TR
EN
AR
FR
RU
UR
Kimlik ve kaçılmayan kader
Ben Kimim
? İşte soru: Ben Doğu'lu muyum yoksa Batı'lı mı? a) Doğu toplumunda doğdum, b) Batı'dan etkilendim. Bir zamanlar ulaştığı politik güçle Batı'yı etkilemiş ve ondan etkilenmiş Osmanlı kültür mirası içinde doğdum. Ama düşünmeyi yasaklamış bir toplumda doğdum." (Bitmemiş Son Eseri, s. 21) Bu satırlar, iki hafta önceki yazımızda üzerinde tekrar duracağımıza söz verdiğimiz, onbir sene önce vefat, etmiş olan idris Küçükömer'e ait; ama ihtiva ettiği sorular ne O'nun şahsıyla ne de yaşadığı dönemle sınırlı. Son dönemde yaşadığımız tartışmalar biraz da bu soruyu kendine sorma cesareti gösteremeyen aydınların ve siyasi elitin yüzeyselliğini yansıtıyor.
İçlerine doğdukları tarihle, düşünceyle, kültürle yüzleşemeyenler, onları, ve hatta onlara sembolik atıflarda bulunan şiirleri bile, yasaklayarak ayakta durmaya çalışırlar. Tarih herşeyi bağışlayabilir, ama kimliksizliği asla. Kimliği ve duruşu olmayanların tarihte etken bir özne olmaya takatleri de, iradeleri de yoktur. Bu durumda olanların geriye tek bir alternatifleri kalır: Başkalarının yazdığı tarihi okumak ve gelecek nesilleri o tarihle şartlandırarak kimliksiz kılmak. Özne olamayanların nesne olmaktan başka çıkar yolları kalır mı?
Türk toplumu ve aydını bu sorulardan kaçabilir mi? Asla! Bu sene Cumhuriyet'in 75. yılını, gelecek sene Osmanlı'nın 700. yılını, bir sonraki yıl da Milad'ın 2000. yılını karşılayacağız. Üç sene içine sıkışmış üç farklı boyut. Osmanlı doğuyu, milat batıyı, Cumhuriyet bu ikisi arasındaki kültürel denklemi yansıtıyor sanki. Ortada kendisinden kaçıldıkça kendisine tutsak olunan bir kader var; ama kimse içine doğduğumuz tarih ve coğrafya tarafından belirlenen o kaderin hakkını verme cesaretini gösteremiyor.
Küçükömer bu kader ve bu kaderden kaçmaya çalışan özenmeye dayalı kolayca yöntemleri de, gayet yalın bir şekilde ifade ediyor: "Doğu'ya ait insan ve toplum tipolojisi Batı'ya ait olandan neden ve nerede ayrılmıştır? Bu sorunun üzerine gitmek bir kaderdi. Kendi kaderimizde buna çattık. Batı'ya benzeme, özenme böyle bir kaderi yok sayma ile eşdeğer göründü bana. İki tipoloji arasında yaşayageldiğimiz öylesine bir aykırılık var ki; sanki ona teslim olmuşuz da giderek eylemsel seviyede bir çelişkiye dönmüş de, onu anlamaksızın reddetmek kolayın da ötesindedir ve bu davranış da aykırılığın içinde vardır." (Bitmemiş Son Eseri, s. 73)
Tercihler ve sorular sloganlaşarak basitleştikçe, iktidar mücadelesi keskinleşirken, derinden derine yaşanan bunalım karmaşıklaşıyor. Yasaklamalara ve kısıtlamalara dayalı yapısal tedbirler kısa dönemli güç kaymalarına yol açabilir; ama uzun dönemli zihniyet problemlerini kesinlikle aşamaz. Zaman geçer; yüzeysel ve güç-eksenli yapısal değişiklikler tarihi süreç içinde yıprandıkça, çözüldüğü sanılan problemler daha da katmerlenmiş bir şekilde tarihin gündemine gelir. Osmanlı-Türk siyasi tarihinin son ikiyüz yıllık kısır döngüsü, bütün ümidini kısa dönemli yapısal güç kaymalarına ayarlayan küçük zihinlerin eseridir.
Zihniyet problemlerini aşmak, yine Küçükömer'in tabirini kullanırsak, "önce kendini, ürününü sürekli karşısına almakla, kendisiyle diyaloga girmekle başlar". Sıkıntı da işte tam bu noktada düğümleniyor. "Kendi"sinin tanımın!"' yapamayan, "kendi"sini tarih içinde duruşu olan bir yere oturtamayan bir zihniyetin kendisiyle diyaloga girmesi mümkün olabilir mi?
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.