Duyarlılık; bilinçli duygusallık

Yaşadığımız maden faciası duyarlı olmakla duygusal olmak arasındaki farkı gözler önüne serdi. Her ne kadar sosyal medyada atılan twitler, değiştirilen profil fotoları duyarlılık olarak algılansa yorumlansa da özünde duygusal bir tavırdı.

"Soma hakkında twit atarsan duyarlı, atmazsan duyarsızsın. Twitter"dan önce insanlığımızı ve duyarlılığımızı nasıl ölçüyordunuz" diye sordu bir kullanıcı. Duygusal insan kendini önceler, kendi duygularını merkeze alır; ne kadar üzüldüğünden, ne kadar acı çektiğinden dem vurur. Duyarlı insan çekilen acıyı anlamaya, empati kurmaya çalışır, en önemlisi de acı çeken kişinin çektiği acıya saygı gösterir.

Çizmelerimi çıkarayım sedye kirlenmesin diyen madenci, duyarlı insan davranışının en üst seviyesini sergiledi. Madencinin hassasiyetini ilk andan itibaren "eziklik" olarak yorumlayanların tepkisi ise fazlasıyla duygusaldı. Ölüme nefesi karışmak üzereyken, kelime-i şahadet getirirken hayata dönmüş ama halen daha kendini, yaşadıklarını, korkusunu öncelemedi; kendisinden sonra kurtulacak arkadaşları için sedyeyi ambulansı kirletmek istemedi. Serçe parmağı yaralansa sen benim ne kadar acı çektiğimi biliyor musun diye çevresindekilere kök söktürenlerin anlayamadığı anlamakta zorlandığı nokta da bu. Temizlik imandan gelir diyen madenci, normal hayatında da temiz olmaya özen gösterdiğini ifade etti etmesine ama halen çamurlu çizmelerinden utandığı için ezildiğini düşünmekte ısrar edenler var. Bazı işçiler hayatta kalabilmek için çamurlu çizmelerden çamurlu su içti. Bazı işçiler o çamurlu suyla abdest aldı namaza durdu. O çamurlu çizmelerden acıyı seyredenler, yaşanan acıdan dramatik hikaye çıkarmaya çalışanlar utanır; helal lokma peşinde günde sekiz saat yer altında çalışanlar değil.

Basın toplantısında söze 3 gündür uyumadım diye başlayan maden sahibi duygusal insan davranışına örnek. Kazanın nasıl olduğunu bilmiyoruz ama hiçbir ihmalimiz yok diyen işletme müdürü ise duyarsız davranışa.

Koşturarak Soma"ya gidip ben de buradayım fotoğrafı verenler, şehitlerin mezarlarının üzerine taraftar atkıları bayrakları bırakanlar duygusal ama duyarlılıktan uzaklar.

Annesinin kucağında babasının sağ salim o madenden çıkacağını beklerken ölüm haberiyle sarsılan, babasının cenazesini toprağa veren sekiz yaşındaki bir çocuğa, baban seni nasıl severdi diye sormak duygusal, duygusal olduğu ölçüde de duyarsız bir davranış. Daha dramatik görüntü elde etmek uğruna bir çocuğun acısının üzerinde tepinmekle eşdeğer yapılan.

Madenciler can çekişirken Türkiye dizi izledi demek duygusal popülist söylemin en tipik örneği. Kanallar dizilerin yeni bölümlerini yayınlamayıp eski bölümlerini yayınlayınca, sinema filmi yayınlamayı tercih edince yas tutmuş oldu. Bu arada gündüz ekranında bilumum dizinin tekrar bölümü yayınlandı, tutmayan dizilere yeni seyirci avına çıkıldı. Ama eleştirilen yerin dibine batırılan seyirci.

Yas evinde televizyon açılmaz. Ölümü iliklerine kadar hisseden ve yaşayan kişinin aklına dahi gelmez. Televizyon açık olduktan sonra hangi programın seyredildiğinin önemi yok. Haber kanallarında duyarlılıktan uzak yapılan haberler izleyeni duygusallaştırır ama duyarsızlaştırma riski yüksektir. Başkasının yaşadığı acıyı seyretmenin ne acı çekene yararı var ne seyredene.

Dizi setlerinde yüzü boyalı pozlar vermek, canlı yayına madenci baretiyle çıkmak, acıyı şov malzemesi olarak kullanmakla eşdeğer. Vücudunun çeşitli yerlerine Soma yazıp fotoğrafını çekmek Soma faciası üzerinden arzu nesnesi olmaya çabalamaktır.

Duygusal insan kendini merkeze alır; duyarlı insan karşısındakini.

Duygusal insan kendi çektiği acıyı önemser, duyarlı insan karşısındakinin acısını.

Duyarlı insan hassasiyetini dengelemeyi başarır. Duygusallığın sınırları zorlandığında duyarlılık tamamen kaybolur. Duygusallığını kontrol altına alamayan insan vicdanının sesini duymakta zorlanır. Duyarlı insan ise vicdanının sesine her daim kulak verir.