Ankara geliyor mu?

Şimdi hadisenin bam teline geliyoruz: Son deprem bize gösterdi ki, ihtiyaca cevap noktasında en yüksek ve erken refleksi toplum gösterebiliyor. Ardından da belediyeler geliyor. Belediyeler hem bütçeli kuruluş, hem de az çok yasaları buna müsait. Fakat kendi mücâvir alanları dışında, onları bu tür il dışı yardımlara icbâr eden âmir bir hüküm de yok.

Dikkat ederseniz bölgede "ordu birlikleri"nin görevlendirilmesi durumu da söz konusu. Şu anda 53 bin kişiyi bulan askerî birlikler bölgede görev yapıyor. Az çok duruma da hakimler. Ama ihtiyaca tekabül noktasında, sıralama bakımından üçüncü kategorideler. Önce halk ve gönüllü toplum kuruluşları, sonra belediyeler, sonra da askerî birlikler devreye girebildi.

Peki sivil idare, il ve ilçe kurumları ne âlemde? Bunun sebebini geçen yazılarımızda izah ettik. Ya komşu il ve ilçe yönetimlerinin katkısı diyecek olursanız, buna da yasalar el vermiyor. Türk bürokrasisi ve siyaset kurumu henüz bu boşluğu nasıl dolduracağını bilmiyor. Kriz yönetimleri buradan doğuyor.

Buradaki problem, il-ilçe yapılanmasının daha da ötesinde. Diyelim ki aynı problem üç-beş ilde birden nüksetti. O zaman ne yapacaksınız? Yani şimdiki durumlarda?

Böyle zamanlarda özellikle anarşi ve terör hallerinde sivil hükümetlerin eli ayağı dolaşıveriyor. Polis gücü kâfi gelmediği; il-ilçe merkezlerinin yani belediye mücâvir alanlarının dışındaki yörelerin güvenliği de, jandarmaya bağlı olduğu için, hükümetler sık sık jandarma gücüne ihtiyaç duyuyorlar. İdarenin bu zaafını iyi bilen ciheti askeriye de, hemen her ciddi durum karşısında "sıkı yönetim" zaruretinden söz ediyor. Sıkıyönetimse sivil idarenin aczi ve iktidarı elinden kaybetmesi gibi bir şey. Ayrıca sıkıyönetim Türkiye için dışarıda da iyi intibalara yol açmıyor.

Bunun biraz hafifletilmiş şekli ise "Olağanüstü Hal!.." Deprem bölgesi için önerilen yönetim işte buydu. Bu yönetim biçiminde de vali ve kaymakamlar birer eylemsiz profesör. Hadi bunun da mahzurları var diyelim. O zaman ne olacak?

Çok şükür elde, 9 Mart 1997 tarihinde Bakanlar Kurulu tarafından imzalanan, fakat hiç bir bakanın da ne imzaladığını hatırlamadığı meşhur "Kriz Yönetim Merkezi Kararnamesi" var ya!.. İşte şu anda deprem dolayısıyla uygulanan yönetim biçimi bu.

Anlayacağınız sivil idare her zaman aciz, şaşkın ve inisiyatif kaptırma durumunda. Bütün bunların sebebi, siyasetçi sınıfının günü kurtarma hastalığı. Ne yapalım ki böyle!.. O iktidar, bu iktidar farketmiyor.

Ama gerçekten ne yapmak gerekiyor?

Çünkü soyut devlet eleştirilerinin ve sistem demagojilerinin buna bir çare ürettiği de görülmüyor. Burada yöneticilerin iyileri kötüleri, inançlısı inançsızı da sorunu çözmüyor. Sorun, şumûllü bir problem karşısında siyasî iradenin ve bürokrasiden ibaret icra aygıtının "yetmezlik" halinin telâfisi meselesidir de onun için bunları yazıyoruz.

Öyleyse ilk elde stratejik öncelikleri kaydedelim:

Şimdi bakıyorum da, gene işe tersinden başlanacak diye hayıflanıyorum. Stratejik başlangıç, mahallî idareler!.. Onun arkasından afet yasası, sivil savunma, imar yasası vs. gelmeli. Hem de hiç beklemeden. Çok konuşmaktan bıktı Türkiye. Şöyle şumûllü bir kanun kuvvetinde kararname!.. İşte o kadar.