Üretım çökse de küçülmeye sevindik

Türkiye ekonomisi 2009 yılının son çeyreğinde piyasanın beklentisinin en yüksek düzeyini yakalayarak yüzde 6 büyüme kaydetti. Böylece yıllık bazda Türkiye ekonomisi krizin en yoğun yılını yüzde 4.7 daralmayla kapatmış oldu. Takvim etkisinden ve mevsimsellikten arındırıldığında GSYH'deki artış yüzde 2.3 ile sınırlı kaldı.

Büyümenin perde arkasındaki dinamikler incelendiğinde ise en yüksek artışın imalat sanayiinde gerçekleştiği görüldü. Yılın son çeyreğinde imalat sanayiindeki büyüme yüzde 12.8 olarak gerçekleşti. Yıl genelinde ise imalat sanayii yüzde 7.2 daralmış oldu.

Türkiye İstatistik Kurumu'nun 2009 Dördüncü Dönem GSYH verilerine göre, üretim yapan sektörler büyük kan kaybı yaşarken, mali aracılık hizmetlerinde büyüme sürdü. Krizden en çok yara alan sektörlerden biri de toptan ve perakende ticaret oldu. Yüzde 10.3 oranında büyüyen sektör, yıl genelinde yüzde 10.4 oranında küçüldü. Çöküşün sürdüğü 2009 yılında mali aracı kuruluşların faaliyetlerinde önceki yıla göre yüzde 8.5, dolaylı ölçülen mali aracılık hizmetlerinde ise yüzde 9.7 büyüme yaşandı.

Üst üste gelen zamlar ve vergilerle gündeme gelen ulaştırma ve haberleşme sektöründe ise son çeyrekteki yüzde 3.6'lık büyümeye rağmen yıllık daralma yüzde 7.1 olarak gerçekleşti. Madencilik yüzde 3.5, balıkçılık yüzde 13.1, elektrik gaz su üretimi yüzde 1.5, konut sahipliği yüzde 3.4, vergi sübvansiyon kaynaklık GSYH yüzde 6.3, sektörler GSYH'si yüzde 6.4 büyüme gösterdi.

TÜİK daha önce açıkladığı 2009 büyüme rakamlarında da revizyona gitti. 2009 yılı birinci döneminde daha önce üçüncü dönemdeki daralma yüzde 3,3 iken yüzde 2,9'a revize edildi.

2009 yılının son çeyreğinde imalat sanayii GSYH'si yüzde 12.8 oranında büyürken 2009 yılında yüzde 7.2 oranında daraldı. Mali aracı kuruluşların faaliyetlerinde yüzde 8.1, dolaylı ölçülen mali aracılık hizmetlerinde ise yüzde 11.5 büyüme gerçekleşti. Geçen yıl sektörel bazda en yüksek daralma, sabit fiyatlarla yüzde 16,3 ile inşaat sektöründe görüldü. Yılın tamamında madencilik ve taşocakçılığı yüzde 6,7, imalat sanayii yüzde 7,2, elektrik, gaz, sıcak su üretimi ve dağıtımı yüzde 3,5, toptan ve perakende ticaret yüzde 10,4, ulaştırma, depolama ve haberleşme yüzde 7,1 küçüldü. 2009'da en yüksek büyüme ise yüzde 10,8 ile balıkçılıkta meydana geldi. 2008 yılında GSYH içindeki payı yüzde 23.8 olan imalat sanayiinin payı 2009 yılında yüzde 23.2'ye geriledi. 2008 yılında yüzde 13 olan toptan ve perakende ticaretin payı 2009'da yüzde 12.2'ye düşerken, ulaştırma ve haberleşme sektörlerinin payı yüzde 14.7'den yüzde 14.4 düzeyine indi. İnşaat sektörünün payı ise yüzde 5.9'dan yüzde 5.2'ye geriledi.

10 yıllık dönemde Gayrisafi Yuriçi Hasıla gelişme hızları, sabit fiyatlarla sektörler bazında incelendiğinde sektörler bazında düşüşlerin 2001 yılına olan benzerliği ve paralelliği dikkat çekti. 2001 krizinde yüzde 17,4 daralma gösterdikten sonra büyüme sürecine girdi ve dalgalı bir seyir izledi. Toptan ve parekende ticarette de benzer bir seyir meydana geldi. Bu sektörde de 2001'de yüzde 16,1'lik keskin düşüş gözlendi. İmalatta da seyir, farklılık göstermedi. Sektör, 2001'de yüzde 7,6 küçüldü. Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımında, 2001 yılında gerçekleşen daralma yüzde 3,4 oldu. Diğer sektörlerden farklı olarak bu sektörde büyüme, 2008'de de devam etti ve yüzde 3,7 olarak gerçekleşti. Ancak 2009'da sektör, yüzde 3,5 daralma gösterdi.

