Yeni anayasa mümkünse hemen

Kendisiyle ABD gezisini bitirip ülkemize döndüğü uçak yolculuğu sırasında uzunca görüşme fırsatı bulduk. Gezi boyunca iç politika konularına girmekten kaçınan Cumhurbaşkanı Gül'e, cumhurbaşkanlığının süresinden başkanlık sistemine, Türkiye'nin imajını bozan bazı olumsuz gelişmelere kadar pek çok konuyu sorduk.

Böyle olması lazım… Siyaset bütün enerjisini karşılıklı mücadeleye değil ülke için de harcamalı. Buna ihtiyaç var. Kutuplaşma seçimlerde oluyor, ama seçimden sonra geçmesi lazım. Ben geçeceğine de inanıyordum. Hiçbir zaman onarılamaz bir yara gibi görmedim. İddialı seçimlerde bu hep böyle olur. Memleketin temel meselelerinde çözümlere odaklanır ve herkesin katılımını sağlayacak şekilde yaklaşılırsa, sorunlar daha kolay aşılır. İnşaallah olacak. Türkiye'nin geleceğine olan inancım her zamankinden kuvvetli.

Kılıçdaroğlu'nunki olağanüstü bir tavır... Ana muhalefet partisinin 'Bu Meclis yapsın' demesi çok önemli. Dil çok önemli. Meclis'e biz saygı göstermezsek başkası hiç göstermez.

Bu biraz da herkesin yeni anayasa yapma konusundaki iradesine ve kararlılığına ve sözlerinin samimiyetine bağlı. Diğer partilerin ve başta ana muhalefet partisinin iradesini görürse Başbakanın da hayır diyeceğini sanmıyorum. O da memnun olur. Kuvvetli irade varsa niye olmasın? Oturulur çalışılır.

Süreyle ilgili benim yapacağım bir şey yok. Bu konuya karar verecek kişi ben olsam, şu kadar süreyle yapacağım diye karar verecek olsam, hangisini söylesem tersinden polemikler yapılır. Ben söyleyince kesinleşecek olsa, hemen söylerim.

Hiç hoş değil, tabii. Benim şahsım adına değil, Türkiye için hoş değil. Polemiğe fırsat vermemek için bir şey söylemek istemiyorum. Hukuki görüşler serdederek tartışanları, görüşleri farklı farklı da olsa, saygıyla takip ediyor, dinliyorum. Siyasi pozisyon icabı tartışma olursa şık olmaz.

Hayır, hiçbir zaman. Öyle tepkisel davranmam. Görevimin başındayın. Ben tarihi sorumluluklarımı yerine getirmenin peşindeyim.

Çok önemli bir tartışma. Zaman zaman gündeme geliyor. Herkesin fikrini ortaya koyması kötü değil, iyi bir şey. Tartışılsın. Ama bu konuları bilerek tartışmak gerekir; kulağa hoş gelen şekliyle değil. Siyaset bilimciler, siyaset adamları, hukukçular tartışırken güzel şeyler yazıyorlar. Bilerek tartışılırsa netice alıcı olur.

Başkanlık, yarı başkanlık sistemi, parlamenter sistemin güçlendirilmesi modelleri üzerinde tartışmalar yapılabilir; bunların hepsi tartışılsın. Yeter ki halk doğru aydınlatılsın. Ancak bu konu Türkiye'nin gündeminde değil. Yeni referandumdan çıkıldı, temel sorunlarla ilgili çözümler, bekleyen yasal düzenlemeler ve sonra da seçimler var.

Demokratik sistemin ana unsurlarından biri 'çek ve balans' (denetleme-dengeleme) sistemidir. 'Çek-balans sistemi'nin olmadığı demokrasi olmaz. Hep aynı partiler seçimi kazanacak, hep aynı partiler iktidar olacak, cumhurbaşkanlığına hep aynı kişiler seçilecek, muhalefetin hiç ümidi olmayacak... Böyle bir şey yok. O ayrı bir sorun yaratır. Tek parti görüntüsünün olmaması lazım.

Cumhurbaşkanlığı üzerinden misal vereyim. Cumhurbaşkanı Anayasa Mahkemesi'ne üye seçecek. 'Seçmesin' diyorlar… Yeni sistem ömür boyu üyelik dönemini kaldırıyor; değişmeden önce üyelik emekli olana kadardı. Bu sayede benden sonraki cumhurbaşkanları da atama yapabilecekler.

Farkındayım ve takip ediyorum. Bu çok tehlikeli bir şey... 'İfade özgürlüğü şiddet içermediği sürece kısıtlanmamalı' diye her yerde söylüyoruz. Gelip buralarda (BM'de ve ABD'de) konuşurken, 'Hapisteki gazetecilerin sayısı azaldı' derken, çoğalırsa bu çok yanlış olur. Bu tip uygulamalar imajımızı hemen bozar.

Columbia Üniversitesi'ndeki konuşmamda başta YouTube yasağı olmak üzere bu konudaki zafiyetimizi ben kendiliğimden ifade ettim. Bu konularda noksanlarımız var. Her şeyi toz pembe göstermem. Birdenbire öyle bir hücum başlar ki, uluslararası kuruluşlar nezdinde bizi çok yıpratır. 'Karizma çizilir' dedikleri şey olur.

