TR
EN
AR
FR
RU
UR
Bayram ve Mezarlıklar
METAFİZİK
derinliğin, ruhi arayışın, ferdi mahfiyetin, insan onuruna dayalı kardeşliğin ve sosyal diğergamlığın tecelli ayı olan Ramazan ayı, bu sene, şekilci bir dünyeviliğe, sathi bir formalizme, tekebbürü zirveleştiren bir nefsaniyete, insan onurunu zedeleyen aşağılamalara ve en kötüsü de sosyal kutuplaşmaları tahrik eden siyasi istismarlara şahit oldu. Son bir ay içinde ülkemizde hiç kimse Kuran-ı Kerim'in ve Peygamberimiz'in tarihi pratiğinin insanlık tarihi içindeki özgürieştirici etkisini konuşmadı. Aksine, üslup ve tavır hatalarını genelleştiren bazı kesimler, Ramazan ayını tam bir sıkıntı ve kaos ayı haline dönüştürdüler ve 1400 yıl öncesine mi döndürülüyoruz sorusu ile zımnen Peygamber dönemine hakarette bulundular. Aklı başında hiçbir Batılı, dini ve siyasi görüşü ne olursa olsun, Christmas Günleri'nde ait olduğu kültürün temellerini dokuyan Hıristiyanlığın iki bin yıl önceki öğretilerine geri mi dönüyoruz sorusunu sormaz, çünkü bilir ki, kendisi ateist bile olsa, böyle bir soru kutladığı Christmas'ın ruhuna aykırı düşer. Ben, bu mübarek bayram sabahında günlük gündemin dar kalıplan içinde kalarak, aynı sıkıntıyı, bayram psikolojisinin ruhuna aykırı bir şekilde, sizlere tekrar yaşatmak istemiyorum. Aksine, dikkatlerinizi, metafizik boyutun ve kültürel sürekliliğin mekanları olan mezarlıklara yöneltmek istiyorum. Ölüm ve mezarlık bir bayram sabahı için yine fazla sıkıntılı bir konu değil mi gibi bir soru zihinlerden geçebilir. İşte, meselenin özünde de zaten bu ilginç diyalektik var. Müslümanlar'ın en neşeli olma hakkını kendilerinde gördükleri bir bayram sabahında, hem de çoğu zaman bayram namazını müteakib daha evlerine dönmeden, doğrudan mezar ziyaretlerine gitmeleri sembolik bir ritüelin ötesinde anlamlar taşır.
Her alanda bir denge ve ahenk öngören İslami dünya görüşü hayat ile ölüm arasındaki ayrımı varlık ile yokluk arasındaki bir kesinti çizgisi olarak değil, bir gerçek varlık sürekliliği olarak görür. Şehidlerin ölmezliğine dair ayetler, ilahi aşk ile yananların ölümü bir yokoluş anlamında tatmayacaklarını vurgulayan Yunus'un "Ölen hayvan imiş, âşıklar ölmez" dizeleri, Mevlana'nın ölümü bir buluşma ve düğün olarak sembolize edişi, hep kendi sınırlı ve görünen varlık sınırlarını ilahi bir dava ya da aşk ile aşabilen insanların ulaştığı hayat-ölüm çizgisi ayrımsızlığına işarettir.
Mekanikleştikçe gaybi olanla ilgili bağlarımızın koptuğu bir dünyada mezarlıkların bize anlatacağı çok şey vardır. Bu anlamda Ramazan ibadetini tam olarak yerine getiren bir Müslüman'ın bayramda hissettiği ödül psikolojisi ile, sınırlı hayat içinde gerçekleştirilen hayırlı amellerle ölüme ulaşılması arasında ciddi bir fark yoktur. Bayramdaki mezar ziyaretleri sanki bu metafizik bağın diri tutulması için ve ibretin bir süreklilik kültürü haline dönüşmesi için düzenlenmiş gibidir.
Her Ramazan'ın bayramla nihayet bulması gibi her nefes de ölümle tanışacaktır ve Ramazan'da belli vakitler içinde nefsini denetim altına alabilen insanların bayram lezzetini tadmaları gibi, hayat içinde kendini denetleyebilen ve aşabilen insanlar için de ölüm bir varlık lezzeti haline dönüşecektir. Zıtlıklardan bir ahenk ve denge oluşturabilmek dini gelenekler içinde hemen hemen tamamıyla İslam'a özgüdür.
Konu mezarlıklar üzerinde yoğunlaşmışken, elime geçen hafta ulaşan bir yüksek lisans tezinden de bahsetmek istiyorum. Sekiz aydır Japonya'da açılan Türk Kültür Köyü'nde ebru ve tezhib dersleri veren ince ruhlu sanatkar kardeşimiz Ekrem Çoktan Bey dönüşünde geçen sene Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı'na sunmuş olduğu "Karacaahmed 9. Ada Mezar Taşı Kitabeleri" başlıklı yüksek lisans tezini getirme nezaketinde bulundu. Bu çalışma ile Karacaahmed Mezarlığı'nın Hattatlar Sofası kısmındaki 472'si sabit, 144'ü sökülmüş 616 şahideyi fotoğrafları ile birlikte tesbit ve tasnif eden, kitabeleri latinize eden Ekrem Bey bu araştırması esnasında bu toprakların kültürel geçmişi konusunda hassas olan herkesi dehşete düşürebilecek ölçekte bir kültür tahribi yaşanmakta olduğuna da dikkatlerimiz çekmektedir.
Hattatlar Sofası'nın 1/200 ölçekli detaylı bir planını da çıkararak tezine ekleyen araştırmacı kardeşimiz bu planda tamamıyla boşalmış gibi görünen kısımlardaki tarihi mezar taşlarının yerlerinden sökülerek yeni mezarlar için ekonomik rantı yüksek yerler açılmış olduğunu ifade etmektedir. Özellikle SHP belediyesi döneminde yaygınlaşan bu uygulama çok sayıda nadide mezar taşının yok olması ile neticelenmiş görünmektedir. Aralarında İstanbul'da bilinen en eski mezar taşı olan 1521 tarihli Reis'ül Hattatin Şeyh Hamdullah Efendi'nin mezar taşının da bulunduğu bu kısımdaki mezar taşlarının muhafazası bir kültür tarihi hazinesinin muhafazasıdır ve bu ölçüler içinde gerekli tedbirler alınmalıdır. Kimisi Süleymaniye Camii'nden daha eski olan bu mezar taşlarının sıradan birmezarlık güvenliği içinde görülmesi mümkün değildir. Bu tarih hazinelerini yerlerinden sökerek görkemli ama çirkin mermer mezarlar yapanların mezar soyguncularından farkı yoktur. Balkanlar'daki Osmanlı bakiyesi mezarlarımızın yok edilmesine feryat ederken kendi hayat alanımız içindeki tahriblere karşı son derece duyarsız kalabiliyoruz. Karacaahmed'in hemen ilerisinde Bağlarbaşı'nda hiçbir cemaat unsuru kalmamış Hıristiyan mezarlığındaki düzen ve güvenlik ile ihata duvarı bile yeterince güçlendirilmemiş Karacaahmed Mezarlığı karşılaştırıldığında kendi kültür sürekliliğimizi tahribte ne derece hoyrat olduğumuz ortaya çıkmaktadır. Kültürel tarihimizin tapuları olan mezarlıklarımızı bile koruyamazsak gelecek nesiller bayramlarını tarihsiz ve metafiziksiz ortamlarda kutlayacaklar. Yazımızı Mustafa Özel'in uyarladığı güzel bir özdeyişle bitirelim: İstikbal köklerdedir.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.