Al gülüm - ver gülüm

Şöyle bir yaygın söylem, belki de gözlem vardır, denir ki: Amerika riskli bir işi o konuda en iddialı olan kişi veya organizasyona yaptırır, ki tepkiler asgariye insin...

Türkiye söz konusu olduğunda mesela islami yükselişin önünü kesme işini bu konuya duyarlı bir partiye, Kürt meselesini halletmeyi "Türk milliyetçiliği" belirgin olanına, Kıbrıs meselesini, adı Kıbrıs''la özdeşleşmiş olan lidere çözdürmek tercih edilir. Aynı şekilde işçileri üzecek bir düzenleme, işçilerden oy alan bir partiye yaptırılır... Beklenen hem o parti odaklı tepkilerin azalması, hem de partinin sosyal tabanının eriyip, dış güdüme açık hale gelmesidir.

28 Şubat''ın Refah''a dayatılması, İsrail''le kimi anlaşmaların Erbakan''a imzalatılması, Doğu''daki en yoğun operasyonların HEP''i Meclis''e taşımış olan CHP zamanına rastlaması bundandır. Aynı şekilde işçi haklarını budama işinin "sosyal demokrat" DSP şemsiyesi altında gerçekleştirilmesi de bundandır. Şu anda Kürt meselesine ilişkin çözümlerin (Kuzey Irak dahil) MHP zamanına denk getirilme hesaplarından söz ediliyor.

Ve Kıbrıs...

ABD''nin Ankara büyükelçisi Mark Parris diyor ki:

"Ecevit, belki de çözüm için en doğru lider. Bazı konularla özdeşleşmiş, o konularla ün yapmış kişilerin, bunların çözümü için yardımcı olabileceklerine dair bir çok örnek var. Ecevit de kalıcı bir çözümde önemli bir rol oynayabilir."

Oldukça net bir beklenti.

Ecevit Amerika''ya gidiyor ve gündemde, bir yandan Türkiye''nin beklentileri, diğer yandan bu "Dünya patronu"nun çözmek istediği sorunlar var.

Türkiye bazı şeyleri almak istiyor, ama buna karşılık bazı şeyleri de vermemeyi hesaplıyor. Yani "pahalıya mal oldu" denebilecek bir şey yapmamayı...

Mesela Türkiye''nin dış finansmana ihtiyacı var, burada Amerika oldukça etkili. "Yeşil ışığı" finans alemi için önem taşıyor. Acaba o konuda bir adım atar mı Clinton? Kıbrıs''tan bedel istemeksizin... Oysa Amerika istiyor... Ayrıca, Ankara''nın ümitle yokladığı "Amerikan garantili deprem tahvili" önerisine kibarca red cevabı verdi Vashington...

Yine Türkiye, Baku-Ceyhan Boru hattı için Amerika''nın olumlu tavır koymasını istiyor. Acaba bedeli ne olmalı? Irak''la ilişkiler mi, ya da Türkiye''nin Kuzey Irak düzenlemesine göz yumması mı?

Türkiye, AB ile ilişkiler konusunda Amerika''nın kolaylaştırıcı girişimlerde bulunmasını bekliyor. Acaba bedeli ne olur? Patrikhane mi, azınlıklar mı?

Hoş, azınlık hakları konusunda (Ruhban okulu hariç) Türkiye''nin Amerika''ya yansıyan karnesinin "pekiyi" derecede bulunduğunu kısa süre önce bu konuda hazırlanan rapordan öğrendik. Problem çoğunluk haklarında... Amerika onu görüyor ama, ilginçtir, kendi vatandaşlığı yüzünden bir insanın Türk vatandaşlığından çıkarılmasını, milletvekilliğinin düşürülmesini sessizlikle izliyor. Acaba o alan çoğunluk haklarına tesadüf ettiği için mi? Benim en çok merak ettiğim husus, Amerika''nın insan hakları konusunda gerçekten samimi olup olmadığı, ya da hangi insan hakları konusunda samimi olduğu hususu... Mesela Merve''nin kurban edilmesi konusunda Ankara''ya "Amerikan yardımı" olmuş mudur ve bunu Vashington, hangi insan hakları çerçevesine oturtmuştur? Ayrıca Amerika, islami alanda insan hakları ihlalleri söz konusu olduğunda da evrensel duyarlıkları harekete geçen bir ülke midir?

Dış ilişkilerde ilkenin "al gülüm - ver gülüm" niteliğinde olduğu bilinir. Alınanlar ve verilenler, kesinlikle hibe değildir. Hibe gibi verilenlerin bile zamana yayılmış bir karşılığı vardır. Onun için Amerika, Türkiye''nin askeri borçlarının (Mısır ve İsrail örnekleri gibi) silinmesi talebini geri çevirdi. Çünkü ortada o kadar hibeyi gerektirecek zorlu bir pazarlık konusu, ya da ödüllendirme gereği olmadığını düşündü.

Amerika''dan beklediği şeyler karşılığında, Kıbrıs''ta, Kuzey Irak''ta bedel öder mi Türkiye? Kolaylıkla ödemez. En azından şu gezide ödemez. ABD Büyükelçisi''nin beklentilerine mukabil, Ecevit''in her iki konuda da hassas olduğunu biliyoruz. Hatta Amerika''yı kızdıracak kadar hassas olduğunu biliyoruz. Ayrıca, Denktaş Kıbrıs için başlıbaşına bir firmadır ve onun müstakim tavrını bozmak son derece güçtür. Ama, dış ilişkilerde "kol bükme" operasyonları tek raundlu değildir. Diyelim Kuzey Irak''ta bir "devlet oluş süreci" devam edip gidiyor. Uluslararası planın kaç vakitte oranın nihai statüsünün gerçekleşeceğini hesapladığını bilmiyoruz ki... Kuzey Irak''ta devlet rüşeymi vardır ve dokuz ay on gününe doğru evrilmektedir... Kıbrıs, Türk-Yunan ilişkileri, deprem, Avrupa Birliği münasebetleri öylesine garip bir harman oluşturdu ki, neyin nerede nasıl birbiriyle takas olacağını kestiremez duruma düşüldü... Bir de sayın Ecevit''in "içe sindirme" sorunu var, malum. Neyi ne zaman, hangi ölçüde içine sindirip sindiremeyeceğini kestirmek oldukça zor. Yani ilkelerini kolay unutan bir lider durumunda son zamanlarda Ecevit. Onun için bu toz duman içinde kolumuzun bacağımızın herbirinin bir yerde kalmamasına itina etmeliyiz.

Türkiye''nin Amerika ile ilişkileri geniş boyutlu ilişkilerdir. Amerika bir dünya devleti, Türkiye de Ortadoğu''da bir büyük coğrafyanın yürek ülkesi iken, iki ülkenin son derece girift ilişkilere sahip olması kaçınılmazdır. Burada ana sorun, Türkiye''nin henüz bu büyük coğrafyanın yürek ülkesi olma misyonunu üstlenip üstlenmediği, politikalarını buna göre oluşturma imkanına kavuşup kavuşamadığı ile ilgilidir. Kendi içinde sorunlu, coğrafyası ile sorunlu ve dış ilişkilerde "el açan" görüntüsünde bir ülkenin hatırı sayılır temaslar geliştirmesi zordur. Herşeye rağmen Türkiye''nin manevi mirası aktüel imajını aşıyor ve ona dünyada ağırlıklı bir pazarlık gücü veriyor. Yaşayan devlet adamının görevi, bu manevi mirasın içini doldurmaktan ibarettir.