Yazar, çizer, bilim adamı, düşünür ve gazetecinin yargılanması çok yanlış olur. Tabii gazeteciler de layüsel değiller. Herkes eşit, hepimiz kanunlarla sınırlıyız. Ama şiddet içermediği müddetçe ifade özgürlüğü sınırlandırılmamalı. Bu ülkede (ABD'de) basın özgürlüğü olmasaydı, Irak savaşı sırasında Ebu Gureyb Cezaevi gibi skandallar yazılamasaydı, kimbilir ne olurdu? Özgürlük daha büyük rezaletlerden ABD'yi kurtardı.

Ben ajandama takip ettiğim, önemli konuları yazarım. Bu da üstünde durduğum öncelikli bir konu. Bu konuda yasal düzenleme yapılmasını takip ediyorum.

Hayır. Türkiye'de artık çoğulculuğun olduğu anlamında söyledim. 'Bir grup her şeyi idare ediyor, medyaya hükmediyor' eleştirisiyle karşılaşıyorsunuz. Bunun böyle olmadığını göstermek için söyledim. 'Türkiye'de yüzlerce televizyon var; bir grup her şeyi kontrol ediyor değil' anlamında söyledim.

Tartışmaları izleyemedim. Ayrıldığını duydum.

Geçen yıl Meclis açılışında bu konuya özellikle değindim. Yargıtay, Danıştay açılışlarında da değinildi… Türkiye'de tutukluların sayısı, hükümlülerden fazla. Bu da hiç hoş bir şey değil. Bu durum yargı mensuplarının çoğaltılmasıyla, davaların kısaltılmasıyla ilgili… Ama bir şey daha var. DGM'leri benim başbakanlığım döneminde kaldırdık. Üyeleri arasındaki askeri üyeleri çıkardık. Özel Yetkili Mahkemelere dönüştürdük. O zaman danışmanlarım 'Bu böyle olmaz. Mahkemelerin fazla yetkileri var' diye beni uyardı. Kurumlar ise özel mahkemelerin yetkileri için 'Bunlar devletin ulusal güvenliği açısından gerekli' görüşündeydi. Biz yargıda gerçek anlamda reform yapalım diye yola çıktığımızda kurumlardan itiraz ve tavsiye geldi. Sonuçta, DGM'lerde sadece insanlar değişti, üniformalar çıktı. Özünde bir şey değişmedi, kolaya kaçıldı.

Buna bakmak lazım. Kaygılar haklı çıktı çünkü. Danışmanlarım haklı çıktı. Savcı ve hâkimler suçlanıyor. Dava karara bağlanana kadar herkes masumdur. Ama bu sürelerin uzaması cezaya dönüşüyor.

Çok gösterilmiyor doğrusu…

Ben bir tek asil üye atadım; CV'sine (özgeçmişine) bakarsanız, atadığım kişiyi sizler de takdir edersiniz.

Boğaziçi Üniversitesi'nin eski rektörü Ayşe Hanımı (Soysal) ben atadım. Benden daha iyi tanırsınız. Hep aynı tip insan koymuyorum. Görüşümü dolaylı olarak şöyle anlatayım. Bir sene önce ABD Başkanı Obama, Amerikan Yüksek Mahkemesi'ne bir atama yaptı. O süreci baştan sona dikkatle izledim. Tartışma doğdu. Tartışma şuydu: 'Demokrat Parti'den seçilen başkan tabii ki kendi görüşünden birini oraya koyacak. Cumhuriyetçi olan da Cumhuriyetçi fikirlere uygun birini atayacak… Önemli olan şu: Atadığı kişiler görevlerinde partizanlık yapacak mı, yapmayacak mı?' Aynen bu cümleleri kullandılar. Doğrusu, önemli olan, atanan kişilerin de bunun farkında olması… Yetkinliği olmalı. Birini bir yere koyarsınız o da yetkinliğini gösteremezse sıkıntı olur.

Çalışmalara başladım. Nihayetinde önüme listeler gelecek. Bununla ilgili kendi hukuk danışmanlarıma, genel sekreterime kriterler koydum. Bu çerçevede 'Bakın herkesin özgeçmişine' dedim. Size, kimsenin dikkat etmediği bir şey söyleyeyim. Referanduma bir ay kala boşalan bir üyeliğe bir kişi atayabilirdim. Bana liste gönderildi. Ama Anayasa referandumu olduğu için o hakkı Yargıtay Genel Kurulu'na bıraktım, onların sırasıydı. Siz seçin dedim. O hakkı kullanabilirdim; ama kullanmadım, tuttum ve atamayı yapmadım. Sırf 15 gün önce kadroyu dolduruyor durumuna düşmemek için...

Ben partiye bakmam. Kriterlere bakarım. Önce iyi bir background'u (temeli, arkaplanı) var mı diye bakarım. Ama açıkçası kimsenin karısını, kızını araştırmayacağım. Hiçbir zaman yapmadım. Daha önce atadığım insanların da araştırmadım. Çok merak eden varsa kendi araştırır. Tabii ki insanlar arasında seçim yapmak zordur. Her zaman biri çıkıp 'öteki daha iyiydi' diyebilir…

Eskiden seçilmiş üyeler görevlerine eski koşullarında devam edecek.