2008 yılı son çeyreği itibariyle dört dönem üst üste küçülen Türkiye ekonomisi iktisatçılara göre, 2009 yılının son çeyreğinde yaşanan yüzde 6'lık büyümeyle durgunluktan çıkmış oldu. Avrupa'da kabul edildiği biçimiyle iki dönem üst üste küçülen ekonomiler, teknik olarak resesyona girmiş kabul ediliyor. 2008 yılının son çeyreğinde yüzde 7, 2009 yılının ilk çeyreğinde yüzde 14.5, ikinci çeyrekte yüzde 7.7, üçüncü çeyrekte yüzde 2.9 küçülen Türkiye ekonomisi resesyon tartışmalarına da son noktayı koyarak, yılın son çeyreğinde sabit fiyatlarla 6 büyümeyle durgunluktan çıkmış oldu. Türkiye ekonomisi 2001 krizinin ardından yıllık bazda yüzde 5.7 küçüldükten sonra 2008 yılı son çeyreğe kadar kesintisiz olarak büyümeye devam etmişti. TÜİK'in yaptığı son revizyonla 2008'de yıllık büyüme sabit fiyatlarla yüzde 0.7'de kaldı.

Geçen yıl, cari fiyatlarla gayri safi yurt içi hasıla 953 milyar 974 milyon lira oldu. 2009 yılında kişi başına GSYH, cari fiyatlarla 13 bin 269 lira, dolar cinsinden 8 bin 590 dolar olarak hesaplandı. Kişi başına milli gelir 2008 yılında 10 bin 440 dolar olmuştu. Orta vadeli programda yüzde 6,0 küçüleceği tahmin edilmişti. Türkiye birinci çeyrekte yüzde 14,7, ikinci çeyrekte yüzde -7,9 üçüncü çeyrekte ise yüzde 3,7 daralmıştı. Öte yandan geçen yıl gayri safi yurtiçi hasıla cari fiyatlarla 617 milyar 611 milyon dolara (953 milyar 974 milyon lira) düştü.

Büyüme rakamları içinde dikkat çeken bir diğer sektör ise tarım oldu. Özellikle yılın ikinci çeyreğinde büyümenin yükünü çeken tarım, son çeyrekte sadece yüzde 1.5 büyüyebildi. Bu rakamla birlikte 2009 yılının toplamında tarımdaki büyüme yüzde 3.3 olarak gerçekleşti. ABD'li ünlü yatırımcı Jim Rogers, önümüzdeki dönemde en az zarar görecek kesimlerden birinin çiftçiler olacağını savunarak, "Çiftçiler, Lamborghini marka araba kullanırken, ticaret ve borsa ile uğraşanlar traktör kullanmayı öğrenmek zorunda kalacak" demişti.

Büyüme rakamlarını Yeni Şafak'a değerlendiren Ekonomist-Yazar Deniz Gökçe, Türkiye'nin orta karar bir ülke olduğunu söyledi. “Bu yüzden gelişmiş ülkelere göre daha fazla küçülme olur. Çürkü onlarda tasarruf var” diyen Gökçe şöyle devam etti: “Biz de tıpkı Almanya gibi yüzde 4.5 küçüldük. Ama Yunanistan, Portekiz gibi diğer Avrupa ülkeleri daha küçülse de sorunları büyük. Hele Komşu. Hile yüzünden başı hep belada olacak. Fakat bizde sorun yok. Çünkü biz sorunu 2001'de finans sistemimizi feda ederek yaşadık. Şimdi ise reel sektör dışarıdaki sorunların başlangıcı olan finansın çöküşüyle bu faturayı ödemekte. Dış ticaret, sanayi ve dolayısıyla büyüme daraldı. Bunun da sebebi ticarete entegre olmanın getirdiği hastalık boyutuyla yaşadık. Ama finans taş gibi bu yüzde de temel sağlam bizde.”