Bürokratik egemenin zayıflamasıyla 1 Mayıs normalleşti

Ailemle 1968 yılında İstanbul'a göç ettik. 8 kardeştik, ama kalacak yerimiz yoktu ve eşyalarımız bir hafta kadar kamyonda kaldı. Ailevi bir takım nedenlerden dolayı İstanbul'a göç etmek zorunda kaldık. Buraya geldiğimizde iş ve ev yoktu. Daha sonra Gaziosmanpaşa'da bir ev kiralamıştı.

Babam esnaftı. Bir taş ocağında yönetici olarak çalıştı. İlkokul mezunuydu, ama çok aydın birisiydi. Gaziosmanpaşa bir işçi semtidir. Daha çok "Sol hareketten" ziyade 'işçi hareketi'nden etkilendim. Okulda da bağımsız bir çizgideydim. O zamanki ismimiz ÇBS idi. (Çizgisi Belirsiz Sosyalistler) 12 Eylül'den sonra baskı rejimine karşı daha direnç gösteren bir tutum sergiledim ve teşkilat arayışına girdim. İlk bildirimi 12 Eylül'den sonra dağıttım.

Sadece belli bir ideolojiyi savunmak değil de kitlesel bir emek siyaseti arayışım oldu. Belirli bir sosyalist görüşü yerine adalet özgürlük ve kitlesel bir emek siyaseti arayışı içinde oldum. Çeşitli girişimlerde bulundum tabii o sırada hekim olmuştum. Göğüs Hastalıkları alanını seçmiştim. Meslek hastalıklarının başında en çok göğüs hastalıkları geliyor. Her şeyden önce sigara karşıtıydım.

ÖDP'den ayrıldıktan sonra bazı arkadaşlarla kendi anlayışımızda ne yapabiliriz diye düşündük ve o sırada İşçi Kardeşliği Partisi'ni kurduk. 12 Eylül sonrası okumalarım da kültür, inanç, kimlik ve politika üzerine olmuştu. Brezilya İşçi Partisi'nden etkilendim çünkü bir işçi hareketi tarafından kurulmuştu. Bu partinin İlk kuruluş merkez komitesinde papazlar vardı. Sosyalist bir partide oldukları için onları eleştirenlere karşı diyorlar ki; "Bizim cemaatımızin çoğu işçiler, topraksız köylülerdir. Biz o mazlumların haklarını savunan bir politikadan yanayız. Din üzerinden politik ayrım olmaz."

Kabul etmiyorum. Latin Amerika'da kiliselerin önemli bir kısmı işçi partilerini destekliyor. Bunun için bazı kiliseler aforoz edildi. Ama Türkiye'de inanç üzerinden sağ ve sol ayrışması oluyor. Emek, sermaye, zengin ve yoksul ayrışması olmuyor. Tam tersi yoksullar sağa oy veriyor. O ayrım Türkiye'nin modernleşmesiyle ve batılılaştırma süreciyle ilgili bir durum. Yukarıdan aşağıya doğru modernleşme hareketi var devlet tarafından onun taşıyıcısı da aydınlar ve bu "Sol" olarak algılanıyor buna halkın tepkisi var. Devlet solda millet ise sağda gibi algılanıyor.

Bürokratik baskıcı devlet ve neo liberal politikaların çalışma hayatındaki hakların yok edilmesine neden oldu. 12 Eylül öncesiyle sonrasını karşılaştırırsanız en büyük farkı burada görürsünüz. Sendikaların baskı altına alınması, çalışma koşullarının çok daha zorlaşması gibi birçok sorun buradan kaynaklanıyor.

Çünkü sol hareketin toplumla buluşması zayıftı.

Gerçek sol toplumla buluşamıyordu. Türkiye de "Sol" denildiğinde tek bir hareket var aslında 1961'de kurulan Türkiye İşçi Partisi. Bizzat işçiler ve sendikal önderler tarafından kuruluyor. Sol iç kavgalardan ve düzenin baskılarındann dolayı parçalanıyor. Sonra başka bir ciddi hareket yok. CHP'ye sol diyoruz. Hâlbuki CHP devletin yani düzenin partisidir. Emekle ne ilgisi var ki… Ondan sonra gelen sosyalist hareketlerde de bu toplumla olan kültürel kopukluk ve siyasi uyuşmazlık devam etti. Sol bir işçi ve emek hareketi değildi. Daha çok ideolojik kültürel bir akımdı.

Bence en temel sorun bu Türkiye'deki sol ve sağ ayrımının ve bu siyasi kimliklerin gerçekten emek semaye veya özgürlük talepleri üzerinden gelişmemiş olmasıdır. Türkiye'nin modernleşme sürecinde CHP sol olarak algılanıyor ve sosyalist hareket de bu düşünce sistematiğinden kendini koparamıyor. Bu da toplumun karşısında yabancı bir unsur gibi algılanmasına yol açıyor.

