Büyük zat

Cami... Girince sol tarafta, yerden bir iki basamak yüksekliğinde, balkonumsu bir yerde, sarıklı, ilk bakışta esmer, beyaza yakın kır ve uzun sakallı bir zat... Önünde, kitabını koyduğu küçük bir yer masası... Etrafında, diz üstü veya bağdaş kurup oturmuş bir küme insan...

Aralarına geçip oturduk.

Kısık, donuk, birden bire ahengi anlaşılamıyan peçeli, zarflı bir ses... Fakat son derece tesirli... Tane tane konuşuyor; ve kelimeler, cümle içinde, yakından çekilip bütün sinema perdesini dolduran bir şekil gibi, büyük bir hacme bürünüyor. Hem yakından kelimeleri, hem de uzaktan cümleleri görüyorsunuz. Şive, Şark Anadolusu...

Vapurda meçhul şahsın «nâs için» dediği konuşma böyleyken gayet derin...

Yüzüne bakıyorum.

Birer hilâl kavsiyle çatılmış, kabarık, ince, vezinli kaşlar, irice ve ahenkli bir burun... Yine ince dudaklar...

O ve Ben

Sünnete uygun şekilde fazlaca kırkık bir bıyık ve uzun, çok uzun bir sakal... Sarığı, kaşlarına yakın noktaya kadar indiği için, alnı bütün açıklığıyla görünmüyor.

Gözlerinden henüz bahsetmedim. Onları, kendine yaklaşınca göreceğiz ve mânalarına yakalanıp kalacağız. Bu gözler, uzaktan gayet dalgın ve içine kapanık duruyor.

Bir de, bazen önündeki yapraklan karıştıran, fevkalâde zarif, esmer, ince ve uzun parmaklar...

İlk bakışta kendisinden insana çarpan duygu, müthiş bir vakar ve heybet...

Ders bitti.

Ön sıradan, esmer, tatlı yüzlü, tıknaz; uzun boylu bir genç kalkıp, Efendi Hazretlerine, balkonumsu yerden inmesi için yardım etti. Dinleyiciler hep ayakta ve Efendi Hazretlerini yakından görmek için ona görünmek ihtiyacında...

Kürsüden indiler.

Hafif öne eğilmiş orta boylu, yetmiş yaşlarında hissini veren bir zat...

Etrafındakilere şefkatle baktılar.

Çabucak fırlayıp potinlerimizi giydik ve kendilerini kapıda beklemeğe başladık.

Etrafları kalabalık, kapıya geldiler. Potinlerini giydiler; kollarında, deminki esmer, tatlı yüzlü genç, avluya çıktılar.

Birden yanlarına, ihtiyar bir kadın sokuldu. Yeldirmeli, sımsıkı başörtülü, İstanbul'un ücra semtlerini hatırlatan bir kadın...

Kadın, dert yandı ve hastasının şifa bulması için dua istedi.

İlk defa, yakından, bir şahsa hususî hitabını duyuyoruz:

«- Asıl siz bizim için dua edin! İlleti de, şifayı da veren Allah... Dua edin.»

Tanıdıktan Sonra

Vaktimiz gelmişti.

Yanlarına sokulduk.

Başlarını kaldırıp o anlatılmaz gözlerini üzerimize diktiler.

Ben atıldım:

- Affınızı rica ederiz efendim; ellerinizden öpmek saadetine erebilir miyiz?

Gözleri, gözleri, daima baktığı şeylerin ilerisindeki, ötesindeki bir «görünmez»e bakan gözleri üzerimizde...

Baktılar, baktılar ve ne gördülerse gördüler.

- Biz Eyüpsultan'da oturuyoruz, dediler; Gümüşsuyunda, ne zaman isterseniz buyurun!

Devlet!.. Evlerine, yuvalarına çağrnlıyorduk. Kabul edilmiştik.

Ama henüz, iç içe giden iç daireye değil... Dış daireye, güvenilir insanlara mahsus ilk sohbet, konuşma dairesine, avluya...

Kim bilir?..

Uzandığım, esmer, zarif ve incecik parmaklı eli bir can kurtarana yapışırcasına kapıp öptüm.

RÜYA

O günden kısa bir müddet sonra, yahut biraz evvel, Beylerbeyi'ndeki süslü odamda bir rüya görmüştüm:

Büyük, pek büyük bir anfi... Binlerce insanı alacak büyüklükte... Anfinin sedlerinde, bükük kavisli masaların gerisinde, nur yüzlü, binlerce, sarıklı insan... Beyaz gül dizileri halinde sayısız sarık...

