Konjonktürel tercihler

Türkiye''nin Avrupa Birliği''ne adaylığı meselesi, eskisinden farklı olarak, şimdi daha bir ciddi konuşulacak, tartışılacak ve yazılacak. Herkes eteğindeki taşları meydana dökecek. Günübirlik siyasal refleks ve tepkilerin, bu meyânda hiçbir ciddi değer taşımayacağı, zaten de taşımadığı daha bir farkedilecek.

Bu hususta ciddi fikir beyânı için; insanın kendi toplumu, tarihi ve kültürü adına; ülke olarak mevcut konumumuz ve geleceğimiz üzerinde ciddi öngörülerde, içtimâî varlığımızdan tezâhür edip duran bir irade adına konuşuyor gibi konuşmamız gerekmektedir.

Maalesef şimdiye kadar yazılıp çizilenlerde böyle bir vasıf görülmüyordu. İnsanların çoğu, ya içine düştükleri siyasal bir daralmayı telâfi adına Avrupa Birliği taraftarı oluyorlardı; ya da tam bir konjonktür kuşu havasına bürünerek, dün dündür, bugün bugün tarzında, acayip zigzaglar çiziyorlardı.

Şahsen bu satırların yazarı sırf bugün için değil; 1980 öncesinde de, 1980 sonrasında da, İran devriminin bir ateş yalımı gibi bütün Ortadoğu ülkelerini sardığı yıllarda da, demokratik İslâmî bir anlayışın savunucusu olagelmiştir. Gene bu yıllar zarfında, Türkiye''nin Avrupa Birliği''ne girmesinden, ve bundaki sayısız faydalardan hiçbir zaman kuşkuya düşmemiştir. Bu görüşlerimizi yazarken veya konuşurken de, o geçmiş yıllarda, meselâ İran devriminin temsil ettiği mânâya da asla ters düştüğümüzü hissetmedik. Zira ülkemiz adına, bu topraklarda bin yıldır yaşayan milletimiz adına; taşıdığımız değerler ve hâiz olduğumuz Müslümanlığın yüksek istikbalinin demokrasi ile, demokratik ortamlar ile çok yakın bir alâkası bulunacağını daima düşündük.

İnsana ve topluma, velevki din nâmına olsun, küvez altında saklanan küçük çocuk muâmelesi yapmaya kalkışan her telâkkiye, bunun için mesafeli davrandık.

Bu tür tutumların temelinde, ister Şark toplumlarının aşiretçi geleneklerden kuvvet alan siyasal refleksler yatsın; ister cemaatçi toplumların, asıl amacını da aşan büyümeler neticesinde siyasal nesnelere dönüşmeleri biçiminde olsun; ya da isterse Batı menşeli siyasî/ideolojik örgütlenmelerden tezahür eden radikal infiratçı tavırlar şeklinde!.. Zira insanların ilk başlangıçta baş vurdukları örgütlenme biçimi; onların gelecekteki yönetim anlayışlarını, devlet ve rejim telâkkilerini yansıtan küçük, fakat mânidar bir prizma değil midir?

Bu telâkkilerin hemen hiçbirisi, maalesef insanı birey olarak güçlü kılmaya, çağdaş şartlarda kendi ayakları üzerinde duracak şekilde inşâya dayanmamaktadır. Hep korumaya, kollamaya ve dayanışma halinde bir varoluşa davet!.. Siyaseti biatçı bir mantığa indirgemek buralardan kaynaklandığı gibi; cemaatleri amacını aşacak biçimde, bağımlı/bağımsız siyasal tutumlar içine sokmak da aynı algılamalardan neş''et etmektedir.

Bu tarz dinî, siyasî, ticarî yapılanmaların, hangi tarihî, içtimâî zarûretlerden hareketle ortaya çıktığını tabiî ki unutuyor değiliz. Ama Türkiye 1980''lerden sonra, özellikle de 1990''lardan sonra öyle bir aşamaya, toplumsal-siyâsal tekâmül noktasına ulaşmıştı ki, içine girdiğimiz hiçbir "form" artık bizi taşıyamaz hale gelmişti. Örneğin mahalli idârelerde Türkiye çapında iktidar olmaya doğru giden bir siyasî hareketin, hâlâ daha kendisini "cemaatçi hiyerarşi" içinde muhafazası ve hele topluma böyle sunması, Türkiye şartlarında ne derece rasyoneldi?

Geçmişinde yüksek bir imparatorluk tecrübesi yatan ve birbirinden çok farklı unsurlarla bir arada yaşamak tecrübesini hâiz bir toplumun; çağdaş demokratik şartlarda, bu tarz birbirine mesafeli, serbest ilişkilere ket vurmak sonucunu doğuracak içtimâî, siyasî, dinî yapılanmalar içinde tutulmaya çalışılması ne derece gerçekçi idi? Bu yol bizi, nihâyetinde nereye kadar taşıyabilirdi?

Bu yapılanmalar, faraza amacına ulaşacak olsa, varıp dayanacağımız nokta kapalı, hiyerarşik Ortadoğu rejimlerinden daha başkası mı olurdu sanki? Tek bir İslâmî yoruma kendisini hapsetmiş, kendi dışındaki her İslâmî yorumu menfûr addeten baskıcı yönetimler doğmaz mıydı bu telâkkilerden?

İşte burada yatıyor asıl zorlu mesele!..

Avrupa Birliği''ne girmek fikri; sırf 28 Şubat''ın anti demokratik şartlarını aşmaya yarıyacak bir manivala olarak görülemez. Çünkü bu iş, alelâde, konjonktürel bir kurtuluş ihtiyacı derekesine asla indirgenemez de onun için.

İkincisi de, dün ABD karşı çıktığı için Avrupa Birliğine karşı çıkan; bugün ABD girin diye zorladığı için Avrupa Birliği taraftarlığı yapan, üç-beş konjonktür kuşunun yaklaşımına da asla indirgenemez.

Zira burada yatan asıl sorun; bizim toplum halinde, ve de mensûbu olduğumuz İslâmın büyük geleceği nâmına, Avrupa Birliği''ne adaylığın, ileride de üyeliğin ne ifade edeceği veya etmeyeceği meselesidir. Hadisenin özü burada yatıyor.

Bu meselenin, herhangi bir ucuzluğa müsâit bir tarafının bulunmadığı, düşüncesiyle kaydediyorum bu satırları. Yoksa amacımız havanda su döğmek mi sanıyor bazı dostlar?

Ve tekrar ifade ediyorum ki bu iş son derece ciddi: Çünkü alelâde bir siyasî tercih meselesi değil!... Tam aksine bir medeniyet meselesi, bir medeniyet krizi meselesi. Geleneksel toplumsal yapı ve değerlerin, temelde dinî olmadığı halde dinî sandığımız bazı yapılanmaların; çağdaş gelişmeler karşısında ciddi bir testten geçmesi!.. Ekonomi-mekonomi bunların yanında kaç para eder?

Peki bu nasıl olacak? İster istemez bunları yazarken içine biraz da, varlık halinde duruşumuzun değerlendirmesi, irdelenmesi girmeyecek mi? İşte bunu yapmadığımız takdirde kendimizi anlamlandıramayız, başkalarına karşı da anlamlı kılamayız.