Genelde Sünniler sağcı Aleviler solcu olarak algılanıyor. Şu anda Sivas'ın köylerine bakın. Bir köyde neredeyse seçmenlerin tamamı AKP'ye komşu köyde ise CHP'ye oy veriyor. Ne fark var? Biri Alevi diğeri Sünni o yüzden. Türkiye'nin en sol olan sendikanın tabanına bile gitseniz işçilerin yüzde sekseninden fazlası sağ partilere oy verir. Çünkü sol ve sağ inanç ve kültür temelli olarak algılanıyor.

Türkiye de sol halkın inancından kültüründen kopuk bir ideolojik, kültürel yapıya ve siyaset tarzına sahip olduğu için her zaman halkla bir mesafe vardı. Öte yandan özellikle soğuk savaş döneminde zaten Müslümanların tamamen anti sol ve antikomünist bir siyasal müdahaleye tabi tutulduklarını biliyoruz. Müslümanlar sendika, işçi hareketi denince kendilerini geri çekiyorlar. Sol da kitle tarafından din dışı algılandığı için tepki görüyordu.

Birbirleri arasında anlamlı bir temas yoktu. Ama bunu aşmaya çalışan sol siyasi akımlar vardı. Dr. Hikmet Kıvılcımlı öyleydi mesela. Öte yandan Müslümanlar da sağ bir ideolojinin etkisine altında tutuluyorlardı. Müslüman kesimin sağcı gözükmesi ve kapitalizmin onlara ait bir şeymiş gibi algılanması bu politikadan kaynaklanıyor. Bence bu yeni dönemde, yeni Türkiye'de bunun aşılması için zemin var.

Bir kesim dindar artık yorumunu farklı yapıyor. Burada bir sınıfsal ayrışma var. Herkesin din algısı birbirinden farklı. Dinin inanç yönü değişmezdir. Herhangi bir dine inananların ise ekonomiye, politikaya ilişkin görüşleri birbirinden farklı olabiliyor. Aynı metni okumamıza rağmen farklı yorumluyabiliyoruz. Birileri daha emekten yana yorumlar başka biri de kapitalist yönden yorumlar yapabiliyor. Bundan sonra bence Türkiye'de bir ayrışma olacaksa böyle bir zeminde olacaktır.

Bir direniş ya da mücadele olduğunda hep beraberler. Aralarında ayrım yok ama siyaset alanına çıktığımız zaman hepsi farklı partilere oy veriyorlar. Zaten işçiler arasında sosyalist çok az.

İnsanların güce oy verdikleri kesin. Ama bu kadar zayıf olması da beklenemez. Siyaset dışı işçi örgütleri, sendikal, sosyal emek örgütleri yoksa iktidara aday güçlü bir emek siyasetinin olması çok zor. 20. yüzyılın başındaki işçi partiler mesela, İngiliz İşçi Partisi buna örnektir. Türkiye'deki işçi hareketi 12 Eylül sonrası çok zayıfladı. Neye dayanacak emek siyaseti? Gerçek bir İşçi Partisi bir kaç emekten yana siyasetçinin bir araya gelmesi ile olmaz.

Türkiye'de emekçi dediğiniz insanların çok büyük çoğunluğu sağ siyasetlere oy veriyor. CHP'yi sol saymayarak söylüyorum. Siyasal alana geldiğimizde Türkiye'de 'işçi' ismini alan sol siyasetler az önce anlattığım Türkiye'nin batılılaşması ile ilgili nedenlerle toplumla bağ kuramıyorlar. O nedenlerle toplum bunları yabancı olarak görüyor. İşçinin hakkını aramak gibi algılanmıyor. İnanç meselesi gündeme geliyor. Sol dendiğinde neredeyse 'ateist' bir topluluk anlaşılıyor. Böyle bir ayrıma sol da yaptığı hatalarla hizmet ediyor. Soğuk savaş döneminde sistem de bunu pompaladı. Müslümanlar sosyalist olmadıktan sonra bu ülke nasıl sosyalist olacak ki? Gökyüzünden inanmayan insanlar mı indireceğiz? Sosyalizmin Türkçe anlamı toplumculuktur. Kimse dinden çıkarak bunu yapmayacak ki.

Türkiye'de siyaset hep kültürel ötekileştirmeye dayandığı için. "Laikler ve dindarlar" diye bir ayrım olduğu için, Kemalist hareket yine onun bir türevi olarak Türkiye'nin ağırlıklı solu böyle olduğu için böyle bir ikilemin parçası oldular. Dindar emekçiyle de yeterli bağ kurulamadı.

Dr. Hikmet Kıvılcımlı Türkiye solunun gruplarından bir tanesi. Onun ölümünden sonra "Ben doktorcuyum" diyen çok sayıda ayrı grup ortaya çıktı. Hepsinin de bu konuya ilişkin görüşleri farklı. 12 Eylül sonrası özellikle Türkiye'de 'Siyasal İslami hareket'in yükselişi ve egemen asker-sivil bürokrasinin bunu topluma lanse edişiyle sol bu ideolojik bakışın etkisi altına girdi. Bırakın Hikmet Kıvılcımlı duruşunun geleneksel hale gelmesini tam tersi gerilim iyice arttı. Dolayısıyla bu gelenek solun içinde kendine yer edinemedi.

