BDP ve "doğrudan demokrasi"

BDP Olağan 2. Kongresi''nde söz alan Demirtaş''ın konuşmasında yer alan şu bölümün üzerinde özellikle düşünmemiz gerekiyor:

“Temsili demokrasilerin, demokrasi adına büyük sorunlara yol açtığı gerçeğinden hareketle, her yerde en fazla katılımcılığı ve doğrudan demokrasiyi hayata geçirmenin formüllerini üretmek zorundayız. Bu nedenle, Demokratik Özerklik olarak tanımladığımız yönetim ve toplumsal örgütlenme modelini ulaşabildiğimiz her yerde inşa etmeliyiz.”

Bu sözlerle ifade edilen siyaset anlayışının yeni olmadığını siz de biliyorsunuz. BDP ve seleflerinin yöneticileri tarafından “temsili demokrasilerin demokrasi adına büyük sorunlara yol açtığı”, “her yerde katılımcılığı ve doğrudan demokrasiyi hayata geçirmenin formüllerini üretmek” gerektiği -arada bir unutulsa da- sık sık tekrarlanan ilkelerdir.

“Temsili demokrasi” tabii ki içinde problemler barındıran bir siyasi iktidar oluşumu biçimidir. Ancak bu iktidar oluşumunun içinde “büyük sorunlar” barındırması onun yerine ilk olgun örneği ile “Atina demokrasi”sinde karşılaştığımız “doğrudan demokrasi” nin ve dolayısıyla “emredici vekâlet”in tercih veya ikame edilmesi talebini haklı çıkarır mı?

“Temsili demokrasi” karşısında “doğrudan demokrasi” ve onun tamamlayıcı bir unsuru olan “emredici vekâlet”i savunan siyasi oluşumlar modern zamanlarda her zaman olmuş ve olacaktır. Sol''un belli bir kanadı ve özellikle de anarşistler bu oluşumların önde gelenleridir. Ayrıca “temsili demokrasi”nin kurumsallaştığı dönemlerden (Fransız ve Amerikan devrimleri) başlayarak birçok düşünür, içinde yabancılaşma barındıran demokrasinin temsile dayalı biçiminden uzaklaşılıp “doğrudan demokrasi”nin tesisi gerektiğini belirtmiştir. Mesela, dönemin İngiltere''sindeki sistemi gözleyip temsili demokrasinin yanında yer alan Montesquieu''nün karşısında sonradan “Genel İrade”nin önde gelen düşünürü olarak ortaya çıkan Rousseau''nun İngilizlerin “seçimden seçime özgür olduklarını” belirterek –sanki- “doğrudan demokrasi”ye meylettiğini hatırlatan açıklamaları. Mesela, çok yakın zamanlarda “temsili demokrasi”yi eleştiren Castoriadis''in düşünceleri. Bu düşünür de “temsil”de “egemenliğin yabancılaşmasını” görüyor ve politik toplumdaki işbölümünü, yani politik toplumun yönetenler-yönetilenler olarak bölünmesini düşüncesinin merkezine yerleştirdiği “otonomi-heteronomi” kavram çifti çerçevesinde eleştiriyordu. Bu bahsi kapatmadan, “doğrudan demokrasi”nin örnekleri olarak, geçen yüzyılda Hannah Arendt gibi bazı önemli düşünürleri zamanında son derece heyecanlandırmış olan -Rus Devrimi''nin “Sovyetler”ini çağrıştıran- 56 Macaristan Devrimi''nin “Konseyleri”ni de hatırlayabiliriz. İsterseniz, İspanya İç Savaşı''nda önemli bir güç olan anarşistlerin fikir ve uygulamaları, hatta –unutmayalım!- biraz daha geriye giderek Paris Komünü deneyini ve Marx''ın bu büyük olaya ilişkin yorumunu da hatırlayalım...

“Temsili demokrasi” ve”doğrudan demokrasi” karşılaştırması söz konusu olduğunda Fransız Devrimi ertesinde (1817) liberalizmin büyük düşünürü Benjamin Constant''ın “Eskiler” ve “Modernler”in özgürlük anlayışını karşılaştırdığı ünlü konferansını da unutmamak gerekir. Benjamin Constant, “Atina demokrasi”si ile temsili demokrasiyi temel alan “Modernler”in özgürlük anlayışını karşılaştırırken, özgürlük anlayışında “Eskiler”in tanımadığı kavramın “birey” olduğunu belirtiyordu. “Eskiler”in demokrasi anlayışı “kolektivite”nin öncelik taşıdığı ve işlerin temsilcisiz bir yöntemle doğrudan yürütüldüğü bir “politik” çerçevede yürütülmüşken, “birey”in ve dolayısıyla “bireysel özgürlükler”in tarihte yerini almasıyla bu yöntem ve çerçeve artık gününü doldurmuş bulunmaktaydı. (Takdir edersiniz ki, Constant''ın “Modernler”in “yurttaşları”na çizdiği dairenin – özellikle “vergi mükellefi” olmanın ölçü alınması dolayısıyla- eleştirisi konumuz dışındadır.)

“Doğrudan demokrasi”ye ilişkin bu genel gözden geçirmeyi –bir kere daha söyleyeyim- şunun için yapıyorum: Günümüzde de “temsili demokrasi”yi eleştirmek, bu yöntemi tümden ya da kısmen karşıya almak, hatta doğrudan onun yerine “doğrudan demokrasi”yi ikame etmeyi birinci amaç bellemek herkesin ve her oluşumun hakkıdır. Ancak bu tutum, bu tavır BDP örneğinde olduğu gibi eksik ve aksak olsa da “temsili demokrasi”nin kurallarını kabul edip (yani “oyunun kurallarını kabul edip”!) seçimlere giren ve çıkan bir siyasal parti tarafından benimsendiğinde ortaya gerçekten açıklanması zor bir tablo çıkıyor. BDP bir siyasal parti değil de, partileşmemiş siyasi bir oluşum olsa, “doğrudan demokrasi”yi savunmasının hiçbir sakıncası yok. BDP, “düşünce kuruluşu” benzeri bir yapı olsa da problem yok. Ama siz hem “temsili demokrasi oyunu”nu oynamayı kabul edip hem de “doğrudan demokrasiyi hayata geçirmenin formüllerini üretmeliyiz” derseniz, bu durumda hakem da şaşar, oyuncu ve izleyiciler de! BDP''nin ülkedeki “temsili demokrasi”ye ilişkin eleştirilerini yöneltmesinden tabii bir şey olamaz. Seçim barajı, siyasi partilere dağıtılan devlet yardımı, seçilmiş milletvekili adaylarının devam eden tutukluluk halleri, sistem tarafından gerçek bir siyasal parti muamelesi görmemesi, siyasal iktidarın ülkenin en büyük sorununun çözümüne ilişkin “politik” en ufak bir “projesi”nin olmaması (...) vs. Ama siz demokrasinin “temsili”sini daha baştan defterden çizmişseniz, bu işte gerçekten bir yanlışlık var.