"Başkanlık sistemi": Gerekçesi açıklanamayan bir istek

Araya Cihan Kırmızıgül''e 11 yıl 3 ay hapis cezası kesen mahkeme kararı girdiği için ara vermek zorunda kaldığım "Başkanlık sistemi isteği" konusuna devam ediyorum:

Konuyla ilgili son yazımda, gündeme oturan "Başkanlık sistemi isteği"nde hangi "başkanlık"ın kastedildiğinin belirsiz olduğunu hatırlattıktan sonra, eğer gönüllerden geçen sistemin ABD''deki sistem ise bu yöndeki girişimin ancak kötü bir "şaka"dan ibaret olacağını söylemeye çalışmıştım. Başımızı ABD''deki başkanlık sistemine çevirip bunun bir benzerinin Türkiye''de uygulanmaya konulabileceğini düşünmeye –hatta hayal etmeye- "somut durumun somut tahlili" asla izin vermiyordu... Atlantik ötesindeki bu sistem o derece kendine mahsus ilkeler ve gelenekle oluşturulmuştu ki, "başkanlık sistemi" söz konusu olduğunda gerçekten de "yalnız-tek başına" bir başarı örneğiydi. Taklidi imkansız biçimde yani...

ABD seçeneği dışarıda bırakılacak olursa elimizde Fransa''nın "yarı başkanlık" olarak adlandırılan sistemden başkası kalmıyordu. Fransa''da general de Gaulle''ün empoze ettiği ve V. Cumhuriyet''in anayasasında 1962''de yapılan değişiklik sonucu –generalin başbakanı Michel Debre''nin sistemin "kilit taşı" olarak nitelediği- cumhurbaşkanını doğrudan halka seçtiren ve ABD''deki sistem gibi yine dünyada tek olan "yarı başkanlık" sistemi...

Bu konuyu da gözden geçirmeye çalışacağız. Ancak daha önce bugün tekrar ısıtılıp önümüze sürülen "başkanlık sistemi" isteğinin ülkedeki sistemin hangi eksikliğinden, hangi ihtiyacından kaynaklandığı sorusunu cevaplamaya çalışalım. Bu işi de -afaki olmasın diyerek- "başkanlık sistemi"nin –hem de ABD modeli!- faziletlerini sıralayanların başında gelen akademisyen-milletvekili Burhan Kuzu''nun bir köşe yazarına (Mustafa Kartoğlu, Star Gazetesi) konuya ilişkin yaptığı açıklamadan birkaç gerekçeyi araya sokarak yapmak istiyorum.

Burhan Kuzu: "Parlamenter sistem miadını doldurdu. Sistem koalisyonlara mahkum ediyor. Koalisyon demek, örneğini bugünlerde Avrupa''da gördüğümüz faşist partilerin etkinlik kazanması demek. Çünkü sistem çözüm üretemiyor, halk da ''ekmek vadeden'' uç partilerin peşine gidiyor. O küçük partiler koalisyona giriyor, dört bakanlık istiyor. Verilmeyence de ''hükümete girmeyiz'' diyor. (...) Parlamenter sistemde parlamentonun fonksiyonu sıfır! Hiçbir parlamentoda hükümetin istemediği hiçbir şey geçmez. (...) Çünkü parlamenter model parti disiplininin en güçlü olduğu modeldir. Milletvekillerini lider belirler. Onlar da tekrar seçilmek veya bakan olabilmek için liderin ağzına bakar, bağımsız hareket edemez..."

Bu satırları gülümsemeden okuyabilmek mümkün mü? Ak Parti gibi ülke tarihinde son derece az rastlanan bir Meclis çoğunluğunu 10 yıldır sağlamış –ve bu gidişle epeyce zaman daha sağlayacağı aşikar olan- bir siyasal partinin Anayasa Komisyonu Başkanı''ndan koalisyon hükümetlerini merkeze koyarak parlamenter sistemin kötülüklerinden ve başkanlık sisteminin iyiliklerinden bu şekilde söz edebilmesi çok şaşırtıcı değil mi? Bundan daha fazla "istikrar" nasıl olur acaba?

Demek ki, "parlamenter sistem"e ilişkin olarak eskiden beri tekrarlanan ve doğru olmayan (unutmayalım Almanya''da hükümetler bugün olduğu gibi dünde hep koalisyon ürünüdür) "güçsüz parlamento" önyargısının –hiç değilse- bugün dile getirilmesi gerçekten ancak bir "şaka" çerçevesinde anlamlıdır. Sanırsınız ki başkanlık sisteminde Başkan''ın parlamento çoğunluğuna ihtiyacı yok; o tek başına -yani başına buyruk olarak- sistemi yukarıdan seyreden ve ona nizam veren bir otoritedir!

Burhan Kuzu gibi Ak Parti meclis grubunun önde gelen bir üyesinin ağzından "Parlamenter sistemde parlamentonun fonksiyonu sıfır" tespitini duymak da çok şaşırtıcı değil mi? Bu "tespit" Fransa dışındaki Avrupa ülkelerindeki parlamenter sisteme dönük değil herhalde... Türkiye''deki siyasi partilerin demokrasiyi barındırmayan yapılarının, milletvekillerinin "tekrar seçilebilmek veya bakan olabilmek için liderin ağzına bakar, bağımsız hareket edemez" olmalarının günahını parlamenter sistemin hesabına yazmak ciddi bir analizin eseri olabilir mi?

Bu durumda bugünün tartışılmaz bir olgusu olan "tek partili iktidarı" yoluna problemsiz biçimde devam ederken "başkanlık sistemi" hangi makul gerekçelerle istenebilir? Burhan Kuzu''nun şu sözlerini bu sorunun cevabı olarak anlayabilir miyiz: "Türkiye''de tek partili iktidarlarda rakamlar büyümüş, koalisyon dönemlerinde düşmüştür. Bugün Başbakan Erdoğan''ın on yılda bu düzeye getirdiği ekonomi, bir koalisyonda altı ayda bitirilir. Bu bir tehdit unsuru. Bugüne bakıp hep böyle gidecek sanıyoruz."

Anlayamayız herhalde çünkü bildiğimiz kadarıyla ortaya bu anlamda bir "tehdit unsuru" da söz konusu değildir. O zaman nedir bu ısrarın nedeni?

Seçeneklerden birisi olan "yarı başkanlık" sistemine yine sıra gelmedi. Bu konu da yarınki yazıya kalsın.