TR
EN
AR
FR
RU
UR
Huntington'un tezi doğru mu
Huntington
'un Medeniyetler Çatışması başlıklı tezi 1993 yılında makale olarak ilk defa yayınlandıktan kısa bir süre sonra bu tezi tenkit eden bir makale kaleme aldım. Tezin medeniyet gibi son derece önemli bir kavramı stratejik çıkarlar için kullandığını ve gerek iç teorik çelişkilerden gerekse tarihi verilerin saptırılmasından kaynaklanan ve çoğu da bilerek yapılmış bir çok hata ile malul olduğunu göstermeye çalıştığım bu makale iki ayrı uluslararası dergide yayınlandı; bir çok dile de özet halinde çevrildi. Niyetim bu günlerde kitap haline getirmek üzere çalıştığım bu makaleyi özetlemek değil. Medeniyetler Çatışması tezinde beni rahatsız eden unsurları bugün tekrar gözden geçirdiğimde bütün bu noktalardaki iddialarımı hala sürdürüyorum. Ancak bir husus var ki, son gelişmelerden sonra acaba Huntington'a haksızlık mı ediyoruz diye de düşünmekten kendimi alamıyorum. Bu da Medeniyetler çatışması tezinin Türkiye ile ilgili kısmı. Türkiye'yi başka bir medeniyet havzasına ait olmak isteyen ama reddedildiği için kimlik bunalımı geçiren bir medeniyet mühtedisi şeklinde gören ve bu anlamda parçalanmış/yırtık bir ülke olarak (Torn Country) tanımlayan Huntington'un bu yargısını batı-dışı medeniyetlere yönelik suçlayıcı ve tahkir edici tavrın bir uzantısı olarak görmüş ve şiddetle tepki göstermiştik.
Bu tanımlamada hem kollektif kimliğimizin ve şahsiyetimizin tahkir edildiğini iliklerimize kadar hissediyor; hem de Türkiye'ye yönelik stratejik bir komplonun ayak seslerini duyar gibi oluyorduk. Akademik görünümlü bir makalenin arkasında acaba önyargılı bir yönlendirme ve psikolojik bir hazırlık mı vardı? Türk ve Kürt unsurlar arasındaki kuvvetli bağların doğu ve batı şeklinde yatay düzlemde bölünmesini engellediği Türkiye acaba bütün ülke sathına yayılan İslam-batı (dini kimlik-laik devlet) karşıtlığı ile dikey düzlemde bir parçalanmaya mı götürülmek isteniyordu?
Değişik uluslararası forumlarda ve toplantılarda bu konuda yöneltilen sorulara verdiğimiz cevapları şimdi hatırladığımda acaba savunmacı bir psikoloji ile önümüzdeki gerçekleri göremeyen biz miydik diye düşünüyorum. Bu cevaplarda hep şu temel hususları vurgulayagelmiştik: "Türkiye Huntington zannettiği ya da görmek istediği gibi tarihi tecrübesi olmayan, en ufak bir bunalımda parçalanabilecek bir ülke değildir. Türkiye'nin İslam medeniyetinin son canlı merkezi olması da, en yoğun ve sert batılaşma tecrübesi geçirmiş doğu toplumu olması da, medeniyet çatışması getirecek bir zaaf değil, aksine medeniyet canlılığı getirecek bir zenginliktir. Asırların yoğurduğu güçlü bir bilince, kollektif bir akla ve derin bir tecrübeye sahip olan bu ülke sömürgelikten yeni kurtulmuş herhangi bir devlet gibi en ufak sarsıntıda iç parçalanma geçirecek bir siyasi ünite değildir. Beş asır boyunca tarihin en kritik kuşağında kırkı aşkın etnik ve dini topluluğu birarada tutabilen bir tecrübe birikimine sahip olan bu toplum bunalım dönemlerinde ortak kimlik unsurlarını harekete geçirebilecek basirete sahiptir. Bir çok diktatörlüklerin ve krallıkların aksine, Türkiye'de siyasi kurumlar ve hukuk kültürü fevri hareketleri dengeleyecek bir kollektif aklı devreye sokabilecek iç denetim unsurları barındırmaktadır."
