1 milyar doların anlamı

ABD Başkanı Bill Clinton nihayet Türkiye''ye geldi. Başkan''ın beş gün gibi bir süre Türkiye''de kalacak olması, her ne kadar AGİT toplantısı da bu süreye dahil olsa da Türkiye için önemli sayılıyor.

Clinton, Çankaya Köşkü''nde yaptığı konuşmayı dikkatle dinleyenlerin hemen farkedeceği gibi, Demirel''in konuşmasının hemen hemen tamamında stratejik işbirliğine vurgu yapan üslûbunun aksine depremden zarar gören Türk halkının yanında olduklarını öne çıkardı. Amerika''nın deprem felaketinde ve terör konusunda olduğu gibi Türkiye''ye elinden gelen yardımı yapmaya devam edeceğini söyledi. Konuşmanın sonunda Demirel''in duymak istediği türden Türkiye''nin Batı''yla, Avrupa''yla bütünleşmesini desteklediklerini söyledi. Gerçi bu kadarı bile Amerika''nın Türkiye''ye ilk defa bu denli açık biçimde destek verdiğinin ve stratejik işbirliği yapmak istediğinin işareti olarak algılanıyor gün görmüş hariciyeciler tarafından.

Bu stratejik işbirliğinin boyutunu gösteren esas gösterge ise bir sürpriz olarak çantadan çıkardığı 1 milyar dolarlık Eximbank kredisi. Her ne kadar diplomatik olarak açık biçimde söylenmese de Amerika''nın dostları ikiye ayrılır. Amerika''nın dostluk göstergesi verdiği yardımların miktarıyla somut olarak ölçülebilir: Milyar doların üstünde yardım alan dostlar ve milyar doların altında yardım alan dostlar. Amerika''nın milyar doların üstünde yardım yaptığı iki ülke var. Bunların başında İsrail geliyor. Onu Mısır takip ediyor. İsrail''in neden milyarlarca dolar yardım alabildiğinin sebepleri belli. Mısır''a verilen cömert yardım ise İsrail''le barış yapmasının karşılığıdır. Böylece Amerika''nın Ortadoğu''da en önemli stratejik tercihi olan İsrail''le barış yapmanın, onu güvenlik içinde rahatlatmanın karşılığı dünyada milyar dolar sınırını aşan ayrıcalıklı ülke konumuna yükselmek anlamına gelmektedir. Her ne kadar Mısır bunun karşılığında yıllarca Araplar''dan tecrit edilmiş olsa da sonunda kârlı çıktığını düşünüyordur.

Clinton''ın geçen hafta George Town Üniversitesi''nde yaptığı konuşmada çok açık biçimde Türkiye''nin gelecek yüzyılı biçimlendirecek ülkelerden biri olabileceğini ve bunu da tarihi mirasıyla ilişkilendirmesi ve ardından daha uçaktayken Denktaş''ın başlamadan skandala dönüşen dolaylı görüşmelere katılacağını açıklaması arasında doğrudan bağlantılı sayılmalıdır. Türkiye''nin, Batı ile İslam ülkeleri arasında bağı sağlayacak ve bölgenin stratejik konumunu koruyacak ülke nitelemisini yaparken bunun vizesinin Yunanistan''la anlaşmazlığın çözümüne bağlaması anlamlıdır.

Denktaş''ın görüşmelere katılacağını açıklamasından sonra mutabakata aykırı biçimde davette kullanılan eşitsizliği bozan hitap tarzı üzerine tekrar gitmeme kararı alması geziyi skandala dönüştürebilecekti. Alınan haberlere göre Dışişleri ve Demirel doğrudan devreye girerek olayı çözmüş. Ve Demirel programda yokken havaalanına kadar gidip sorunun halledildiği yönünde mesajı bizzat Clinton''a iletmiş.

ABD''nin ilk defa tam 1 milyar dolarlık yardım paketini açıklaması Türkiye''nin Amerika açısından hangi stratejik değere sahip olduğunun (Mısır kadar olmasa bile) göstergesi sayılabilir.

Çankaya Köşkü''ndeki görüşmelerden sonraki basın toplantısında söylenenler de bunları teyit eder tarzdaydı. Özellikle Türkiye''nin Avrupa Birliği''ne üyeliği konusunda "akşam evinize gittiğinizde önümüzdeki 15-20 yıl içinde bu bölgede Batı''nın, Avrupa''nın güvenliğini tehdit edecek muhtemel krizlerin çözümünün Türkiye''nin Avrupa Birliği''ne üyeliğinden geçeceğini görecektir" demesi hayli ilginç olsa gerek. Bunun için Türkiye''nin adaylığını desteklemeye devam edecekti Clinton ama Yunanistan''la sorunlarını da halletmesi gerekiyordu. Bu önemli şartlardan biriydi.

Clinton Türkiye''ye tarihi misyon yükleyen konuşmasında bir takım "if"ler yani "şayet"ler de belirtmişti. Demirel''in konuşması da bu şayetlere birer cevap gibiydi. İnsan hakları, hukukun üstünlüğü, demokrasi gibi kavramlara bol bol yer veren bir konuşma. Özellikle İslam-laiklik-demokrasi ilişkisine yapılan vurguyu Clinton da paylaşmış görünüyordu ki bu Türkiye''nin gelecek 15-20 yıllık süre içindeki Batı''yı tehdit edebilecek güvenlik sorunlarıyla yakından alakalı... Bu "güvenlik sorunları" ile Türkiye''yi İsrail''in peşinde sürüklemeye götürmesin?

Türkiye''nin dış politikadaki yönelimleri açısından tarihinde Amerika''yla bu denli örtüştüğü dönem çok az olmuştur. İstese de istemese de pekçok konuda Amerika ile yan yana yürümek durumunda. Ancak Ankara''da Clinton''la görüşmelerin yapıldığı sırada Avrupa Konseyi Avrupa''nın savunma kimliğini tartışmak üzere toplanıyordu. Ve bu toplantıda Avrupa savunmasının Amerika''ya bağımlılıktan çıkarılıp, Amerika sonrası için şimdiden en az 100 bin kişilik acil müdahale yapabilecek bir ordunun kurulması görüşülüyordu.

Türkiye Amerika''nın ve Avrupa''nın güvenliği için gerçekten önemli olabilir ve nitekim öyledir de. Ancak bu önem Türkiye''nin uzun ve kısa vadeli yönelimleri daha doğrusu millî çıkarları açısından ne anlama gelmektedir? Tartışılması gereken, bazı adımlar atılmadan önce düşünülmesi gereken konu budur. 1 milyar dolar barajına takılıp kalmış Eximbank kredisi Türkiye''nin stratejik yönelimlerini karşılamaya yetecek mi?