Avrupa"nın çelişkileri ve hobileri, Brüksel"in şifreleri ve fobileri…

Avrupa, Alain Touraine"in dikkat çektiği ve nefes kesici bir dille tartıştığı gibi, büyük çelişkiler kıtası.

Çelişkilerini zaman zaman yenen, çoğu zamansa çelişkilerine yenik düşen, aşamadığı çelişkilerinin pençesinde kıvranan ve yere serilmekten kurtulamayan, aşırılıkların hükmünü icra ettiği bir kıta Avrupa.

Bu çelişkiler, Avrupa"nın hem yaratıcı dayanağı, hem de yıkıcı kaynağı: Hem kendini varediş nedeni, hem de kendini ve "öteki"ni yokediş sebebi.

İçinden çıkılmaz derin bir ontolojik şiddete ve karşıtını üreten bir çıkmaz sokağa dönüşen bu çelişkilerin başında, insanın tanrılaşması macerası geliyor. Avrupa"nın, insanı tanrılaştıran bu taşkınlığı, görünüşte, kendini varedeşine imkân tanıyor ama gerçekte, önce kendi temellerini yerinden etmesine, sonra da yerle bir etmesine yol açıyor. Ancak Avrupa"nın ifratla tefrit arasında gidip gelen bu sarsıcı ve sallantılı yürüyüşü, son kertede düşüşle sonuçlanıyor. Hem kendini, hem de insanlığı düşürmesiyle…

Tanrı"yı hayattan uzaklaştırmayı dayatan hümanizm ifratıyla başlayan maceranın, tanrının da, insan da buharlaşması neticesini doğuran post-hümanizm tefritiyle sonuçlanması o yüzden hiç de şaşırtıcı değil.

Avrupa"nın önce şiddet üreten, sonra bu şiddeti ayartıcı yöntemlerle örten varoluşsal çelişkilerinin nasıl kontrolden çıkabilecek boyutlar kazanabildiğini ve Avrupa fikrini karikatüre dönüştürdüğünü görebileceğimiz en iyi yer Brüksel.

İMGM"nin Belçika şubesinde verdiğim konferans dolayısıyla Belçika"yı ve başta Brüksel olmak üzere Belçika"nın kültürel, siyasî ve sosyal çelişkilerini iyi ele veren barok kent Ghent, gotik kent Bruges, sanayi ve liman kenti Anvers gibi önemli kentlerini gezme imkânı bulunca, genelde Belçika"nın, özelde ise Brüksel"in Avrupa"nın aşamayacağı çelişkileri nasıl gizlediğini yerinde gözlemledim.

İlk bakışta kolaylıkla görülmeyen Belçikalıların aşırılıklarının tavan yaptığı maceralardan biri, Belçika"nın, sömürgecilik tarihinin en acımasız hikâyesini yazan aktörlerden biri olmasına rağmen bu küçük ülkenin sömürgecilik tarihinde ne denli boynundan büyük sömürgecilik cinayetlerine imza attığını gözler önüne seren ürpertici sömürgeci tarihi.

Gerçekten de Belçikalılar, Portekiz ve İspanyolların hem Latin Amerika"da, hem de özellikle de Uzak Asya"da -Endonezya-Filipinler hattında- sergiledikleri acımasız, barbarca sömürgecilik tecrübesinin pek bilinmeyen aktörlerinden biri aslında. Belçikalıların Afrika"nın kalbini -Kongo"yu- delik deşik eden, talan eden ve ölüme mahkûm eden azman sömürgecilik tecrübelerinin, Portekizlilerin ve İspanyolların ürpertici sömürgecilik tecrübelerinden hiç de geri kalır yanı yok.

Portekizlilerin ve İspanyolların (tabi bu arada liberalizmin ilk anavatanı ve köleliğin son kaldırıldığı anayurdu Hollanda"nın) sömürgecilik tecrübelerinin ne kadar korkunç boyutlar kazandığını gösteren yüzkarası örneklerden biri, Filipinler ve Endonezya"da işledikleri cinayetler.

Sözgelişi, dün, iki asır öncesine kadar, Filipinler, Müslüman bir yerdi; bugün, Filipinler"de Müslümanların ve Müslümanlığın kökü büsbütün kazınmış durumda.

Belçika"nın insanın tüylerini diken diken eden sömürgecilik tarihi, barış, demokrasi ve haklar projesi AB"nin başkentliğini yapan Belçika"nın başkenti Brüksel"in gizlediği en büyük çelişkilerden biri.

Evet Brüksel, Avrupa Birliği"nin başkenti ama Avrupa Birliği (AB) fikrini karikatürleştiren, AB"nin derin tarihî fobilerini siyasî mimarisinde örten bir başkent.

Brüksel, AB"nin başkenti değil yalnızca, NATO"nun da merkezi bildiğiniz gibi.

Brüksel, NATO"nun da, AB"nin de merkezliğini yapamayacak kadar küçük bir başkent oysa.

Brüksel"in Batı ittifakının başkentliğini yapması, aslında, Avrupa"nın kurucu ve yıkıcı güçlerinden birinin Avrupa"da merkezî bir konuma geçmemesi için bulunmuş iyi bir formül.

Ama Brüksel, öte yandan, Avrupa fikrinin ne kadar güdük ve fobik temeller üzerinde yükseldiği gerçeğini örten, gizleyen bir merkez işin aslına bakılırsa.

Brüksel"in mimarî / artistik ekolojisi üzerinden geçmişten geleceğe düşe kalka, yaka-yıka yol almaya çalışan Avrupa"nın, özellikle de Avrupa fikrinin bugünkü hâlinin nasıl bir görünüm arzettiğinin ilginç bir okumasını yapmak mümkün.

Yarınki yazıda Avrupa fikrinin başkenti Brüksel"in Avrupa"nın ne denli güdük ve fobik temeller üzerinde yükseldiğini Brüksel"in siyasî, tarihî ve artistik mimarisinin şifrelerini çözerek göstermeye çalışacağım.

Bu arada, % 25"i Müslümanlardan oluşan Brüksel"in nüfusunun, özelde Avrupa"da, genelde Batı dünyasında yaşanan eşcinsel ve ensest ilişkilerin neo-liberal hazlar rejimi dromokrasi tarafından meşrulaştırılması çabalarının, önümüzdeki yarım asır içinde başkentin yarısının Müslüman olmasına yol açacağı gerçeğinin Belçikalıları ne denli fobik davranış biçimlerinin eşiğine sürüklediğini de göstereceğim.