Avrupa/Amerika ekseninde bir gezi

Türkiye''de Başbakan''ın gezisini değerlendiren hemen herkesin Amerika''nın bir dünya gücü olduğundan hiç kuşku duymadığı, bu gücün, bizim temel politik, ekonomik çıkar ve stratejik yönelimlerimiz üzerinde söz sahibi olma hakkını elinde tuttuğunu peşinen kabul ederek değerlendirdiği açık. Açık olduğu kadar da kiminin kanıksadığı, kiminin de farkında bile olmadığı bir tür teslimiyet içinde tartışmadığı da ortada.

Bir zamanlar Amerika''ya karşı muhalefet bayrağını yükselten çevrelerin bugün sorgulamasız biçimde Amerikan değerlerini savunmalarının ve Amerikan yandaşı görünmelerinin temelinde, o dönemin şartlarında bu ülkenin tarihsel, kültürel ve ekonomik çıkarlarının farklı bir medeniyet çerçevesinin onurlu temsilciliği anlamında, gerçek bağımsızlığından çok aslında iki kutuplu dünyanın bir başka kutbu adına seslerini yükseltmiş oldukları bugün daha çok belirginleşiyor. Bu anlamda Türkiye''nin bağımsız olmasına isteyen, kimi İslamcı entellektüeller dahil kaç kişi vardır? Yüz elli yılı aşan Batılılaşma tarihimiz biraz da ülkenin üzerinda hesabı olan büyük devletlerin, önce Avrupa içi daha sonra Doğu ve Batı blokunun iç uzantılarının çatışma tarihidir.

Türkiye''nin stratejik çıkarlarını tümüyle Amerika''ya endeksli hale getirdiği dönemle Amerikan yüzyılının tartışılmaya başladığı tarihin birbirine yakınlığı ilginç bir paradoks oluşturuyor. Amerika''nın önde gelen pekçok stratejisti, üstelik bunlar Amerika''nın dış politikasını birinci dereceden yön vermiş insanlar, 21. yüzyılda bu dünya devinin artık ikinci Dünya Savaşı öncesi dönemde olduğu gibi geleneksel konumuna dönerek, kabuğuna çekileceği, onun bıraktığı boşluğu bölgesel güçlerin dolduracağını, Amerika''nın tüm stratejisinin şimdiden bu çekilmeyi en uygun biçimde dizayn etmekten ibaret olduğunu belirtiyorlar. Amerikan yüzyılının bittiğini söyleyen ve olaya medeniyet çerçevesinden bakan kimi düşünürler ise daha karamsar ve vahim tablolar çiziyor.

Geçenlerde İnternational Herald Tribune''de "AB siyasal dev oluyor" başlıklı yazıda tam da bu konuya değinerek, bir zamanlar Avrupa''nın ekonomik olarak bir dev ama siyasal güç olarak bir cüce kabul edildiği dönemin geride kaldığını belirtiyor. Yazıda, Avrupa''yı ekonomik olarak Amerika''nın AB''yi dünya ekonomik sisteminin oluşmasında karar mekanizmasına eşit statüde ortak kabul ettiğini, bunun arkasından politik karar aşamasındaki etkinliğin geleceğini söylemenin kehanet olmadığına işaret ediliyor. Bunun ilk örneği olarak Kosova krizi gösteriliyor.

Amerika''da yayınlanan önde gelen gazeteler, örneğin The New York Times''tan Stephen Kinzer, birkaç gündür Başbakan''ın ziyaretiyle ilgili yaptığı yorumlarda her ne kadar Türkiye için ekonomik yardım ve Kıbrıs gibi siyasi konular önemli olsa da Amerika için esas sorunun Türkiye''nin gerçek demokrasiye sahip bir ülke olup olmayacağının daha önemli olduğunu belirtiyor. Kıbrıs mutlaka önemli bir madde olarak görüşülecek ancak bizim medyanın görmek istemediği ve Türkiye''nin Avrupa ile ilişkilerinin gittikce soğumasına neden olana kimi "demokratikleşme talepleri"nin aslında Amerika''nın da ana gündemini oluşturduğudur. Tarihi olarak nitelenen ziyaret için kalkan özel uçağa Başbakanlık davetlisi kimi işadamlarının alınmadığı bir ayıpla Washington DC''ye iniyor Başbakan Ecevit. Geçtiğimiz hafta birkaç kere değindiğimiz gibi, siyasal gücü zaafa uğratan, ülke adına yapacağı pazarlık kozunu elinden alan tarihî zaaflarımızı çözmedikçe, resmi Türkiye''nin derin Türkiye ile barışmasını gerçekleştirmedikçe hayal ve onur kırıklığı yaşamamız kaçınılmaz.

Avrupa ve Amerika ile pazarlık yapacak bir onurlu duruş, ilişki geliştirmek farklı bir şey; bir türlü kabil edilemediğimiz "Batı kulubü"nün dış kapısında bekletilmeye razı olmak başka şey. Bu ülkeyi Cumhurbaşkanı sıfatıyla temsil edenlerin Beyaz Saray''ın servis kapısından alınarak adeta korsan bir şekilde kabul edilidiği bir uygulamanın reva görüldüğü dönemler de yaşandı.

Sorun medeniyet krizini aşmak, olayın medeniyet sorunu olduğunu görüp görmemekle alakalıdır.