Son bir sene içinde, özellikle de son bir hafta içinde yaşananlar, bu argümanları tekrar test etmemiz gerektiğini bütün çıplaklığı ile ortaya koydu. Pazartesi günü hükümetin aldığı kararları ve dünkü gazete başlıklarını gördüğümde içimi kemiren korkunç bir şüphe ile ürperdim: Acaba Huntington Türkiye konusunda haklı mıydı? Öyle ya iki sene önce gümrük birliği imzalandığında ve Türkiye'ye batı medeniyetinin kapılarının aralandığı düşünüldüğünde "Tek hedef Avrupa" diye manşet atan gazetelerde dün "Tek hedef irtica" başlığı egemendi. Batı'dan dışlandıkça kimlik krizi büyüyen ve hukuken tanımlanamayan kavramlarla iç çelişkilerin labirentine sıkışıp kalan Türkiye'de en ufak farklılaşmalar bir parçalanma emaresi olarak görülüyor ve kollektif akıl, basiret ve soğukkanlılık bir türlü devreye giremiyor.
Cami yapımının denetim altına alınmasını, kamu hizmetine girerken güvenlik soruşturması geçirmiş kamu görevlilerinin tekrar ve sürekli bir şekilde takip edilmesini, devletin ulaşamadığı yerlerde halkın kendi kaynaklarıyla oluşturduğu hizmet ağlarının eseri olan sivil toplum kuruluşlarının budanmasını bir reform gibi aktarmak sığ bir medeniyet çatışması yaşamaktan başka nedir? Adını batı medeniyetine aidiyet çabasından alan Batı Çalışma Grubu başta olmak üzere devletin değişik organlarının halkın dini kimliğini ve tarihi kültür ve medeniyet aidiyetini yansıtan İslam ile hala hukuki açıdan objektif bir tanımlama bekleyen ve psikolojik baskı .özelliği objektif kavram olma özelliğinden daha baskın olan irtica arasındaki ayrım çizgisi nedir? Camilerin yaygınlaşması, kamu görevlilerinin hanımlarının başörtülü olması, onbeş yaşına kadar olan çocukların dini eğitim görmesi, öğrencilerin kendi kıyafetlerini seçme özgürlükleri bir irtica göstergesi midir?
Bu sorular alabildiğine uzatılabilir. Türkiye bugün temelde bir kendine güven bunalımı yaşamaktadır. Bu kendine güven bunalımı sürekli tehdit altında olunduğuna dayalı bir psikolojik gerginlik alanı oluşturmaktadır. Siyasi sistemin ilticanın tehditi altında olduğu iddiası ile aldığı sözde tedbirler geniş halk kesimleri tarafından kendisinin özgürlük alanlarına ve haklarına yönelik bir tehdit olarak algılanmaktadır. Herkesin herkesi tehdit ettiği gibi bir vehmin yayıldığı bir toplumun bırakın atılım gücü göstermeyi, bütünlüğünü koruması dahi çok zordur.
Bugün herkese düşen ilk vazife Huntington'u haksız çıkarmaktır; yoksa hepimizin içinde bulunduğu gemiyi bunalımlı bir dönemin dalgalarından alıp emin bir sahile ulaştırmamız mümkün olamaz. Türkiye, tarihi rüşdünü isbat edeceği önemli bir bunalım kavşağından geçmekte ve kendisinin parçalanmış bir ülke (Torn Country) olmadığını haykıracak basiretli, soğukkanlı ve gür sesler beklemektedir.
Geleceğimiz korku ve vehimlerden kaynaklanan kimlik bunalımları içinde kıvrananların değil, medeniyet çatışması gibi tezlere dayalı her türlü uluslararası meydan okumayı göğüslemeye hazır bu gür seslerin eseri olacaktır. Değişik medeniyet birikimleri, kendisine güvenen bu gür seslerin tonlarında birleşecek ve belki de tarihin gördüğü en canlı medeniyet dinamizmi bu topraklarda yeşerecektir.
Huntington'un tezi Ankara'nın bürokratik koridorlarından Anadolu'yu göremeyen siyasi elit ve aydın kimliğini bu toprakların kültürü ile uzlaştıramayan bir kesim entellektüel için geçerli olabilir. Ama bütün bu tartışmalara ve Ankara'da yaşanan gerginliklere rağmen soğukkanlılığını, engin sabrı ve müsamahası ile birleştiren Anadolu insanı için geçerli değildir. Anadolu insanı medeniyet kimliğinin bilincindedir ve onu tekrar kuracak inançlara da, araçlara da sahiptir.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.