Yeni Türkiye Eski Avrupa

Son üç günü Devlet Bakanı ve Başmüzakereci Egemen Bağış''ın daveti ile Fransa''da geçirdik. Üç günlük ziyaret esnasında yaptığımız gözlemler iki farklı dünyayı resmeden nitelikte idi.

Bir tarafta değişen ve değiştikçe yenilenen bir Türkiye, diğer tarafta dünyada yaşanan değişimleri yeterince okuyamayan Avrupa Birliği (AB) ve bunun farkına varıp, inisiyatif almaya, kendini uluslararası platformda görünür kılmaya çalışan Fransa.

Son dönemde yaşanan süreci bu bağlamda ele almakta fayda var. Bu bağlam değişen dünya, küresel dönüşüm ve yeni düzen arayışıdır.

Bu yeni durumda;

1. Türkiye bölgesinde ve küresel düzlemde yükselmekte,

2. AB küresel oyunda etkisi azalmakta, birliğin başını çeken Fransa ve Almanya bunu görmekte, çeşitli arayışlarla bunu dengelemeye çalışmaktadırlar.

Yukarıda ortaya çıkan tablo, uzun yıllardır alttan alta yaşanmakta olan değişimin bir sonucudur. Yaşanan değişimi okuyan Türkiye yükselmiş, okuyamayan AB bir anlamda yerinde saymıştır. Alttan alta yaşanan bu süreci, daha belirgin hale getiren ise 2008 sonunda ABD''de başlayan küresel mali krizdir. Ekonomik kriz sonuçları bağlamında tüm dünyayı olumsuz etkilemiş ancak AB göreli olarak daha fazla etkilenmiştir. Bunun temel nedenlerinin başında son genişleme dalgasında birliğe katılan ülkelerin yarattığı ekonomik ve siyasi maliyet vardır.

Bugün AB hem ekonomik olarak hem de siyasi olarak kriz yaşamaktadır. Son yıllarda başta ortak dış politika ve savunma konusunda siyaset üretemeyen birliğin karşı karşıya kaldığı ekonomik kriz ile içinde olduğu açmaz derinleşmiştir. Bunun en somut sonucu ise değişen dünyada siyasi olarak değişim sürecinin kenarında kalması olmuştur.

Birliğin içinde olduğu açmazın farkında olan Fransa ve Almanya dünyada yaşanan değişim sürecine dahil olmak için birlikten bağımsız pozisyon üretmeye çalışmaktadır. Fransa''nın Libya operasyonu bunun en somut örneğidir.

AB bu süreci yaşarken, Türkiye tarihin de garip bir ironisi olarak dünyada yaşanan değişimin coğrafi olarak neredeyse tam ortasında olmuştur. Afganistan, Irak gelişmeleri, Ortadoğu ve Kuzey Afrika''da yaşananlara Türkiye nerdeyse doğal ortak olarak müdahale etmiş ya da sürece dahil olmuştur. Son yıllarda izlenen dış politika ile dünyadaki değişim arayışları örtüşmüş ve Türkiye doğal olarak önem kazanmıştır. Bu sonuç, Türkiye''nin izlediği politikalar kadar yaşanan değişim sürecini de doğru okuması ve bu yönelik ilişkileri inşa edebilmesi ile mümkün olmuştur.

Türkiye ile AB arasındaki siyasal ilişkinin kaba özeti budur.

Fransa''da bulunduğumuz süre içinde Sayın Bağış ile yaptığımız görüşme ve sobetler de bu tabloyu doğrulamıştır. Bu durumda şu soru cevaplanmayı beklemektedir; Türkiye ile AB ilişkilerinin geleceği ne olacaktır?

Evet siyasi olarak Türkiye yükselmekte, AB yerinde saymaktadır ancak AB, bir değerler sistemi olarak Türkiye''nin hedefi olmaya devam etmelidir. Türkiye''nin siyaseten yükselmesi, bu değerler sistemine doğrudan sahip olmaya yetmemektedir.

Kabul edelim ki, yukarıdaki tablo iki taraf için de sorunlar ima etmektedir. AB, Türkiye''nin siyasi olarak yükselmesinden rahatsızlık duyduğu için üyelik sürecini daha da zorlaştırmakta; Türkiye bölgede ve dünyada yükselmesini AB''nin de olumsuz tavırlarıyla birleştirince, AB standartları için yeterli sayma yoluna gitmektedir. Bu her iki taraf için de olmsuz sonuçlar yaratma potansiyeline sahiptir.

Türkiye siyasi yükselişini AB süreci ile daha da derinleştirdiği ölçüde, yükseldiği yerde kalıcı olabilecektir. Aynı şekilde AB de, Türkiye''ye bir yük, öteki olarak bakmaktan vazgeçerek, bir ortak adayı gibi davranmalıdır. Çünkü geleceğin dünyasında AB''nin güçlü bir aktör olması için Türkiye''nin ortaklığı neredeyse zorunludur.

Sayın Bağış''ın Fransa''nın mülkiyesi diye bilinen, SciencePo''da öğrencilere hitabı ve iletişim ve diplomasi becerisi içeren konuşmasında gerçekten etkileyiciydi. Kendisini protesto edenleri bile etkilemesi açısından önemli idi. Bağış, konuşmasında üyeliğin neden önemli olduğunu şu cümlelerle ifade etti;

“- Ekonomisi en hızlı büyüyen ülke olmasının yanısıra Türkiye, en genç ve iyi eğitim almış işgücüne sahiptir.

- Türkiye, hem enerji yolları, hem de enerji güvenliği ve çeşitliliği bakımından önemli bir konuma sahiptir.

- Türkiye, hem yumuşak güç, hem de ilham kaynağı olarak ve aynı zamanda jeopolitik konumuyla bölgede kilit bir rol oynamaktadır.” Bu karşılıklı ihtiyacı ima etmektedir.

Bu karşılıklı ihtiyaç, aynı zamanda Türkiye-AB ilişkileri için yeni bir perspektif anlamını taşımaktadır. Birlik, geç olmadan Türkiye''yi dışlayan ''Eski Avrupa''dan kurtulmalı ve ''Yeni Avrupa'' tasavvuru üretmek durumundadır. Türkiye bu yeni döneme hazırdır. Şimdi söz Avrupa''dadır.

Esas anlamı ve değeri ''barış projesi'' olan AB''nin gelecekte de bu rolü oynayabilmesinin koşulu da, birliğin kendini yenilemesinden geçmektedir.