Emniyet kemeri meğer antikaymış

CNR EXPO, üç gündür "otomobil tutkunları!...” tarafından ziyaret ediliyor. Autoshow'un 12'ncisi, ağırlıklı olarak Türk ve bir parça da dünya otomotiv sektörünün geldiği noktayı yakından görmek isteyenler için iyi bir fırsat. Biz ise fuarı orada bırakıp, otomobilin az teknolojili, az güvenlikli, bol gürültülü, bol karbon salınımlı ve elbette tozlu yollardaki biraz bizden biraz dünyadan tarihine bir göz atmak istedik.

Leonardo da Vinci'nin hayata geçemeyen "Carvinci" tasarımının dünyadaki ilk otomobil düşüncesi olduğu sanılıyor. Elle tutulur, gözle görülür ilk –buharlı- otomobil ise 1800'li yılların başında Fransa'da yapılmıştı. Kayıtlar; ilk otomobilin ilk kazasını, dolayısıyla otomotiv dünyasındaki / dünyadaki ilk kazayı da not almış. Ancak fotoğrafını –doğal olarak- çekemedikleri için tablosunu yapmışlar bu ilk kazanın. Sonraları da kazalar görülecekti. Meselâ, Fransa'da saatte 20 km gidebilen araçlar arasında yapılan "ralli"de bir otomobil çocuğa çarpacak, çocuk hafifçe yaralanacak, annesi de "Keşke bu otomobil denilen şey keşfedilmeseydi" diye bağıracaktı. Viyanalı Siegfried Marcus da, sokaklarda 12 kilometre hızla gezerken sağa sola çarpınca, dolaşması belediye tarafından yasaklanmıştı. Petrol ürünlü çalışan ilk otomobili yapan ise Alman mühendis Karl Benz olmuş, bu prototipi Fransa'da Emeli Rogers'e satmıştı. Demonte vaziyette üç ayrı dev sandıkta satılan bu otomobil, karmaşıklığından dolayı bir araya getirilemediği için de sürücüsü üç aya yakın bir süre aracını kullanamamış, nihayet Benz gelip montajı gerçekleştirmişti. İstanbul'da ilk otomobil ise 1907 yılının 6 Ekim günü görülmüştü. Paris'ten İstanbul'a ancak 12 günde gelebilen bu otomobil, "seyrü seferde itimat telkin etmediği" için Zaptiye Nezâreti tarafından sokaklarda dolaşmaktan men edilmişti. Otomobilin Türkiye'de yaygınlaşması ise II. Meşrutiyet'in ilânından sonra olmuştu.

Bu topraklarda ilk otomobilin görünmesin ardından uzun ve uzun seneler ithalata bağımlı kaldı otomotiv sektörü. Cumhuriyet'in ilanını takip eden yıllarda münferit oto ithalatı gerçekleştiren Vehbi Koç 1944 yılında ise ilk otomobil satış şirketi olan "Motör Ticaret"i kurmuştu. Tarım alanında da kullanılmaya uygun olan Jeep modelleri için Tuzla Jeep Fabrikası 1954'te açılmış, 1959 yılında ise Ford Motor Company ve Koç Grubu Otosan'ı kurarak otomobil üretimine dönük yatırıma başlamışlardı. Sonuçta, 1960 yılında Otosan fabrikasında günde 4 adet Ford Consul otomobil ile 8 adet Ford Thames kamyonun montajına, 1967 yılında da hafif ticari araç Ford Transit üretimine başlanmıştı. Bu arada Otobüs Karoseri A.Ş. de, İstanbul'da Magirus otobüs montajına geçmişti.

Özel sektörün eliyle ortaya çıkan ve "ilk yerli otomobil" olarak adlandırılan Anadol'un üretimi ise 1967 yılında başlamıştı. "Denilen" diyoruz çünkü, İngiliz Reliant firmasının tasarladığı fiberglas gövdeli Anadol'un bütün mekanik ve elektrik parçaları Ford Company'den tedarik ediliyordu. İki ve dört kapılı bu ilk Anadol'un üretimi 1975'te sona ermiş, sayısı da 19 bin 724 adete ulaşmıştı. Koç Grubu, Anadol'dan sonra Murat 124 adı verilen Fiat'tan montajlı arabayı piyasaya çıkartacaktı. Alt türevlerde ise Şahin ve Doğan markaları yolları kaplayacaktı. 27 Mayısçılar'ın kurduğu OYAK ise yine 1970'li yılların başlarında Renault 12'yi yine montajla piyasaya sürmüştü. Süreçte "Çağdaş", "Etox" ve "Şamil" gibi prototipleri oluşturulan ancak piyasaya çıkamayan yerli otomobil girişimleri de olmuştu.

