TR
EN
AR
FR
RU
UR
Özgünlük ve model aktarımı
BAŞBAKAN
Erbakan'ın gezisi ile ilgili son günlerde sorulan ve tartışılan en önemli konulardan birisi Malezya'nın ne ölçüde model olabileceği ile ilgli. Malezya tecrübesini bir model olmaya doğru götüren özgün niteliklerini tartışmadan önce bu tür tecrübeleri iyi etüd etmekle ve gerektiği ölçüde aktarmakla birlikte her toplumun kendi birikim, dinamizm ve tecrübesine uygun modeli kendisinin geliştirmek zorunda olduğunu belirtmeliyiz. Hele hele üzerinde konuşulan ülke Türkiye gibi kendisini de son derece özgün bir misal kılan farklı tarihi ve coğrafi özelliklere sahip olan bir ülke ise bu daha da kaçınılmaz olmaktadır. Ülkemizde tecrübe ve model aktarımı konusunda İM önemli uç tavır arasında dolaşmaktayız. Birincisi Türkiye'yi özgün kılan şartları tanı bir soyutlama düzlemine çekerek hiçbir başka tecrübe ve modeli değerlendirmeyen bir tavırdır. Bu tavır sahipleri için mesela Türkiye'nin şartları farklıdır, dolayısıyla laikliği dünyada hiçbir ülkede görülmeyen türde bir laiklik olmalıdır, Türkiye'nin tarihi birikimi farklıdır, dolayısıyla ordu-siyasi otorite ilişkisi tamamen kendine özgü olmalıdır, Türkiye'nin ekonomik kapasitesi farklıdır, dolayısıyla devletçiliği de, karma ekonomiyi de liberalizmi de kendine has bir tarzda uygulamalıdır. Bu tavır Türkiye'yi dünyadaki genel temayüllerden uzaklaştırarak kapıların yeni tecrübelere tümüyle kapatılması sonucunu doğurmuştur.
ikincisi ise özellikle bunalım dönemlerinde diğer toplumlarda başarılı olduğu düşünülen modelleri doğrudan ve hemen aktarmaya yönelen bir uç tavırdır. Son dönem Osmanlı-Türk aydın geleneğinde medeniyet tarihinde az görülecek bir tarzda tebariz eden bu tavır kimi zaman Tanzimat paşalarının Moskof ve ingiliz lakablarıyla anılmasına yol açmış, E. Fransız Cumhuriyeti'nin katı merkeziyetçi devlet ve dogmatik laiklik modelini etkisi bugün de sürecek şekilde Türkiye'ye aktarmış, Alman etkisi altında Osmanlı devletini Enverland'a dönüştürmüş, Türkiye'yi bir küçük Amerika yapmayı devlet ideali haline getirmiş, Osmanlı devletinin bir eyaleti konumundaki Yugoslavya'nın özyönetim modelinden Ecevit'in şahsiyetinde umut liderler çıkarmıştır. Düşüşe geçmiş medeniyet merkezlerindeki aydınlarda görülen kendine güvensizliğin tipik ve en çarpıcı bir yansıması olan bu uç tavır da Türkiye'de sıradan bir aktarımcılığı siyasi ekiplerin temel programı haline getirmiştir. Bu hal öylesine trajı komik bir hal almıştır ki nüfus ve alan itibarıyla Osmanlı'nın küçük bir vilayeti mesabesinde olan Arnavutluk'tan bile ideal model çıkarma heveslileri çıkmış ve bunu ilericiliğin temel ölçütü haline getirmiştir.
Bu tavırlardan daha da zararlı olanı ise Jakoben bir anlayışın kimi zaman bu iki uç tavrı bünyesinde barındırmış olmasıdır. Yani dışardan yapılan bir model aktarımı aynı zamanda Türkiye'ye has bir modelmişcesine takdim edilmiş ve toplumsal bünyeye tamamıyla yabancı olan kurum ve gelenekler merkezi bir baskı ile yerleştirilmeye ve korunmaya çalışılmıştır. Bunun en tipik misali de 19. asrın sonundaki bilimsel ve felsefi çerçevenin ürünü olan laiklik modelini 20. asrın sonunda Türkiye'ye has bir model olarak takdim etme ve bunu dogmatik bir bürokratik hakimiyet modelinin aracı olarak kullanma çabasıdır. O dönemdeki İÜ. Fransız Cumhuriyeti'nde uygulanan ve daha sonraki IV. ve V. Fransız Cumhuriyetleri döneminde terkedilen bu anlayışın Türkiye'ye has gibi gösterilmesi askeri ihtilallerin gerekçesi ve birçok siyasi bunalımın görünmez sebebi olagelmiştir.
Peki bu iki uç tavır arasında takip edilmesi gereken yol nedir? Yapılması gerekenler beş safha içinde gösterilebilir. Birinci safhada ekonomi-politik ve kültür dünyasındaki son gelişmeler ve genel temayüller sürekli takip edilmelidir, ikinci safhada bu genel tablo içindeki uyumlu ve aykırı modeller vaka çalışmaları yöntemi ile tahlil edilmeli ve her model ulaştığı basanların nihai sonuçları ile değil kendisini çıkaran süreç içinde değerlendirilmelidir. Üçüncü safha da bu sürecin o topluma özgü unsurları ile dünyadaki genel temayülü yansıtan unsurları ayrıştınlarak modeli başarılı kılan faktörler belirlenmelidir. Dördüncü safhada ülkemizdeki kültürel, siyasi ve ekonomik yapıyı oluşturan süreç ile bu vaka çalışmalarının yapıldığı ülkelerdeki sürecin benzeşen ve ayrışan yönleri mukayeseli yöntemlerle ortaya konmalıdır. Beşinci safhada ise ülkenin kendi iç potansiyelini ve dinamiklerini temel alan ve varılması gereken hedefleri belirleyen ana stratejik planlama yapıldıktan sonra bu modellerdeki başarılı tecrübeler yeni bir çerçeve içinde değerlendirilerek uyarlanmalıdır.
"Türkiye her yönüyle kendine hastır" teziyle Türkiye'yi dünyada yaşanan tecrübelerden soyutlayan tavır Türkiye'nin etkileşim içinde bulunduğu global çevrenin müsbet ve menfi yönleriyle değerlendirilmesini engellemekte; sıradan ve aceleci model aktarımları ise toplumsal atılım gücünün motoru olan kendine güven psikolojisini yok etmektedir. Özellikle İslam dünyası bugün değişik bölgelerinde yaşanan bütün tecrübeleri tekrar değerlendirmek ve bu tecrübeleri ortak ve farklı kılan özellikleri yeniden keşfetmek zorundadır. Bu çerçevede beş yıl süresince müşahede imkanı bulduğumuz Malezya tecrübesinin ne anlam ifade ettiğini de gelecek yazıda ele alalım.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.