Babalar ve günler

Pek çok “gün” gibi, Babalar Günü için de kapitalizmin, global sermayenin, medya erketesiyle dolaşıma soktuğu, “Gün geldi, kutlanacak!” talimatını geçmeli bir kalem. Çünkü bugün, bir defa fevkalade görece bir gün. Ne Noel'e benziyor, ne Anneler Günü'ne. Tabir-i caizse, aklına esen, estiği gün kutluyor. Lakin biz devletçe ve bir parça da milletçe “Batı ekseninde” yer almaya teşne olduğumuzdan, Washington'la, Paris'le, Londra'yla filan aynı zamanda kutluyoruz bu günü. Oysa misal; Tayland'lı olsaydık 5 Aralık'ta, Lihtenştayn'lı olsaydık 19 Mart'ta, Romanya'lı olsaydık 5 Mayıs'ta idrak edecektik Babalar Günü'nü. Keza, İtalya da Batı merkezlerinden biri ama onlar da 19 Mart'ı benimsemiş Babalar Günü için..

Peki, nasıl olmuş da olmuş? Şöyle: İşi çok eskilere, ta Antik Roma'ya götüren de var, hemen geçen yüzyılın başına çekiştiren de. Eski Roma'da babanın evde, neredeyse rahip derecesinde mütehakkim konumda olduğunu anlatan tarihçiler, ona yönelik pek çok saygı ritüelinin arasında Babalar Günü'nün de olduğunu savunuyorlar. Düşünün ki, her ama her yemekte babaya saygıdan dolayı törensel bir edayla ortalığa şarap saçılıyor/muş. Keza, otoritesi de kallavi imiş eski Roma babalarının. Başka hiçbir hukuki şart aranmaksızın, - isterse kendisinden olmasın - doğan çocuğu baba tek başına tanımaktaymış. Baba, “Bu çocuk benim değil” dediğinde ise o bebe, “tapınak kapısına” bırakılırmış. İşte, bu otoriteye saygının tezahürü bir de Babalar Günü ile tescillenmiş. Pek çok kadim uygarlıkta da “babaya saygı” had safhadaymış. Öyle ki, Sümer'li bir baba, haylazlık eden çocuğunu rahatlıkla köle olarak satışa çıkartabilirmiş. İşte bütün bu güçlü otorite; babaya itaati, saygıyı elzem kılarken, beraberinde onore edici ritleri de getirmiş.

Ne var ki, daha 100-150 yıllık bir ülkeyken bile her şeyin merkezine kendilerini koymaya teşne Amerikalılar, “ilk, ben, en birinci, buldum” saikıyla bu güne de musallat olmuşlar. 1900'lerin başında Batı Virginia'da yaşayan John Dowdy, muhtemel ki tarihle arası pek iyi olmadığından bütün bunlardan bihaber, “Babalar Günü icat etme” sevdasına tutulmuş. Annesi öldükten sonra onun yerini alan babası için böyle bir gün kutlanmasını isteyen Dowdy, babası William'ın doğum günü olan 5 Haziran'ın Babalar Günü ilan edilmesi için 1909 yılında çalışmalara başlamış. Ancak duyuru, organizasyon, şu, bu derken bir yıl geçmiş ve Babalar Günü ilk kez 19 Haziran 1910'da Washington Spokane'da kutlanmış.

Türkiye'de ise 1980'lerin sonlarından itibaren Babalar Günü kutlamaları başlamış/tı. Tevellüt itibarıyla hatırlıyorum; Haziran'ı yarılayan Pazar günü, merhum babamın hatırasını anacığımın şahsında yadediyorduk. Evet, Haziran'ın yarısı. Günler konusunda dikkatli sayılabilecek bir sevgili dostuma da sordum, o hatırlayamadı, gençliğine veriyorum ama işte Yeni Şafak Pazar, “Allah'ım kalmasın âlemde hiçbir şey nihan” diyerek bir tarihî gerçeği açıklıyor: O yıllarda birkaç Babalar Günü “kazara” Haziran ayının ikinci haftası kutlanmıştı! Evet, aynen böyle olmuştu. Çok belli ki, toplum, Anneler Günü'nden kalan bir alışkanlıkla bu yeni güne tam intibak edememiş, böylece birkaç yıl, dünyadaki yaygın kutlama tarihinden bir hafta önce günün nümayişlerini yapmıştı. Sonra, kim, nasıl müdahil oldu da iş Haziran'ın üçüncü haftasına geldi, elde net bilgi yok ama 1989-1990 gibi iş bugünkü mecraına oturmuştu.