TR
EN
AR
FR
RU
UR
Ertelenen bunalımlar
SOĞUK
Savaş sonrası dönemde uluslararası hukukun öngördüğü sınırlar ile fiili reelpolitik durum arasında gittikçe derinleşen uçurum yeni bir tür bunalım çözme mekanizması ortaya çıkarmış bulunmaktadır. Bunalımları oldukları şekilde dondurarak zaman kazanmaya dayalı bu yeni yöntem aslında kısa dönemde kronikleşen bunalımları uzun döneme yayarak çözme hedefine yönelmektedir. Bunalımın tarafları uzun dönemde konjonktürün kendi lehlerine dönüşebileceği ihtimali üzerine hesaplar yaparak kısa dönemli bu zahiri çözüm yoluna itibar etmektedirler. Bazen de bunalımın geldiği nokta her iki tarafı da o derece güçsüz ve alternatifsiz bırakmaktadır ki, taraflar bir müddet için konjonktürün olduğu şekliyle dondurulmasından yana tavır koymaktadırlar. Soğuk savaş döneminin sona ermesi ile birlikte bu dönemin çift-kutuplu yapışım yansıtan uluslararası hukukun öngördüğü ulus-devlet sınırlarında ciddi bir çözülme ve yeniden kurulma süreci ortaya çıkmıştır. SSCB, Yugoslavya ve Çekoslovakya'nın bölünmesi ve Almanya'nın birleşmesinin getirdiği yeni konjonktür uluslararası hukuk açısından meşru kılınmıştır. Avrupa-içi meseleler olarak görülen bu durumlar dışındaki bunalım alanlarında ise uluslararası hukukun öngördüğü sınırlarda oynamaların doğuracağı sakıncalar gözönünde bulundurularak bunalımları dondurma ve erteleme yolu tercih edilmiştir.
Bu çerçevede Körfez Savaşı sonrasında Irak sınırları uluslararası hukuk açısından muhafaza edilirken Kuzey Irak'da fiili bir siyasi durum ortaya çıkarılmış; Azerbaycan'ın uluslararası hukukun öngördüğü sınırları içindeki topraklan üzerinde Ermenistan'ın da facto bir işgal durumu oluşturmasına dayalı bir ateşkes anlaşması yapılmış; Abazalar'ın kendi bölgelerinde sağladıkları askeri başarılardan sonra ilan ettikleri devletin statüsü Gürcistan sınırları içinde belirsiz bir şekilde bırakılmış; Ortadoğu barış süreci içinde Filistin'in nihai statüsünü belirleyecek görüşmeler sürekli ertelenmiş; Dayton Anlaşması sonucunda Sırpların savaş suçlan ve etnik temizlik yöntemleri ile dikte ettirdikleri sınırlar dondurulmuştur.
Son olarak Çeçenistan ile Rusya arasında imzalanan anlaşma da bu tür bir uzlaşmanın genel çizgilerini yansıtmaktadır. Çeçen mücahidlerin olağanüstü direnişleri Rusların uluslararası hukukun öngördüğü sınırlar ile sistemik güçlerin desteğine dayalı barbar askeri yöntemlerinin geçersizliğini ortaya çıkardıktan sonra Ruslar çareyi bunalımı bir süre dondurarak zaman kazanmakta bulmuşlardır. Çeçenler de bağımsızlık ilanlarının uluslararası hukuka yansıtılmasının hemen mümkün olmadığını farkederek kendi yönetimlerini pekiştirecekleri bir ara dönemi tercih etmişlerdir. Bu yeni formül uluslararası hukukun öngördüğü sınırlardaki değişmelerin doğuracağı zincirleme reaksiyon etkisinin önüne geçmek isteyen ABD ve diğer sistemik güçlerce de desteklenmiştir.
Tek tek incelendiğinde ateşkes ve barış görüntüsü veren sonuçlar doğurmuş bulunan bunalımları uzun döneme yayarak dondurma yöntemi, bir bütün olarak değerlendirildiğinde, tam bir kaos ve belirsizlik ortamının yaygınlaşmasına yolaçmıştır. Balkanlar-Ortadoğu-Kafkaslar üçgeninin diplomatik açıdan dinamik bir kaos ortamının etki alanına girmiş bulunması biraz da bu yöntemin eseridir. Hangi değişimin meşru olduğunun objektif bir şekilde tanımlanmamış olması, özellikle Müslüman topluluklar üzerindeki etkisi açısından, çifte standardın bir barış kurma teşebbüsü gibi gösterildiği bir durum ortaya çıkarmıştır.
Bu yöntem kısa dönemli olarak bunalımları dondurmuşsa da uzun dönemli potansiyel çatışma alanlarının hem sayısını hem de yaygınlığını artırmış bulunmaktadır. Nihai sonuca ermemiş kısa dönemli her barış görüşmesi uzun döneme ertelenen yeni ve daha kapsamlı bir bunalım alam doğurmaktadır. Bu durum özellikle Türkiye açısından böyledir. Kısa dönemdi kaygıların ürettiği bu zahiri barış konjonktürü Türkiye'nin yakın çevresini uzun dönemde tam bir barut fıçısı haline getirmiş bulunmaktadır. Bunalımları dondurma yönteminin uygulandığı bir bölgede tekrar başlayacak herhangi bir çatışma zincirleme reaksiyon halinde diğer bölgelere yansıma potansiyeli taşıyacaktır. Bunun içindir ki kimi zaman karşılıklı zaruretlerin, kimi zaman dış müdahalelerin yönlendirdiği kısa dönemde bunalımı donduran barış teşebbüsleri rehavet değil tam bir teyakkuz hali ile karşılanmalıdır. Dış politikada kısa dönemli rehavet uzun dönemli hezimetleri, uzun dönemli teyakkuz kısa dönemli başarıları getirir.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.