En önde ve merkezde yine sarıklı ve nur üstü nur yüzlü biri...

Ben kürsüde konuşuyorum. Ne dediğimi, ne söylediğimi bilmiyorum. Kelime üstü bir ahenkle konuşuyorum. Ellerimle de fikirlerimi noktalayan işaretler veriyorum. Sözüm bitti. Merkezdeki nur üstü nur yüzlü zat yerinden kalktı, yanıma geldi ve başımı iki eliyle kavrayıp kendisine çekti ve öptü. Bu rüyadan, içimde, tatlı, bayıltıcı tatlılıkta bir lezzet kalmıştı. Bu rüyaya bir mim koyunuz! Ona anlatacağım zaman ne cevap vereceğini göreceksiniz.

EYÜP SULTAN

Aradan haftalar geçti.

Belâlı kadınla uğraşmaktan başka işim yok... Cücelerin, saçlarından tel tel yere bağladığı (Güliver)e benziyorum. Doğrulmak istiyorum, fakat mümkün değil... Saçlanmdan tel tel yere bağlanmış, arka üstü toprağa çiviliyim. İlk aldığım adresin sahibini bulduktan, asıl adresi ondan aldıktan sonra da gevşemek?.. Olur mu? Oldu! Ruhuma kuvvet aradığım günlerden birinde ressam arkadaşı buldum.

-Haydi, dedim; seninle bugün Eyüp'e gideceğiz. Üstün haberciye... Onu yalandan tanımaya...

Kolkola verdik. (Estetik) bir gezinti olsun diye Eyüp vapuruna bindik, Eyüp'e çıktık, büyük camiin önüne geldik ve sorduk:

-Abdülhakîm Efendi Hazretleri ne taraflarda oturuyorlar?

Gümüşsuyu'nda! Dediler.

Orası ne tarafta?

Tanıdıktan Sama

Adamın biri parmağını uzatıp köşede bir aktar dükkânını gösterdi:

-Şu dükkânın sahibinden sorunuz. Kendisine sık sık gidenlerdendir o...

Ressam arkadaşla aynı isimde, bir kaç parmağı eksik dükkân sahibi, alâkamızdan gayet memnun anlattı:

-Camiin kenarından sağa dönün! Bahriye'ye doğru... Bir kaç adım sonra mezarlığın içinden, yukarıya merdivenli bir yol sapar. (Piyerloti) kahvesine kadar gider bu yol... Çıkın, çıkın, tepeye kadar... Karşınıza gelecek ilk kapı... Bahçe kapısı, daima açık... Vaktiyle tekkeymiş orası... Mescidinden ve etrafındaki çatılarından anlayacaksınız. Halic'e bakan bir sed üstünde...

Mezarların arasından çıktık, çıktık. Haliç ayağımızın altında bir kordelâ... Anlatılan yeri, karşımızda olduğu gibi bulduk. Hafif aralık bahçe kapısını ittik ve girdik.

Sıcak bir ilkbahar günü...

İçeriye girer girmez karşılaştığımız, orta yerde bir şadırvan, sağda Halic'e bakan sed ve üstünde heybetli mezar taşları... Solda mescit ve mescide bitişik ev... Sağda, herhalde vaktiyle âyin yapmaya mahsus, şimdi boş, camları kırık, tek katlı büyük bir salon şeklinde bir pavyon ve ona bağlı, yine boş bir daire... Şadırvanın önünde bir hasır koltuk ve bir kaç iskemle...

Camideki, esmer, tatlı yüzlü gençle karşılaştık ve kendimizi bildirdik. Esmer ve tatlı yüzlü genç, büyük bir zarafet, nezaket ve iyi kabul tavriyle iskemleleri gösterdi: Buyurunuz, oturunuz efendim; şimdi gelirler. Ve kendisini takdim etti:

İsmim Şakir... Kendilerinin yakınıyım... Üç beş kelimelik sohbet... Bir tıkırtı ve hareket... Soldan mescide bitişik ev tarafından Efendi Hazretleri geliyorlar. Koltuğa oturdular. Bana ilk sualleri:

- Siz ne iş yaparsınız?

- Bir bankada çalışıyorum. Muharrir ve şairim... İsmim Necip Fazıl...

Ressam arkadaşa:

- Ya siz?

- Ressamım...

