Siyasî partiler ve ön seçim

ildiğiniz gibi DYP, ANAP ve CHP, çoğu illerde ön seçim mekanizmasına baş vurmaktan geri kalmadılar. Türkiye''nin içinden geçtiği dönem ne kadar netâmeli olursa olsun, adı geçen partiler hangi iç sorunlarla yüz yüze bulunursa bulunsun, gene de ön seçim mekanizmalarını işletmekten geri durmadılar. Bu tavırları ve sergiledikleri demokratik tutum dolayısıyla, her üç partinin yönetim kadrolarını buradan tebrik etmek ihtiyacını duyuyoruz.

Son birkaç yıldır ülkemizde, demokratik tutumların iyice zayıfladığı ve anti-demokratik yaptırım denemelerinin en kestirme yol gibi algılanmaya başladığı bir süreçte, siyasî parti organizasyonlarının ön seçimi gündeme getirmeleri her bakımdan isabetli olmuştur.

İki merkez sağ parti ile CHP''nin, önseçimler sırasında karşılaştığı durum bu bakımdan son derece mânidar bulunmuştur. Meselâ ANAP''ta Mesut Yılmaz''ın, parti yönetiminde veya değil, birinci derecedeki yakın halkasının İstanbul''da uğradığı âkıbet ortadadır. Sayın Yılmaz''ın en yakın dostu ve ANAP''ın yarı yarıya liberal-sosyal demokrat bir çizgiye çekilmesinde büyük bir rolü bulunan, eski solcu Cavit Kavak orta yerde çırılçıplak kalıvermedi mi? Ya Şadan Tuzcu''ya, Güneş Taner''e, Yılmaz Karakoyunlu''ya, Bülent Akarcalı''ya ne demeli?

İşte ön seçimin fazileti burada yatıyor. Türk halkının engin sağduyusu, mensup olduğu siyasî partinin liderine rağmen, onun yakın çevresini boşaltmayı göze alabiliyor. Mesut Bey''in bu anlamlı sonuca rağmen, yakın çevresini kontenjanlarla tatmine kalkışması kendi bileceği bir iştir.

Benzer bir sonuçla CHP''nin de karşılaştığını unutmayalım.

DYP''ye gelince: DYP taban ve delegeleri de, aynı yöntemle bir Cevher Cevheri''yi, bir Veli Andaç Durak''ı defterden siliverdi. Şimdi yılların Nahit Menteşe''si Aydın''da, listenin seçilemeyecek alt sıralarına indirilmiş vaziyette. Aynı şekilde lider yardakçılığını, siyasette yegâne uslûp seviyesine yükselten Esat Kıratlıoğlu''nun düştüğü hüsranı da hatırlamanın tam zamanı?

Ne yazık ki 12 Eylül''den ve özellikle de rahmetli Özal''dan itibaren siyasî partiler, ön seçim mekanizmasını iyice unutur hale gelmişlerdi. Demokrasi dediğimiz anlayışa, sadece siyasi partilerin hükmî şahsiyetlerinin değil; aynı şekilde kendi iç bünyelerinin de ihtiyacı bulunduğunu, bu vesile ile hatırlama imkânı bulduk. Demek ki toplum, varlık ve iradesini; sırf devlet organları karşısında değil; aynı zamanda mensubu olduğu siyasî partilerin aday listelerinin tanziminde de hissettirmek istiyor. Mevcut uygulamanın neticelerinden, bu sonucu çıkarmak herhalde zor olmasa gerektir.

Bugün politikaya ve politik mekanizmaların işlemezliğine olan derin güvensizlik duygusu, açıkça ifade etmek gerekirse, sırf devlet-toplum ilişkilerindeki temel sıkıntılardan kaynaklanmıyor. Halkın, kendisini temsil edecek adayları belirleme yetkisinin bulunmaması ve önüne konulan hertürlü listeyi onaylamak mecburiyetinde bırakılması, bize göre siyasal kurumların temel zaafını teşkil etmektedir. Bu tür yapılanmalar siyasî partileri, ne kadar büyürse büyüsünler, kökleri halka uzanan toplumsal kurumlar seviyesine yükseltemiyor. İster istemez lider oligarşisi, kapalı örgütlenme ve örgütlenmenin sınıfsal karakteri duyguları bu tür uygulamalardan besleniyor. Toplum bir partiyi beğense ve ona oy verse bile; mensubu olduğu parti örgütleri ile kendi arasındaki derin uçurumların varlığı duygusundan kendisini kurtaramıyor.

Onun içindir ki, halkla siyasî partiler arasındaki organik ilişkiler bizde alabildiğince zayıf kalıyor. Eğer merkezin, siyasî partiler üzerindeki totaliter baskıları da olmasa, toplumun siyasî partilere yakınlığı daha bir azalacak görünüyor. Hem siyasî partilere güvensizlik; hem de yaşadığımız gerginlik politikaları dolayısıyla, bu partiler etrafında geniş tahkimatlar üretmek mecburiyeti!.. Türk halkının yaşadığı derin çelişki işte burada yatıyor.

Bu izahlar çerçevesinde şimdi düşünelim bakalım. DSP, FP ve MHP niçin ön seçime baş vurmuyor? Bu partiler geliştirdikleri demokratik söylemle, içine girdikleri uygulamayı nasıl telif edebildiklerini, izah zorunluluğunu hiçbirzaman duymayacaklar mıdır?

Türk halkı eminiz ki, maruz kaldığı bu tutumdan alabildiğine muztariptir. Kendi adına ve ülkemiz adına hizmet üretmeye aday olarak ortaya çıkan siyasî partilerin, temelde topluma karşı duydukları derin güvensizlik hisleri tezâhür ediyor buradan. Dolayısıyla da, siyasî partilerin kendi içlerinde tezahür ettiremedikleri demokratik yapılanmayı, yarın hükümet olma zamanlarında kuvveden fiile çıkarıp çıkaramayacaklarını haklı olarak sorgulamak durumunda kalıyoruz.

Siyasî partiler adına, şu gün için üç ayrı yöntemin denendiğini görüyoruz.

Birincisi, İttihat ve Terakki ile Tek parti yıllarının CHP geleneği!.. En katı merkeziyetçi bir uygulama bu ve en kâmil mânâsıyla DSP''de tezahür ediyor. Şimdi bu parti başarılı bir sonuç almış gözükse bile, yarın ileride, Moğol istilâsı gibi bir perişanlığa maruz kalacağından kimsenin kuşkusu bulunamaz.

İkincisi RP geleneği!.. İslâmî cemaat yapılanmasının ve hiyerarşi anlayışının siyasete tahvili denemesi!.. Şu gün için cemaatlerin düştüğü sıkıntıyı iyi hatırlamak gerekiyor.

Üçüncüsü de, normal demokratik uygulamalar. Üzerinde ayrıca durmak gerekiyor.