür Yardımcı Hakan Alptekin de otomobil üretiminin azaldığını hatırlattı.