Şaşırtıcı bir mahkeme kararı

Yüksek mahkemelerden birinin, Danıştay''ın “Andımız”a ilişkin kararından söz ediyorum.

Söz konusu karar Mazlum-Der''in yerinde bir girişimle Milli Eğitim Bakanlığı İlköğretim Kurumları Yönetmeliği''nin “Öğrenci Andı” başlığını taşıyan 12. Maddesinin, “Anayasaya, uluslar arası sözleşmelere ve insan haklarına aykırı olduğu, tercih hakkının kaldırıldığı, yasal dayanağının bulunmadığını” öne sürerek iptali istemine ilişkindi. Bildiğiniz gibi, Danıştay bu iptal istemini reddetti.

Danıştay 8. Dairesi''nin kararı tam metin olarak henüz elimizde olmadığı için mecburen gazetelerde yer alan haberlerle idare edeceğiz. Ancak hemen söyleyeyim ki, söz konusu kararın basına yansıyan bölümleri bile tek başına son derece şaşırtıcı bir kararla karşı karşıya olduğumuzu gösteriyor. Bu meşhur “Andımız” meselesi beni de neredeyse 30 yıl önceden başlayarak meşgul ettiği için kararı ilgiyle okudum.

Danıştay kararı her şeyden önce “üzüntü verici” niteliktedir. Tabii ki ülkedeki “hukuk devleti”nin hâlâ nerelerde gezindiğinin bir örneğini oluşturduğu için. Bir yüksek mahkemenin bu derece “muhafazakar” davranmasını açıklayabilmek imkansızdır. 1933''de dönemin anlayışını yansıtan bir biçimde Reşit Galip tarafından kaleme alınan “Andımız”a ilişkin neredeyse bir asır sonra bir yüksek mahkemeden “devamında yarar var” tercihinin çıkması siyaset ve hukuk bağlamında yerimizde saydığımızın bir örneği değil midir? Umut kırıcı, haklı bir karamsarlığa yol açan bir karar bu…

Bana sorarsanız –siyasetçilerin nutuklarını anladık ama- bir mahkeme kararında içinde yer aldığı devletinden (ve de arkasından bu “devletin milletinden”) “ebediyete kadar yaşayacak” bir varlık olarak söz edilmesi “uygunsuzdur” derim. Bu tespitimde haklı olduğumu Cumhurbaşkanlığı Forsu''nu hatırlarsanız kabul edeceksiniz sanırım. 16 yıldız, “ebediyete kadar” yaşayamamış 16 Türk devletini temsil etmiyor mu? Demek ki bu konularda, hele de “ebediyete kadar” konusunda iddialı olmamak gerekiyor. Ne yani, devletlere ve milletlere bölünmüş bu dünya düzeni “ebediyete kadar” böyle mi devam edecek? “Allah yazdı ise bozsun” dememek mümkün mü? Ha belki de yeryüzündeki bütün devletlerin sonu gelecek ama içlerinden sadece Türk Devleti “ebediyete kadar” var olacak; sizi bilmem ama ben böyle oluşmuş bir düzeni de istemem… Danıştay''ın ilgili dairesinin de böyle hayalleri olmaması gerekir.

Danıştay kararı –haberlerden gidiyoruz- önce Anayasa''nın “kanun önünde eşitlik”ten söz edilen 10. Maddesini hatırlattıktan sonra direksiyonu hızla Anayasa''nın “Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür” tarifinin yer aldığı 66. maddesine çevirmiş. Bu yöntem de şaşırtıcı doğrusu… Anayasa''nın önce “eşitlik”ten söz eden maddesi, hemen ardından da bu maddeyi ciddiye almadan “Türk”ü merkeze yerleştiren maddesi… Birinden ikincisine nasıl geçildiği bu karar örneğinde de bir bilmece.

Haberlerde tırnak içinde aktarıldığına göre kararın şu bölümü orijinal olsa gerek:

“…yeni nesillere Türk Devletinin ve milletinin bir ferdi olma onurunu duymaya ve hazzını yaşatmaya yönelik (…) dava konusu öğrenci andında…”

Ne demek şimdi bu? Toplumun –ve hadi diyelim “milletin”- bir “ferdi” olmayı anladık ama şu “Türk Devletinin ferdi olma” meselesi de nereden çıktı? Dikkat ederseniz “fert” yani “birey”den söz ediyoruz. Bir insan “birey” olarak bir toplumun –hadi diyelim “milletin”- üyesi olabilir; ama bir insanın “birey” olarak devletinin üyesi olması ve de bunun “onurunu duymaya ve hazzını yaşatmaya yönelik” olarak her sabah “Andımız”ı haykırması da ne oluyor?

Karar, davacının “Andımız”la ilgili olarak ileri sürdüğü “Öğrenci andının bir ırkı esas aldığı, zorla okutulduğu” iddiaya ilişkin de şöyle buyurmuş:

“Türk kelimesi bir ırkın değil, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan dili, ırkı, rengi, cinsiyeti, siyasi düşüncesi, felsefi inancı, dini, mezhebi ne olursa olsun tüm vatandaşların bir araya gelerek oluşturdukları ve herkesi kapsayan ve kucaklayan milletin ortak adı olup, aksi yöndeki davacı iddialarına itibar edilmemiştir.”

Aman ha itibar edilmesin! Edilmesin ki hemen her yerde karşımıza çıkan -yukarıda yer alan- bu değerlendirme milletin akıl sağlığını bozmaya aynı hızla devam etsin… Ne dersiniz; bu ülkede herkes gibi artık mahkemelerin de bu değerlendirmeyi, bu “Türk” tarifini akla-mantığa aykırı bulmasının zamanı gelmedi mi? “Andımız”ın son cümlesine (“Ne mutlu Türküm diyene!”) ilişkin genellikle “Ama dikkat edin, ''Ne mutlu Türk olana'' değil ''diyene'' diyor” şeklinde ifade edilen o “çıldırtıcı” karşı argüman mahkemelerimizi hâlâ ikna edebiliyor demek…

Demek “Türk” kelimesi bir “ırk”ın adı değil ve bu ad Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yaşayan (dili, ırkı, rengi, cinsiyeti, (…) farklı) herkesin el ele vererek oluşturduğu “milletin ortak adı” olmaktan ibaret! Sadece kararda değil Anayasa''dan başlayarak mevzuatın pek çok yerinde karşımıza çıkan bu “tarif”in –aslında- herkesten önce “Türk ırkı”nı “inkâr” etmesinden dolayı “Türk milleti”ni rahatsız etmesi gerekmez mi? Bu –gerçekten “çıldırtıcı”!- “tarif” her şeyden önce “Andımız”la adım atılan okullarımızda bize öğretilen millet tariflerine bir reddiye niteliğinde değil mi? Çeşitli dil, ırk, din, felsefi inanç (!), cinsiyet sahibi kişiler bir araya gelip “Bunun da adı Türk Milleti” olsun demişler! “Devlet” de bu seçim karşısında “Madem isteğiniz bu yönde, devletinizin adı da Türk Devleti olsun bari!” diyerek “Andımız”ı kaleme almış…

Söylediğim gibi “üzüntü veren” bir karar bu… Hukuk''un bu derece “muhafazakar” kalmasından dolayı tabii ki…