Kavganın varacağı yer

Artık Anadolu"nun yeni sahibi olan Ankara Hükümeti"nin yürüttüğü Lozan"daki görüşmeler tıkanmış, heyet geri dönmüştü.

1. Meclis"te orta yolun bulunması için bastıranlarla kimi hükümlere şiddetle karşı çıkanlar arasında çok sert tartışmalar yaşandı. Karşı çıkanların liderliğini Trabzon mebusu Ali Şükrü Bey yapıyordu. Kısa süre sonra, 26 Mart 1923"te "hemşehrimdir" diyerek güvenip gittiği evde Mustafa Kemal"in muhafız birliğinin komutanı Giresunlu Topal Osman ve adamları tarafından öldürüldü.

1 Nisan"da Meclis feshedildi.

Erken seçim sonucunda kurulan yeni Meclis"te ilkindeki gibi muhalifler pek yer alamadı.

Lozan"ı kabul eden yeni Meclis, Hilafet"i kaldırdı, Cumhuriyet"i ilân etti, Gazi"yi ilk Cumhurbaşkanı olarak seçti.

Hayata vedasından sonra, hemen ertesi gün İsmet İnönü Cumhurbaşkanlığı"na ezici oy çokluğuyla getirildi. 323 oyun sadece bir tanesi Celal Bayar"a çıkmıştır.

Atatürk"ün son döneminde Başbakanlık"tan ayrılmasını istediği İnönü"nün bu zaferi ilginçtir. Dönemi araştıran akademisyenler, ordunun başka bir kişinin seçilmesine sıcak bakmadığını "çok yakından ve güçlü biçimde hissettirdiğini" yazıyorlar.

Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak"ın aday bile olamadığı bir seçimdi…

Üçüncü Cumhurbaşkanı ise, demokratik yollarla ama devrim gibi bir seçim zaferinin ardından geldi.

Celal Bayar"ın Cumhurbaşkanlığı, Cumhuriyet"in ilk askeri darbesiyle 10 yıl sonra son buldu. Bayar, kendisini teslim almaya gelen subaylara silahıyla direnmeyi denese de Yassıada"nın yolunu tutmak onun da kaderi oldu.

Darbenin en kötü miraslarından birisi darbeyi yapanın Cumhurbaşkanı olmasıydı. Dördüncü Cumhurbaşkanı olarak koltuğa oturan Cemal Gürsel darbenin lideriydi ve ordunun adayıydı.

Bu şartlarda bile, aday olmak isteyen Profesör Ali Fuat Başgil"i tehdit ve silah zoruyla Ankara"dan ayrılmak zorunda bıraktılar.

Gürsel, tıbbî heyet raporuyla, çok çok kötüleşen sağlığı nedeniyle süresi bitmeden ayrıldı.

Yerine, 27 Mayıs sonrasında birden artan cuntalar ve darbeler girişimlerini ustalıkla yönetmiş ve kendisi de yine darbeci olan dönemin Genelkurmay Başkanı Cevdet Sunay geçti.

Onun süresi bittiğinde, artık yeniden dizayn edilen sistemin önemli bir makamı olan Köşk"te kimin oturacağı hesabı daha da kritik önem taşıyan politik savaş alanlarından birisi olmuştu çoktan.

Ülke, 12 Mart askeri darbesinin izlerini yeni yeni atıyordu.

Dolayısıyla yine bir askerin, muhtemelen Genelkurmay Başkanı"nın Cumhurbaşkanı olması talebi açıkça ortadaydı. Böylece Faruk Gürler istifa etti, yerini Semih Sancar"a bıraktı, Sunay tarafından kontenjan senatörü olarak atandı.

Oysa, yukarılarda yapılan bu hesaplara parlamentonun uymaya hiç niyeti yoktu.

13 Mart 1973"te yapılan seçimin ilk turunda Adalet Partisi adayı Tekin Arıburun Gürler"den bile fazla oy aldı. Çare olarak Sunay"ın görev süresinin uzatılması kararlaştırıldı; bir oy farkla bu anayasa değişikliği de reddedildi.

Partilerin üzerinde anlaştığı Muhittin Taylan"ı da Cumhurbaşkanı Sunay kontenjan senatörü olarak atamayınca bu formül de düğümü çözmedi.

Bu kriz ancak yine bir emekli askerle, eski Deniz Kuvvetleri Komutanı Fahri Korutürk"ün seçilmesiyle aşılabildi.

Siyah beyaz televizyon ve radyo çağına ulaşanlar zaten aşinadır: "7. Cumhurbaşkanı Kenan Evren"…

Türkiye"nin en kanlı, en acımasız darbesinin, 12 Eylül"ün başı Orgeneral, tartışmalı bir seçimle Cumhurbaşkanı olmuştu.

Arkasından sivil siyasetten Turgut Özal gücünün doruğunda Köşk"e çıktı ama kısa sürdü. Ölümü arkasındaki giz ve şüpheler hâlâ aydınlatılamadı…

Her şeye rağmen yine de bir sivil, dönemin Başbakanı Süleyman Demirel Köşk"e çıkan dokuzuncu kişi oldu.

Onun son döneminde de parlamentonun kendi içindeki anlaşmazlıklar nedeniyle süresinin uzatılması formülü az daha hayata geçiyordu.

Parlamentonun o karışık durumu tabii ki yine bir darbenin, 28 Şubat"ın ürünüydü.

Bu post-modern darbenin başrol oyuncularından Demirel"in süresini uzatmayı reddetti Meclis.

Yerine geçen Ahmet Necdet Sezer, her şeye rağmen 28 Şubat sonrasının karışıklığının ehven-i şer kabul edilen bir çözümüydü. Bu çözüme destek verenlerin çoğunu pişman etti görevi süresince…

Bugün Cumhurbaşkanlığı makamında bulunan Abdullah Gül"ün seçilmesi yönündeki ilk girişimin tarihe "e-muhtıra" olarak geçtiğini yazmama gerek yok; hatırlıyor zaten yaşayan herkes…

…

Velhasıl, Türkiye"de Cumhurbaşkanlığı seçimleri tarih boyunca zor, çok zorlu aşamaların sonunda ancak bitmiştir.

Son üç haftadır yaşadıklarımız en başta kendi doğal seyrinde ve bir plandan bağımsız olsa bile bugün geldiği noktada, Köşk"te kimin oturacağıyla artık çok yakından ilgilidir.

Bundan sonra daha da olacaktır.