Kafkasya: Yeni Basra Körfezi

Sovyetler Birliği''nin dağılmasından sonra, şimdi sıra Rusya Federasyonu''na mı geliyor? İlk önce Çeçenler''in başlattığı ve önemli bir neticede aldığı denemeye, şimdi de Dağıstan halkları mı girişecekler?

Nitekim radyo-televizyonların, yazılı basının ve uluslararası haber ajanslarının hadiseye gösterdiği ilgiye bakılacak olursa, mesele ciddidir. Herne kadar Hazar''ın batısında yer alan bu İslâm ülkesinde cereyan eden hadiseler çok geniş çaplı değilse, ve yorgun Rus kuvvetlerine karşı kazanılan başarı henüz mevzi olsa bile gene de ciddi bir takip ihtiyacı ortadadır.

Gelişmeleri daha iyi kavrayabilmek için, isterseniz küçük bir özetlemeye başvuralım.

Meğer geçtiğimiz 17-18 Nisan tarihlerinde Dağıstanlı bazı müslüman gruplarla Çeçenistan yöneticileri, müştereken bir "şûrâ" oluşturmuşlar. Dağıstan İslâm Şûrâsı adı altında faaliyet gösteren bu heyet; önce bu ülkenin Rusya''ya karşı bağımsızlığını, bilâhare de Çeçenistan ve Dağıstan''ın birleşmesini planlamış. Şûrâda alınan kararlardan biri de, üç bin kişilik bir İslâm Barış Gücü''nün teşkil edilmesi hadisesidir. Çeçen lider Basayev''in açıklamasına göre, daha şimdiden iki bin kişi hazırlanmış bile.

Şu anda bağımsızlık mücadelesinin başladığını ve Dağıstan''ının Rusya''dan bağımsızlığının süratle ilân edildiğini öğreniyoruz. Bağımsızlık ilânına girişenler, tabiî ki mevcut Dağıstan yönetimi değil. Ya kim? Çeçenler''le birlikte hareket eden İslâmî Şûrâ temsilcileri!.. Eğer doğruysa, bütün Kafkaslar''a hitap edecek bir televizyon yayınına da başlanmış. Sayıları 35''e varan Kafkas halklarına; yeni televizyonun hangi dille yayın yaptığı hakkında ise henüz bir bilgi bulunmuyor. Şu an Ruslar''a ve mevcut Dağıstan yönetimine karşı yürütülen mücadelede, üç-beş köy "kurtarılmış bölge"ye dönüştürülmüş; bazı kamu binalarına da önemli hasarlar verdirilmiş.

Tabiî ki böyle büyük bir dâvâ için elde edilen netice, sizlere oldukça küçük gözükebilir. Bu bir başlangıç olup, hadiselerin uzun bir vadeye yayılacağını tahmin etmek güç değildir.

Peki Kafkasya''daki bu yeni gelişme ne mânâya gelmektedir.

Rus işgali altındaki bir Müslüman memleketin bağımsızlığına kavuşması elbette kıvanç verir bize. Fakat hadisenin tek bir yüzü bulunduğunu da sanmıyoruz.

İlk elde harekâtın arkasında Dağıstan halklarından ziyade, Çeçenistan''ın bulunduğunu kabul etmek gerekiyor. İkincisi de bütün Kafkas halklarına hitap eden bir televizyondan söz edilmesi ve İslâm Şûrâsı''na sayıları 35''i bulan Kafkas halk temsilcileri ile özerk yönetimlerin ve mahalli yönetimlerin de katıldığı iddiaları... Bütün bunlar, kapsamlı bir projenin ayak sesleri ile karşı karşıya bulunduğumuzu düşündürüyor.

Dağıstan''ın bağımsızlığı fikrini elbette desteklemek icabeder. Fakat hadisenin sırf bu fikirle sınırlı kalacağını sanmıyoruz. Burada, yorgun Yeltsin yönetimine karşı; aynen Afganistan''da olduğu gibi, Kafkasya seviyesinde diri bir İslâmî muhalefet üretilmeye çalışıldığını akıldan çıkarmamak gerekiyor. Afganistan''da verilen mücadele kuşkusuz başarıya ulaştı, fakat sonuç da işte ortada!.. Şimdi Afganistan elsiz ayaksız, Kuzey Irak''ta ve Kosova''da olduğu gibi, emperyal bir gücün adalet terazisine(!) muhtaç vaziyette.

Dolayısıyla, zaferleriyle kıvanç duyduğumuz Çeçenler''in bu yeni hareketi, belki başarıya da ulaşabilir. Fakat uluslararası petrol pazarı bakımından, ikinci bir Basra Körfezi niteliği arzeden Kafkasya''ya, ABD''nin askerî bir güç olarak yerleşmesiyle de sonuçlanabilir. Dağıstan''ın bağımsızlığı fikri, bizim için ne kadar stratejik olursa olsun, bölgeye yönelik aşırı iştahlar sergileyen ABD için bu hedef ancak taktik bir değer ifade eder. Öyle değil mi?

Hadiseyi Türkiye açısından düşünürsek; ülke yönetimi ve kamuoyu, birbirinden farklı pozisyonlar takınabilir. Kafkasya''da doğan her yeni hareketlenme, Türkiye açısından tedirginliği muciptir ve petrol boru hatlarını tehlikeye sokar. Aynı ihtimal Rusya için de sözkonusu olabilir.

Cezayir''de yönetimle muhaliflerin anlaştığı, Ortadoğu barış sürecinin hareketlenmeye başladığı ve Kuzey Irak''ta finale doğru gidildiği bu aşamada, Dağıstan''daki gelişmelerin daha bir dikkatle takip edilmesi gerekiyor.