Ben ilâve ettim:

- Efendim, arkadaşım, Mesnevî şârihi meşhur Abidin Paşanın torunudur. İsmi de Abidin... Abidin Dino...

- Ya dediler; kıymetli bir insandı Abidin Paşa... Çok güzel...

Üzerlerinde, daima tercih ettiklerini sandığım renk olarak, açık kül rengine çalan ince bir kumaştan bir pantolon ve setre uzunluğunda bir ceket... Kar gibi beyaz ve tertemiz bir gömlek... Başlarında takke... Ve o gözler; baktığı noktanın görünmezine bakan namütenahi derin gözler... Kestane rengiyle elâ karışığı, içinde mavimtırak inci pırıldayışları mı desem, ne desem?.. Sayısız terkipleri ve tonlarıyla renk, topyekûn renk, o gözler önünde daima yalan söyler.

Fezanın gözleri onlar... Fezanın, insanı bir tutuşta fezaya çeken gözleri... Rahmet gibi dipsiz, rahmet gibi sıcak, rahmet gibi.

SUS, İZAH ETME

Bana sordular:

- Siz tasavvuftan bir şeyler biliyor musunuz? Okuduğunuz kitap oldu mu?

Bahriye mektebindeki hatıramı anlattım. (Semerat-ül Fuad) ve (Divan-ı Nakşî)yi söyledim. Son zamanlarda da, Tanıdıktan Sonra

karıştırdığım (Marifetname)... Nakşî divanının kimin eseri olduğu sualine cevap veremedim.

İşte, ateşten harflerle beynimi dağlayarak söyledikleri ilk fikir:

- Bu iş kitapla olmaz. Akılla da varılmaz... Hiç yemeğin lezzeti çatal bıçakla aranıp bulunabilir mi?

- Ya siz ne okudunuz?

Sualine karşı, Abidin Dino, iyi Türkçe bilmediğini, kültürünün daha ziyade Fransızcaya bağlı olduğunu ve İslâm tasavvufuna ait bir kaç Fransızca kitap okuduğunu söyledi. «Beka» ile «Fenâ»yı, (Baka) ve (Fana) diye heceleyerek, Fransızca bir kitabın gördüğü ve gösterdiği oyuncak klişeleri sıraladı. Derin derin dinlediler; «beka» ile «fenâ»yı ele aldılar ve kalbin bir mertebesine ait «fenâ»da:

- O zaman istikâmet, cihet diye bir şey kalmaz insanda...

Buyurdular. Henüz idrakim, işin şiirine ve dış estetiğine bağlı olarak, insanoğlunda madde, mesafe, hacim, mekân emniyetini allak - bullak eden bu oluş, ideâl dünyanın şartlarından biri şeklinde hayâlimi öyle kavradı ki, zaman ve mekân temasını kaybeder gibi oldum ve artık tek lâf etmeksizin kendüerine mıhlandım. Konuştular; şu veya bu vesileyle hep konuştular. O ahengi belirsiz, ağlamaklı ses; ve rengi meçhul kucaklayıcı gözlerle konuştular. Belki üç. belki beş saat süren o günden, o günkü konuşmalardan hatırladığım yalnız bir ahenk çağlayanı. Başka hiç bir şey bilmiyorum. Sonra sonra seyrek de olsa dokuz yıl süren temaslarım içinde, bahislerin hemen bütün köprü başlarını kelimesi kelimesine hatırlıyorum da o günden, o günkü konuşmalardan bende (kloroform) tesiri gibi bir kendimden geçme hissinden başka bir şey hatırlamıyorum.

...

Kaçta gitmiştik? Bilmiyorum! Öğle vakti miydi, ikindi miydi? Bilmiyorum! Çıktığımız zaman akşam olmuş, karanlık, bir seccade gibi Eyüp'ün üstüne atılmıştı.

Evet; akşam, Eyüp'ün üstüne bir seccade gibi bir hamlede düştü sandım. Evden çıkıp etrafıma bakınca akşamın farkına vardım da ondan. Sade akşamın mı? Kendimin, nerede olduğumun, nereden gelip nereye gittiğimin de... Öylesine kendimden geçmiş, bayılmıştım. Bu, kelimelerin üstünde bir tesirdi. O, ahengi belirsiz, ağlamaklı ses; ve rengi meçhul, kucaklayıcı gözlerden bana bir şey geçmiş, ruhuma bir buğu yayılmış ve beni yere sermişti. Zaten bütün dâva, irşad dâvası, erdiricilik sanatı işte o «şey»de... Gerisi dedikodu..