Eğer demokratik hak ve özgürlükleri savunuyorsanız başörtülünün de, Kürt'ün de, Alevilerin de haklarını savunmamaz lazım. Demin söylediğim gibi bu sorunlar Türkiye'de modern siyasal kimliklerin oluşumuna etki eden tarihsel gerçeklerden kaynaklanıyor..

Oluyor zaten. Türkiye'de sol kesim içinde de başörtüsü özgürlüğünü savunan insanlar var. İslami hareket içinde de emek sorunlarına olan ilgi de artıyor.

Benim bu görüşe atıfta bulunan yazılarım var. Türkiye'de egemen ve bu toplumu modernleştirmeye batılılaştırmaya çalışan bir iktidar ve düşünce vardı. Ve buna karşı halkın kültür inanç temelli tepkisi vardı. Devlet baskısını ve modernleşmeyi CHP temsil ediyordu. Yöneten ve yönetilenler anlamında Demokrat Parti 'sol', CHP ise 'sağ' oluyor. Ekonomik sosyal programda her hangi birisi emeği diğeri sermayeyi temsil etmiyor. Ama o günkü temel problem yöneten ile yönetilenler arasında.

Daha yeni çözülüyor. Bu anlamda hala halk kitlelerin algısında Türkiye'de sağ soldur, sol ise sağdır. Modern siyasi kimliklerin iki temel kaynağı var. 1. Merkezi devlet yapısına karşı etnik veya dini farklılık ve özgürlük alanlarının savunulması , 2. ise Kapitalist üretim sürecindeki emek ve sermaye çelişkisi. Siyasal kimlikler bu iki kaynaktan geliyor. Uzun zamandır devletin baskısı insanların inancını, etnik kimliklerini reddediyor. Buna karşı bir tepki oluşuyor. Bu tepki tabii ki özgürlükçü bu anlamıyla "sol". Kürtlerin hareketi de bu anlamda özgürlükçü oluyor. Sivil toplumun içindeki ayrım emek-sermaye, sömürülen sömüren ilişkisi içinde ise bir işçi hareketi doğuyor. Bu işçi hareketi tabii ki sadece kendi haklarını savunarak sol olamaz. Diğer özgürlük taleplerini de savunmalı.

Müslüman Sol yanlış bir deyim. Bence yok. Birisi ideoloji, siyaset diğeri ise inanış. Din olarak Müslüman olan birisi solcu da olabilir sağcı da. Ama şu olabilir; Toplumsal adalet, eşitlik, özgürlük gibi ortak değerleri ortaya koyabiliriz. Bunları kim savunuyorsa onlar bir araya gelir. Bu kişiler Müslüman olabilir ya da olmayabilir.

Bu son yıllarda şekillenen birşey. Yıllarca insanların kafasında kendilerine çok uzak bir iktidarla yönetildikleri şeklinde bir algı vardı. İnsanlar "Alnı secdeye değen Başbakan ve Cumhurbaşkanımız olursa sorunlarımız çözülecek" diye düşünüyordu. İktidara gelindi. Doğru yapılan birçok iş var. Fakat uygulanan global politikalara baktığımızda emekçiler ve yoksullar açısından bundan önceki merkez sağdakilerin uyguladığı politikalardan farklı bir şey olmadı. Buna karşı bir tepki oluştu. İşte bu durum bundan sonra siyasete yön verecektir. Ekonomik politika olarak uluslararası geçerli olan egemen politikaları savunanlar ve buna karşı daha emekten yana daha halkçı diyebileceğimiz politikayı savunanlar ortaya çıktı. Kendini dindar olarak gören ve bu politikaları savunanlarla daha emekten yana politikaları savunan dindarlar arasında bir ayrım olacaktır.

1923'ten beri var olan bir mücadele var. 1 Mayıs'ın tatil olması, İşçi Bayramı olarak kutlanmasını isteyen toplumsal bir muhalefet var. Bu 1 Mayıs'a katılmayanların da desteklediği bir muhalefet. Türkiye'de soğuk savaşın bitmesi, askeri sivil bürokratik egemenliğinn zayıflaması daha demokratik adımların atılmasıyla bunun çözüldüğünü düşüyorum. Olumlu buluyorum. Eğer bundan sonra da kazasız belasız olursa 1 Mayıs normal bir bayram olarak kutlanmaya devam edecek.

Taksim sembolik bir mekan. Semboller siyasette çok önemlidir. Taksim'de kutlanılmadığı dönemlerde de ben o kutlamalara katıldım. Ama Taksim için yapılan eylemi de haksız görmüyorum. Çünkü tarihsel bir değeri var. Siyasette bunlar önemli. Taksim'de devam etmesi iyi birşey.