Yeni-paganizm ve yeni-barbarlık çağına hoş geldiniz!

Bundan yaklaşık 10 yıl önce bu sütunda, ''Tekno-paganizm: ''Öküz''e B/akan T/ren'' başlıklı, biri numarasız, 9''u numaralı tam 10 yazı yazmıştım. Ve tabiî bir taraftan, bazı ''tren''lerin taarruzlarına maruz kalırken; öte taraftan da, bu yazılardan ötürü Yazarlar Birliği''nin ''yılın fikir yazarı'' ödülünü filan almıştım!

İşin ödül-mödül faslı önemli değil. Asıl önemli olan, hasbelkader söylediklerimin ömrü, anlamı ve bulduğu karşılık: Bugün yeni-paganizmin, hem kıtalar dolaştığını, her yere ulaştığını, herkese bulaştığını, dâhilî ve hâricî, zâhirî ve bâtınî bütün sınırları aştığını, sınır-tanımazlaştığını görüyorum; hem de artık belli başlı sosyal bilimciler tarafından da kabullenildiğini ve kullanılmaya başlandığını...

Ayrıca paganlaşmayla barbarlaşma arasında kurduğum semantik ilişki de artık bir gerçeğe dönüştü: Nerede bir paganlaşma emaresi görülüyorsa, orada hemen bir barbarlaşma temayülü beliriveriyor.

Bunun en son ve en ürpertici örneği, futbol paganizmi ve barbarlığı biçiminde karşımıza çıktı: Takımın biri şampiyon olmuş; şampiyonluğu kaptıran diğeri, diğer takımın taraftarları / paganları ve barbarları kontrolden çıkmış, sapıtmış, memleketin dört bir köşesini ateşe vererek terör havası estirmiş; önüne gelen insana, binaya, arabaya saldırmaya başlamış, öküz gibi, deli dana gibi!

Nedir bu peki? Elbette ki, paganlaşmanın ve barbarlaşmanın yeni bir yüzle hortlaması ve zıvanadan çıkması.

İnsan, mabud''suz da, mabed''siz de yapamıyor; hakîkîsini yitirdiği zaman sahtesini icat ediyor.

Paganizm, kökeni Grekler''e kadar giden, Batı uygarlık tecrübelerinin bütününü özetleyen, doğrudan bir putperestlik biçimi.

Kadim medeniyetlerde rastladığımız, yıldızlara, aya, güneşe, tabiata vesaire tapınma biçimleri, aslında Batı uygarlığındaki paganizm biçimleriyle kıyaslandığında oldukça masumane ve dolaylı paganizm biçimleri: Çünkü orada ay, yıldızlar, güneş vesaire, bir ölçüde, ilâhî gücün sembolleri ve dolayısıyla beşerüstü, ilâhî bir güç arayışının ''vasıtaları''...

Paganizm, modernlikle birlikte yepyeni bir evreye girdi: Tanrı fikri yitirilince, insan tanrılaştırıldı: İnsanın aklı, yetileri, hayalleri, yapıp ettikleri...

İşte örnekleri: Marksist edebiyat teorisyeni ve eleştirmeni, Terry Eagleton, romanın yükselişe geçişiyle birlikte, edebiyat''ın din katına yükseltildiğini, dahası, dinin dilini kullanmaya başladığını söylemişti.

Hegel, ''gazetenin modern insanın sabah ibadeti'' olduğunu ilan etmişti.

Saint-Simon, sanayi devriminin mimarları mühendisleri, ''sanayi devriminin papazları'' olarak tarif etmişti.

Film teorisyeni, David Bordwell, devâsâ ilk film salonlarını ''seküler katedraller'' olarak ilan etmişti.

Film yıldızları, müzik starları, futbolcular, ayartıcılıklarıyla, entrikalarıyla, kıskançlıklarıyla, hayat tarzlarıyla, seküler mabetleriyle Greklerin tanrılarını aratmıyorlardı.

Son yarım asırda futbol, artan bir hızla yeni bir paganizm ve barbarlaşma biçimine dönüştü.

Futbol paganizminde iki çelişik olguyla aynı anda karşılaşıyoruz: Birincisi, başkaldırı; ikincisi, yeni bir arınma / tapınma ihtiyacı.

Başkaldırı: kapitalizme; kurulu düzene; hayattaki haksızlıklara, gündelik hayatta yenilen siyasî, sosyal ve ekonomik ''kazıklar''a...

Arınma / tapınma da, ''örtük'' kapitalist düzeneklerle gerçekleşiyor yine: Örneğin futbol oyunu, belirgin kurallarıyla, sahada herkesin eşit olmasıyla, suç işleyenin anında cezalandırılmasıyla vesaire futbol seyircisine alternatif bir toplum modeli sunuyor. Temposu yüksek bir drama sahneleniyor stadyumda ve herkes tarafından yaşanıyor bu drama: Hem statta, hem de televizyon ekranında. Seyircinin hayatında karşılığı olmayan ama seyirciyi, stadyumda ve ekranda oyun alanındaki sahte putların sahneledikleri performansla arındıran, boşaltan, ayartan ''örtük'' kapitalist mekanizmalarla işletilen ve seküler bir tapınmaya / arınmaya dönüşen bir drama var karşımızda.

Bir de oyun bitince başlayan başka bir drama var, trajediye dönüşen: Stattan boşalan seyirci, statta yaşanan seküler boşalmayla / arınmayla yetinmiyor; bağırmaya-çağırmaya, vurmaya-kırmaya, önüne gelen her şeye saldırmaya başlıyor! Bu da yeni barbarlık biçimi.

Burada iki tür barbarlaşmayla karşılaşıyoruz: Birincisi, anlattığım bu fizîkî / fiîlî barbarlaşma. İkincisi ise dilin barbarlaşması: Fanatik, içeride yaşadığı dramanın sahte coşkusuyla konuşma yetilerini yitiriyor: Anlamsız sözcüklerden oluşan yeni bir Esperanto dili kuruyor: Bağırıp-çağırıyor yalnızca. Ne dediği önemli değil.

Muhtemelen, yeni-paganizm ve yeni-barbarlık çağına hoş geldiniz, diyor belki de!