Deprem edebiyatı

Gölcük/Marmara depreminin bundan öncekilerden önemli bir farkı ortaya çıktı. Bu depremi ânı anına yaşayan, o anda hasıl olan deprem psikolojisini olduğu gibi kaydetmeye çalışan yazarların varlığı. Bunu alabildiğince önemsiyorum. Çünkü yurdumuzun muhtelif bölgelerinden, şimdiye kadar onlarca deprem hatırlıyoruz. Bu bölgelerin Türk yazıcılarına uzak oluşu, depremin anlık bir hadise olması gibi sebepler yüzünden, deprem vaktine ilişkin ruhî daralmaları, korku ve panik hislerini, duâ heyecanını, Allah''a iltica ihtiyacını, çoluk-çocuk kaygısını iyi yazıcıların kaleminden okuma imkânı bulamıyorduk. Son depremin İstanbul''da da ciddi biçimde etkisini hissettirmesi ve İstanbul''un banliyösü mesâbesindeki Yalova, Çınarcık, Büyük Ada gibi bölgelere tatil için giden yazarların varlığı, yaşadığımız büyük tahribat bir tarafa bu depremi diğerlerinden hayli farklı kıldı.

Neden derseniz, Gölcük merkezli depremi, (tam da Donanma Komutanlığı''nın bulunduğu bölge) anı anına yazmaya çalışan yazarların ortaya çıkması. Eminim ki bu yazılara, yarın ileriki yıllarda Ahmet Haşim''in Müslüman Saati, Yahya Kemal''in Türk İstanbul ya da Eğil Dağları, Ahmet Hamdi Tanpınar''ın muhtelif yazıları; ya da Akif''in Çanakkale Şehitleri, Tevfik Fikret''in Zelzele şiiri gibi sık sık başvurulacak.

Belki bu sözlerimi mübâlağalı bulacaklar olabilir. Belki deprem gibi tarihî, fizikî ve içtimaî bir hadisenin tesbitinde kameranın, fotoğrafın rolünü daha ziyade önemseyerek bu söylediklerimize dudak bükenler bulunabilir. Fakat biz üzerinde durduğumuz farka işaret etmeye gene de devam edeceğiz.

Ne var ki deprem ânını, yaşanmış bir psikoloji itibariyle yazmaya ve tesbite gayret eden yazıcılarımız, gazeteci-yazarlar arasından çıktı. Deprem bölgesinde oturan, tatilini Marmara sahillerinde geçirmekte olan onlarca şâir, hikâyeci, denemeci, romancı vs. bulunduğu halde, henüz onların böyle bir hadise karşısındaki algılamalarını okuma fırsatına eremedik. Ereceğimizi de sanmıyorum. Keşke gazetelerimiz böyle bir talep üretselerdi.

Burada aklıma gelmişken söyleyeyim. Bu ülkede gazeteciler, görev dolayısıyla bölgeye en erken ulaşan sınıflar oldu. Sonra adı-sanı belirsiz kişi, dernek, vakıf, dinî kurum; yüksek bir aşkla ânında deprem bölgesine yöneldiler. Kimisi savaşta sakalar gibi su taşıyor, kimisi tırnaklarıyla yer kazıyor; kimisi de âfâkı kuşatan canhıraş feryatların tazyiki karşısında ruhu parçalanmış "Sana sığınıyoruz Yarabbi!.." diyerek Hazreti Davud''un korosuna katılıyordu.

Selâhaddin Yusuf dedi ki, benim bunca çürüme ve kokuşma karşısında, bu topluma ve insana itimadım artık kaybolmak üzere idi. Ben insanı orada gördüm, insanımıza ve insanlığa itimadım yeniden tazelendi. İnanır mısınız Selâhaddin Yusuf''un bu şehâdeti, bende de iman şevki gibi pırıltılara yol açtı. Çünkü insana itimat, değer üretmenin başlangıç noktasıdır da ondan. İnsana ve insanlığa, insandaki cevher-i aslîye itimadını yitirenler yok mu? Vay onlara ki, Allah''ın sorumluluk tevdî ettiği bu yüksek varlığa karşı mütekebbir kesiliyorlar. Buradan ulaşılacak her felsefe münkir, her his müteneffirdir.

Bilmem Yahya Kemal''in "Süleymaniye''de Bayram Sabahı" şiirini hatırlayanınız var mı? Orada koca camiye toplanmış cemaat içinde, "nefer esvaplı" biri vardır. Bu isimsiz kahramanın sırtına koca bir tarihi yükler Yahya Kemal. Aynı şeyi Necip Fazıl, Sakarya''nın üzerinden gerçekleştirir. Aslında iyi düşünülecek olursa, ne o nefer ne de "Sakarya''nın sırtına Türk tarihinin vurulması" bir gerçektir. Yeter ki bizde tabiata, insana, göklere böyle bakan, bakmasını bilen bir kalp ve ruh bulunsun. Yunus Emre, "Benim bir karıncaya ulu nazarım vardır" demiyor muydu?

Şimdi günümüzde, "insandan kopmak" ve "toplumsal teneffür üretmek" en büyük meziyet. Özellikle sanat hayatında. Buna ne kadar üzülsek yeri değil midir? Zira korkarım ki önümüzdeki eylül sayıları, Edebiyat-sanat dergilerimiz açısından aynı minval üzere devam edip gidecektir. Öyle bir kopuştan geçiyoruz ki bu sadece toplumdan ve tarihten değil, eşrefi mahlûkat olan insandan, zamandan, tabiattan herşeyden bir kopuş. Bunun sebebi İslâmî bir şuur yüksekliği değil, vahim bir tereddidir.

Eğer ben Yazarlar Birliği''nin yerinde olsaydım, ilk fırsatta, genişçe bir yazar grubunu bölgeye davet eder, oradaki mahşerle onları yüzyüze getirirdim. Çünkü asıl insan ve asıl toplum orada. Bu manzaraların, Yakup Kadri''nin "Millî Savaş Hikâyeleri" gibi yazılması gerekmiyor mu sizce? Görmek, müşâhede etmek, insanı aracısız keşfetmek!..

Ümid ediyorum ki bu deprem toplumsal bir felâhın kapılarını aralayacağı gibi; insandan kopmuş, gerçek insanı yitirmiş sanat ve tefekkür hayatımız bakımından da önemli bir milât teşkil edecektir. Devamı var