Dönüşüm süreci

Adaylık", aday ülke için bir dönüşüm süreci demek. Büyük yapıya göre kendi ölçülerinizi ayarlayacaksınız. Nihai anlamda, müşterek ordu, müşterek meclis, müşterek hukuktan, müşterek paraya uzanan, sınır mefhumu önemli ölçüde değişmiş "Avrupa Birleşik Devletleri" gibi bir yapı öngörüldüğüne göre, tepeden tırnağa bir tornadan geçiş söz konusu. Ancak, böyle bir bütünleşme olgusunun, henüz tam üye ülkelerde bile zihnen sindirilebilmiş olduğunu söylemek zor. Dolayısıyla aday ülkenin dönüşümünün çok sancılı olması da tabii.

-Yunanistan''ın Kıbrıs ve Ege konusunda gösterdiği "milli hassasiyet", Birleşmiş Avrupa heyecanı içinde nasıl izah edilmeli? Türkiye, Yunanistan''ın müşterek savunma örgütü olan NATO bünyesindeki tavırlarını izah edemediği gibi, AB bünyesindeki milli hesaplarını da izahta zorluk çekiyor. Atina, Türkiye''nin adaylığını Kıbrıs''ı "iç edecek" bir baskı süreci olarak görüyor. Lahey Adalet Divanı''nı da, Yunanistan lehine Türkiye''yi terbiye edecek bir alan olarak değerlendiriyor. Bunlar, AB ortamının, milli meselenin aşıldığı bir ortam olmadığının göstergeleri. O zaman, "adaylık" heyecanının da gözleri kör edecek bir âşıkdaşlık ortamı doğurmaması gerek.

-Kopenhag Kriterleri içinde yer alan "azınlıklar" konusunun, Türkiye''de kuşkulara yol açması, Avrupa konusunda henüz zihinlerin durulmadığının bir başka göstergesi... Anlaşılıyor ki Türkiye, Avrupa''nın "Kürt meselesi" konusundaki nihai niyetlerinden emin değil. Oysa Türkiye''nin aday ülke kabul edilmesinin, "Avrupa Ailesi"ne yeni bir üye alınması anlamına gelmesi ve bunun da özde dostluk ifade etmesi lazım. Türkiye neden bu "dostluk"tan emin değil? Türkiye''nin neden böyle bir saklı duygusu var?

-Türkiye''nin stratejik açılım alanı ile Avrupa''nın oluşturduğu statü ne ölçüde bütünleşiyor sorusu, henüz üzerinde durulmayan bir konu. Avrasya ve Ortadoğu ile ilişkilerde, bir İslam ülkesi olan Türkiye ile Avrupa''nın tüm bakış açıları buluşuyor mu? Herhalde Türkiye''nin, AB bütünleşmesine rağmen gözetmesi gereken özel ilişki alanları olacaktır... Avrupa ile ilişkilerde bu esneklik olacak mı? Bu soru ortada duruyor.

-Türkiye''nin AB''ye ilk giren "İslam ülkesi" olması da dikkat çekiyor. Acaba bunun anlamı ne? Konu Türkiye açısından neden, Avrupa açısından neden dikkat çekici? Temel mesele "kültürel farklılık" ise, bu konunun geleceğine hangi dünya nasıl bakıyor? Avrupa açısından "Türk işçilerinin entegrasyonu" hep problem oldu. Avrupa muhtemelen Türkiye''nin kültür farklılığında da ciddi bir entegrasyon problemi ortaya çıkacağından endişe etti. Avrupa acaba nasıl özümsedi konuyu: "Türkiye''yi içimizde daha kolay eritiriz, diyerek mi, yoksa, Türkiye''nin farklılığı bizim için önemli" diyerek mi? Peki Türkiye nasıl bakıyor olaya? Ankara''da "İslam ülkesi" karakterinin korunması gibi bir hassasiyet söz konusu mu? Yoksa devlet planında konu, zaten arzulanan bir kültürel dönüşümün hızlandırılması anlamına mı geliyor? Herhalde Türkiye, bu vesile ile "Bir İslam ülkesi olmak ne demek?" sorusu üzerinde düşünme imkanı bulacaktır.

-Adaylık sürecindeki dönüşümde "hukuk reformu"nun ve "insan hakları" konusunun öne çıkması anlamlı. Bu, Türkiye''nin hukuk ve insan hakları alanında ne kadar sıkıntılı bir ülke haline geldiğinin göstergesi. Çok farklı toplum kesimleri Türkiye''nin insan hakları alanında bir Avrupa terbiyesinden geçmesine heyecanla yaklaşıyor. Çünkü hemen herkesin bir yarası var. Ve ne yazık ki böyle uluslar arası bir disiplin olmadan, ülkedeki sade insanın kendini koruyacağı bir insan hakları çerçevesine kavuşulamayacağı kanaati herkeste hakim oldu. Anayasasının başlangıç bölümünde askeri müdahaleyi kutsayan bir ülkeyiz. İşin garibi, bu, halka onaylatılmış. Yani siyasete yön vermesi gereken millet iradesi, askeri iradenin tornasından geçmiş. 17 yıl boyunca sivil siyasetçi, Anayasanın bu görüntüsüne dokunamamış. Yani askeri müdahale gölgesini üzerinden atamamış. İşte bu görüntü ile "siyaseti askeri etkiden arındırma" talebini seslendiren AB yaklaşımı taban tabana zıt bir durum oluşturuyor... MGK''nın 28 şubat yorumu gibi, iç hizmet kanunundaki koruma kollama mantığı da herhalde bu çerçevede sakil duran Türkiye manzaraları... İnsan hakları ve sivil siyaset alanındaki adaylık dönüşümü operasyonu, herhalde, belirli merkezlerde köklü bir zihniyet değişimini de zorlayacak. "halkı kendi haline bırakırsan ya duvulcuya kaçar ya zurnacıya..." korkusunu yaşayan, hatta bu sebeple jakobenliği kutsayan muhitler, yukardan aşağıya bir değişim zorlaması ile karşı karşıya kalacaklar.

Oldukça zorlu ve sancılı bir dönüşüm sürecinin içine giriyoruz vesselam. Daha pek çok yazı yazmamız gerekecek...

-İşin bir de "islamcılar" boyutu var. Hani dostlarımızın üst perdeden çırpıştırmaktan büyük keyif aldıkları İslamcıların konumu... Acaba onların Avrupa Birliği''ne adaylık süreci karşısındaki duruşlarını nasıl değerlendirmeli? Onu da bir başka gün tahlil edelim.