Yeni bir edebiyat destanı

Toplumlar, çok büyük ve karmaşık bir organik yapı olduklarından onların da tayin edilmiş birer ömürleri vardır. Her canlı gibi onlar da doğar, büyür, gelişir, olgunlaşır ve ölürler. Onların da birer ruhu olduğu gibi bu ruha ait duyarlıkları, düşünceleri, inançları ve bunlara uygun yaşayışları, yani kültürleri ve medeniyetleri vardır. Şehirler ve devletler kurarlar. Diğer toplumlarla dostluklar geliştirir, komşuluklar yaşar, alış veriş ederler; bazen de düşman olur savaşırlar.

Tarih, toplumlar arasındaki bu garip ilişkiler ağının ilginç hikâyesidir. Bu hikâyede belirleyici temel unsur inançtır. Toplumun merkezinde yer alan ana kurum mabetler, bu belirleyiciliğin kalbi ve beynidir. Toplumlar, inançları doğrultusunda duyar, düşünür ve davranırlar. Dünyaya bu doğrultuda şekil ve anlam verirler.

İnsan olmanın gereği bütün toplumlar birbirlerinden etkilenirler. İnsan insanla beslenir, çünkü. Güçlü olanlar, saygı ve sevgi duyulanlar, daima hâkim besleyici konumundadırlar. Sayılıp sevildikleri, bazen de korkuldukları için hep taklit edilirler. Taklit, bir beslenme türüdür. Besin, mutlak olmasa da, besleneni kendine benzetir. Büyük medeniyetler, güçlü yapılarıyla çevrelerini sürekli beslerler. Zaafa uğrayıp, ömürlerini tamamlayıp göçüp gittikten sonra bile etkilerini devam ettirebilirler. Veya başka bir isimde, başka bir şekilde hayata devam da edebilirler. Yunan, Roma ve bugünkü Batı medeniyeti arasındaki ilişki, böyle bir devamlılık özelliği taşır.

Batı medeniyetiyle İslam medeniyetleri arasında sürüp gelen ilişkiler ağı iki farklı ruha sahip, iki ayrı şahsiyet arasındaki ilişkiler gibi bazen savaş, bazen barış içinde ve alış verişlerle devam edip geldi ve gidiyor. Durum ortada: Batı, İslamı parçaladı ve sömürdü. Hayat yolunda yarışı Batıya kaptıran İslam, zihnen ve kalben hem de bedenen yorulup, zihnen ve bedenen güçlenen Batıya yenik düştü. Dağıldı, parçalandı. Küçük küçük adacıklara bölündü. Büyük bir kıta durumundaki hasmını taklitle hayatta kalmaya çalışan organizmalara döndü. İlimde, sanatta, ekonomide, politikada Batıya bağımlı bir duruma düştü. Edebiyat ve sanat bu düşüşü hızlandırdı. Bütün bunlar, tarihi birer yazgıdır. Bu yazgının asıl mahiyeti büyük mahkemede görülecek.

İslam medeniyetinin en güçlü unsuru olan Osmanlı, Batı karşısında en büyük yarayı Edebiyat yoluyla aldı dense abartılmış olmaz. Ondan önceki değişim görünümleri pek önemli değil. Onlar, yaralı bir zihnin davranışa dönük yüzü iken, sanat ve edebiyat yönü, hayranlık duyan bir aklın ruhuna bakan yüzüdür. Batıdan gelen edebiyat, etkilediği ruhu kendi emrine alıyor, kendine dönüştürüyordu. Bu dönüşüm kademe kademe büyüyerek Cumhuriyetle asıl meyvesini verdi.

Tanzimat, Sevet-i Fünun, Milli Akım ve Cumhuriyet çizgisi bizim toplumun kara kader çizgisini gösterir. Bu bir düşüş çizgisidir. Ruhun düşüş çizgisi. Bu düşüşte sanatçının rolü büyük. Sanat ve edebiyatla ruhunu batıya kaptıranlar veya Batının sanat ve edebiyatla kaptığı ruhlar, yazılarıyla, yazgılarıyla kendi insanını Batıya kurban verdi, bilerek veya bilmeyerek.

Batılı insan tipleri, şiir, tiyatro, hikâye, roman daha sonra sinema yoluyla içimize girdi, ruhumuza sindi ve toplumu avladı, mayaladı, kendine dönüştürdü. Ionesco''nun Gergedan''ındakiler gibi, ya da Kafka''nın Değişim''indeki Samsa gibi toplum, onulmaz bir dönüşüme uğradı. Bu dönüşüm yazgısında özne sanatçılar, özellikle romancılar, hikâyeciler ve şairler oldu. Batı ile birleşen ruh, Dede Korkut Hikâyeleri''ndeki Sarı Çoban gibi, toplumuna Tepegözler hediye etti. Batı Perisi, Tepegözleriyle İslam toplumunu yemeye devam ediyor. Bize Basatlar gerekiyor. Gittiği uzun savaşlardan döneceklerini beklediğimiz Basatlar. Medeniyetimizin basiret abidesi yiğit ruhlar…

Üç asırlık bir değişim ve dönüşüm içinde hiç değişmeden kalan bir damar duruyor. Şeyh Galib gibi bir Güzellik ve Aşk vurgunu çizgisinden gelen bu şahdamar hala atıyor. O hala yaşıyor ve Allah''ın izniyle yaşatıyor. Güzellik ve Aşk için hayatını vakfeden ruhların şahdamarının beslediği bir topluluk, bu değişime direniyor, asla teslim olmuyor. Tesirini aşk ve güzellikle genişleterek yoluna devam ediyor. Yeni bir insanlık yazgısı örülüyor. Yeni bir insanlık kumaşı, çizgileri ve atkıları bu ellerle işletilerek dokunmaya devam ediyor. Bu kumaşta kullanılan malzeme, toplumun kendi öz malzemesi, Kur''an kaynaklı ruh malzemesidir.

Yeni toplum yapısının ustaları Hacı Bayram-ı Veli gibi ruh şehrimizi çıraklarıyla kurmaya devam ediyorlar. Bu şehrin pazarında üretilen ruh eserleri yeni neslin besin kaynakları olacak. Gönüllerin nur şehirlerini kuracak, yeniden kalb medeniyetini diriltecek kalemler, Mesnevilerin içinden çıkıp gelecekler. Yepyeni bir insanlık mesnevisi yazılacak. Yeni bir Hüsn ü Aşk destanı gelecek. Risale risale yürüyen bu akım, Kur''an konakları kuruyor. O destan doğsun diye.