Türk otomotiv tarihinde eski Başbakanlardan Prof. Dr. Necmettin Erbakan'ın çok özel bir yeri var. Erbakan, Leopard tanklarının başındaki kişi olarak Almanya'da çalışırken, Türkiye'ye gönderilmek üzere bekleyen su motorlarını görmüştü. "Bunu biz de yaparız" diyen Erbakan, ülkesine dönerek Gümüş Motor'u kurmuştu. GM üretime başlar başlamaz, ithalatçı firmalar rekabet edilemeyecek düzeylere indirmişlerdi fiyatlarını. Fabrikayı ayakta tutmaya çalışan Erbakan ise sonunda "Ben üreteyim, siz satın" noktasına gelmişti. Bu amaçla ithalatçılarla bir toplantı yapılmıştı. Erbakan şöyle anlatmıştı o görüşmeyi: "Oturduk, belki 50-60 kişi. 'Niye bu kadar düşürüyorsunuz fiyatı?' dedim. Cevapları, 'Mesele su motoru değil, bugün onu yapıyorsunuz ama ya yarın? Bu otomobil olur, kamyon olur, uçak olur. Bizim alanımıza girmenize, böyle büyümenize müsaade edemeyiz' oldu. Şöyle bir baktım. Karşımdaki grubun yüzde 90'a yakını azınlık ve yabancı uyruklulardan müteşekkildi. Birkaç Türk ise sessizce oturuyordu."

Ne var ki, ülkenin sanayisini dışa bağımlı halde tutmak isteyen ithalatçıların korktukları başlarına gelecekti. Erbakan, 1960 yılında Sanayi Kongresi'nde konuşurken, tamamen yerli otomobil üretmek istediğini anlatmıştı. Erbakan'la görüşen 27 Mayıs darbesinin lideri Cemal Gürsel, Eskişehir CER Fabrikası'nı onun emrine vermişti. Erbakan'ın başkanlığındaki 22 Türk mühendisinin 4,5 ayda tamamladığı bu otomobil için yalnızca bin 400 lira ödenek ayrılmıştı. 29 Ekim kutlamalarına yetiştirilmesi için trenle Ankara'ya yola çıkartılan Devrim'in boyası bile yolda yapılmıştı. Devrim, Cemal Gürseli TBMM önünden alıp Anıtkabir'e götürecekti. Ancak ikiyüz metre gidince durdu. Devrim'e dair en ince ayrıntıları bile hesaplayan ekip, araca benzin koymayı unutmuştu (!) Muhtemelen böyle bir şey olmadı tabiî. Hürriyet'iyle, Milliyet'iyle, Cumhuriyet'iyle devrin basını da, alaycı başlıklarla günlerce bu olayı ti'ye alınca gerçek manada "yüzde 100 Türk otomobili" fikrini gerçekleştirme cesaretini kimse kendinde bulamadı.

1787 Oliver Evans Amerika'da yolcu taşıyan bir araç yaptı.1801 İngiltere'de Richard Trevithick buharlı otomobil yaptı.1861 İngiliz Parlamentosu arabaların iki sürücüsünün ve önünde gündüz kırmızı bayrak gece kırmızı fener bulunmasını şart koşan kanunu çıkardı.1880 Amerika'da George Brayton benzin yakıtlı motor yaptı. 1892 Alman mühendis Rudolf Diesel dizel motoru yaptı. - 1903 Fransız Gustave Liebau ilk emniyet kemerini tasarladı ve patentini aldı. 1938 Studebaker Commander klimayı standart olarak kullanıma sunan ilk marka oldu. - 1962 İlk seri üretim turbo motorlu otomobil Chevrolet Corvair Monza tanıtıldı.1978 İlk ABS sistemini BMW Mercedes uyguladı. 1987 Bosch ABS sisteminin daha gelişmişi olan ASR sistemini piyasaya sürdü.