Nakş-ı Ber-âb

Yeni Şafak''ın 13 Aralık Pazartesi günkü nüshasında, Türkiye''nin AB''ye aday üyeliğinin kabulü hususunda iki güzel, iç açıcı yazı okudum. Birincisi Yusuf Kaplan''ın "Türkiye''den Korkmak veya Korkmamak" başlıklı yazısı. İkincisi de Nazif Gürdoğan''a ait: "Anadolu İnsanının Asya''dan Avrupa''ya Uzun Yürüyüşü"!..

Her iki yazı da hadiseye; hem derin tarihi bir perspektiften bakıyor, hem de bizden çok farklı kültür ve medeniyetler karşısında, paniğe kapılmadan çıktığımız bir uzun yolculuğun olumlu sonuçlarından işaretler veriyor. Yani AB meselesine, günü birlik ruhî ve fizikî daralmalarımızın çok çok ötesinden bakıyorlar. Yani mübhem, karmaşık, iyi ve kötü tarafları içice olan bir yeni gelişme karşısında, vuzûhlu bir algılama ürettikleri gibi; aynı zamanda da insanımız, toplumumuz, taşıdığımız değerler ve ülkemiz adına vukuflu özgörülerde bulunuyorlar. Bu meseleye hafta sonunda tekrar eğileceğim.

Burada şu hususu asla ihmal etmemek gerekiyor. Sosyal ve siyasal hadiseleri tek bir sebebe indirgemek ne kadar yanlışsa; bir hadise karşısında tavır ve algılamalarımızı, ileriye dönük öngörülerimizi tekleştirmeye çalışmak da aynı derecede yanlıştır. Aynı probleme farklı farklı zâviyelerden bakmak, farklı alternatifler üretmek ve daha da ötede, birbiriyle çelişir gibi gözükse de farklı öngörülerde bulunmak!.. Ayrıca da buradan bir kamuoyu oluşmasını temin etmek!.. İşte ihtiyacını duyduğumuz "şûrâ" budur. Bizi besleyecek, zenginleştirecek, donanımlı kılacak çağdaş istişâre tarzı yani.

Bu medeni tavrın alternatifi ise, tekci söylem hastalığıdır.

Bir problem karşısındaki farklı tutumları kapalı kapılar ardında müzakere etmek ve, o kapalı atmosferlerde alternatif tutumu teke indirerek, kamuoyuna onu vâzetmek!.. Sonra da bu tercihi, genelimizin görüşü imişcesine sürekli tekrarlamak.

Bunlardan birincisi fikrî gelişmeyi besler; ateşler, zihinleri sürekli uyanık durmaya icbar eder. Fikir hürriyetinin temeli de burada yatar. İkinci yol ise, düşünce platformlarından ziyade eylem üretmek, bir tavrı egemen kılmak arzusunu taşıyan ideolojik grupların, cemaat yapılanmalarının ve günümüzde bazı siyasî sultaların izlediği yoldur. Eğer bir ülkenin fikir hayatı, kendisini bu ikinci yola teslim etmişse, buradan bol bol şerhçiler yetişir. Şerhçilerin çoğaldığı ve ödüllendirildiği ortamlarda ise, özgür düşünce can vermeye başlar da bundan çoklarının haberi bile olmaz.

Yeryüzündeki bütün kulluk sultalarını bir bir iptâl eden İslâmın bundaki asıl muradı, eşrefi mahlûkat olarak halkedilen insanın hürriyetini temin değil de nedir? Yegâne güç olan Allah''ın dışında, hiç bir yeryüzü gücü karşısında insana kulluğu revâ görmemek. Yani insanı hür kılmak, insanın ihtiyacını duyduğu hürriyeti ona temin!..

Bunun için denmemiş midir? Din ancak hürriyet ile kaimdir. Hürriyeti olan insan tercih hakkını kullanabilir. Dini seçmek bir tercih olduğu gibi; yanlış veya doğru, haram veya helâl karşısında iradî bir tutum takınmak da ancak hürriyet ile kaimdir.

İşte yeni zamanların yaklaşımı böyle olacak!..

Grupçu, genellemeci, gelenekçi tutumları egemen kılmaya çalışmak da belki bir haktır, fakat bu tarz söylemlerden ihtiyacını duyduğumuz bir kamuoyu teşekkül etmez. Sanıldığı gibi, bu tarz şematikleşmekten kendini kurtaramayan mesaj biçimlerinin, çağdaş toplumlar üzerinde beklenen bir tesiri de doğmaz.

Tesir, bir şahsa izâfe edilebilen ve bir birikim ve emeğe istinad eden fikirlerden hasıl olur. Heyecanlarımızın, kinlerimizin, aşklarımızın ürettiği tesirler ise, kasdımızın bütünüyle dışında. Onlar belki bir eylemi besleyebilir; fakat bir fikri ve muhtevâyı asla ama asla!..

Onun için, "Ne susuyorsun, konuş" demek yakışır bize. Şâirin dediği gibi, "Susarsam sen matem et"!.. Ya da "Bir hakikat kalmasın Allah''ım dünyada nihân"!..

Biliyorum çok dar zamanlardan geçiyor bu ülke. Fakat rahat ve huzur, ne zaman görülmüş ki? Rahat ve huzurun insan için, sadece arayışı ve hasreti vardır, ama asla kendisi yoktur. Bir aşkın vuslat arzusu gibi birşey. İnsan gerçeği bu ezeli hakikatin farkında olduğu için, huzuru ya geçmiş yüzyılların asrı saâdetine sıkıştırarak kendisinden uzaklaştırır, ya da bir uzak istikbale onu tehir eder durur. Huzursuzluk, zulüm, baskı, gerginlik, şikâyet gibi durumlar; yaşadığımız eyyâm içinde bizim iki yakamızdan hiç bir zaman eksik ol maz. Bunlardan biri bizi gerçeğe diğeri şiire sevkeder.

Hal böyle olduğu için, bizim kendimizi sürekli bir savunmaya veya saldırıya mahkûm hissetmemiz kadar tabiî birşey olamaz. Olamaz ama, bu halin sürekliliğine kendimizi teslim durumunda, kendimize yönelik sağlıklı algılama gücümüzü de bütünüyle yitirmiş oluruz. Zaten karşımızdakilerin bizde tevlid etmek istedikleri hal de bu değil mi? Sağlıklı düşünmenin önünü tıkamak, rasyonel tavırlara imkân bırakmamak!.. Yani mantığın yerine, reflekslerle gün yitirmek!..

Bu bakımdan kendimize, içimizden ve dışımızdan bakabilme şuurunu asla kaybetmemek; varsa aldığımız bir mesafeyi, ya da maruz kaldığımız bir tıkanmayı teşhis edebilmek, bunun için son derece önemlidir.

Kendini kamuoyu önünde konuşmaktan kaçınan bir tefekkür, sürekli savunmada kalır ve ihtiyacını duyduğu bir özgüveni kendi elleriyle tahripten de acayip zevk alır.