Eğreti sosyete

Canan Barlas, Eğreti Burjuvalar diye bir kitap yazdı.. Gerçekten de bizim burjuvalar, Batı''dakine kıyasla eğretiler.

Barlas, sosyeteyi yakından tanıyan biri, içerden biri..

Mehmet Gündem, Barlas''la hoş bir söyleşi gerçekleştirdi geçen..

Söyleşiden bazı cümleler şöyle:

“Eğreti Burjuvalar, Boğaz''ın etrafında yaşıyorlar.. Özenti şekilde yaşıyorlar..”

“Kalıcı korkuları yoktur.. Ne kadar daha iyi taklit ederim düşüncesi var.”

“Bir araya gelince vücut estetiği, seyahat konuşurlar. Şimdi başı bağlı kesime kızma konusu var aralarında. Kolay bir konu, fazla kültür gerekmiyor..”

Haklı Canan Barlas..

Sosyeteye eğlence mekanları sunan İzzet Çapa, Türk burjuvazisi için “fırsatçı ve talancı” demiş.

Sosyete ressamı İsmail Acar, Mozart dinleyerek sosyeteye girmeye çalışanları tuhaf buluyormuş.

Emre Aköz de, “Türk burjuvazisi mensupları akşam Mozart dinler ama gece herkes gidince kendi içinde göbek atar. ''Suşi hayatımın tadı'' der ama ''Lakerda sever misin'' dediğinde ''O da ne'' der” diye konuşmuş.

Ben de geçen ay bir haftalık dergide, “Ganimet Burjuvazisi” başlıklı bir yazı yazmıştım..

Yazımda, Cumhuriyet döneminde burjuvazinin ortaya çıkış sürecini irdelemiştim..

Aşağı yukarı benzer cümleler kurmuşum..

Eğreti burjuvalar derken, aklımıza sosyete geliyor.. Peki şu sosyete denen takımın tarihi Cumhuriyet''le mi yaşıt?

Hayır.. Osmanlı''da da sosyete kötü bir taklitle başlar.. Hem de taklit Batı''dan da değil, Mısır''dan.. Yanlış duymadınız, Mısır''dan.. Nasıl mı?

Gelin Ahmet Cevdet Paşa''nın ''Tezakir ''ine bakalım..

Sosyete dediğimizde, İstanbul ve Boğaziçi akla gelir.. Osmanlı''nın eğreti sosyetesi de oradan başlar netekim.. Şöyle:

Sultan Abdulmecit döneminde devlet işleri bozulur.. Üst düzey bürokratlar arasında gayrimeşru kazanç yarışı başlar.. Gizli rüşvet alır başını gider, tut tutabilirsen..

Haksız para olur da, sefahat olmaz mı? Devlet maliyesi suyunu çekerken, sefahat alemlerinde su gibi para harcanır..

Devletin akçeli hizmetleri alınır satılır hale gelir..

Paşa, “Bu paraları muhafaza edemeyip türlü sefahat yolunda harcadılar. Haydan gelen huya gitti” der.

İstanbul içinde bu türlü para kazanma çoğalır, esnaf güruhu zenginleşir.. Eee sonra ne olmuş?

Bakın Paşa şöyle devam ediyor:

“Bir aralık Mehmet Ali Paşa hanedanından pek çok paşalar, beyler, hanımlar Mısırdan savuşup İstanbula döküldüler, külliyetli akçeler getirip bol -bol harc ederek İstanbul süfehasına su-i emsal gösterdiler. Sefahat vadisinde yeni çığırlar açtılar.”

Mısırlı kadınlar, İstanbul''un saray ve bürokrat kadınlarını da baştan çıkarmışlar..

“Mısırlı hanımlar Avrupai kıyafetlere rağbet edip, İstanbul hanımları ve özellikle saraylılar onları taklit eder oldular. Mısırlılar büyük paralar dökerek Boğaziçi''nde yalılar, saraylar aldılar.. Bu cihetle İstanbul''da emlak fiyatları yükseldi. İstanbul''da bir servet-i kazibe(yalancı servet) peyda oldu”

Böylece diyor Cevdet Paşa..

Sonuçta , ithalat ve ihracatin dengesi bozulur.. Avrupa''ya külliyetli müktarlarda nakit para akar.. Boğaziçi sayfiyelerinde eğlence mekanları, şenlikler gırla gider..

Cevdet Paşa, Boğaziçi''ne musallat olan bu kesimin sadece sefahata önem verdiklerini belirterek, “Hatıra keder ve zihne küduret(kederler) getirecek fikirlerden herkes kaçınırdı” der..

Yani ıvır zıvırı severler..

Görüyorsunuz..

Eğreti burjuvalar, Osmanlı''nın eğreti sosyetesine benziyor..

O kadar azgınlaşır ki sefahat.. Saray ve bürokrasi çevresi adeta sokağa döker parayı.. Cevdet Paşa''nın dediği gibi, Maliye''nin dengesi şaşar.. Devletin gelirleri masraflarını karşılayamaz..

Yani Maliye iflasın eşiğine gelir.. İflastan kurtulmanın yolu da bulunur.. Yabancı devletlerden borç almak..

Bu da çare olmaz.. İşler daha da kötüye gider vesselam..

Alın eğreti burjuvaları vurun Osmanlı sosyetesine..

Aynı..

Mete Tunçay izlemekten keyif aldığım bir tarihçi.. Yol gösterici oldu benim için.. “Türkiye''de Tek Parti Yönetimi''nin Kurulması” başlıklı kitabı, her zaman başucu kitabım. Sadece o mu, Türk solunun tarihi üzerine yaptığı araştırmalar da bir o kadar önemli.. Hele “Tarih ve Toplum”, sonra “Toplumsal Tarih” dergileri, tarihe ilgiyi artırdığı gibi, genç araştırmacılar için okul oldu.. Mete Hoca, çeşitli sivil toplum kuruluşlarınca düzenlenen toplantıların en renkli simalarından. Sert tartışmalar yaşandığında, mikrofonu kapıp, kendine özgü esprileriyle ortalığı yatıştırmasına çok tanık oldum.. Hoca''yla yıllar önce söyleşi yapmıştım. Özyaşam öyküsüyle ilgili. O da zor süreçlerden geçti. Bir bilim adamı olarak Marks''tan, Engels''ten çeviriler yaptı.. Yaptı da ne oldu? “Komünizm propagandası yapıyor” diye hapse attılar, yetmedi, 12 Eylül döneminde de üniversiteden çıkardılar. Yurdum aydını işte..

“Tarihe nasıl bakmalıyız?” sorusuna cevap arayanlar, Mete Hoca''ya baksınlar, yeter. Editörlüğünü yaptığı “Batı''da Siyasal Düşünceler Tarihi” diye birkaç kitaptan oluşan derlemelerinden çok faydalandığımı belirtmeliyim. Yani kişisel olarak Hoca''ya çok şey borçluyum. Durun yahu! Hoca''ya bişey falan olmadı (Allah gecinden versin).. Hoca''nın bugün 70. doğum yıldönümü.. İletişim Yayınları da 760 sayfalık “Mete Tunçay''a Armağan” kitabı yayımladı. İyi bir jest.. Umarım hem toplum, hem devlet olarak, şov dünyasının şöhretlerine gösterdiğimiz ilgiyi bilim adamlarımıza göstermeyi de öğreniriz.. İyi ki varsın, Hocam! Sevgiler.