Bernard Lewis"ın Avrupası

Bazı köşe yazarları ısrarla “hepimiz Ermeniyiz” sloganını metaforik anlam çerçevesinde ele alarak vicdanı olanı bu sloganı haykırmaya çağırıyor. Mesele sadece metafordan ibaret olsaydı sorun olmayabilirdi. Oysa “hepimiz Ermeniyiz” sloganına tümüyle bu dar alanın dışında bir gerekçe ile itiraz edilmesi gerektiğini yazmıştım. Cinayete karşı birleşme anlamı yüklenen sloganın tam bu noktada Ermeni, Rum tüm farklılıkları ortadan kaldıran tek/çi uluscu projenin jargonunu kullanmak anlamına geleceği konusu atlanarak bir “vicdan sorunu”na indirgenmesi, hatta “yuh” çekecek kadar kalem düşüklüğü gösterilmesi tartışmanın seviyesini göstermesi açısından ilginç.

Bu sloganın açmazı, benzer durumla kıyaslanmadan anlaşılmaz: bir Müslümanın benzer duruma düşmesi durumunda neden Rumlar, Ermeniler “Hepimiz Müslümanız” şeklinde bir sloganla haksızlığa karşı çıkmak durumunda kalsınlar?

Meselenin düğüm noktası şurada; herkes ''kendi olarak'' haksızlığa karşı koyabiliyorsa bir anlam ifade eder. Neden bir Müslüman olarak cinayeti lanetlemeyelim veya bir Ermeni bir Türk''ün uğradığı zulme karşı çıkmak için “Müslüman olmak” zorunda olsun? Anadolu''da müthiş bir deyim vardır; ölen Müslüman olmayan biri için, “dinince dinlensin”… Bu inceliği kavrayamayan bir kültürle karşı karşıyayız...

Hrant Dink cenazesinde bu sloganı dayatan sol-liberal gelenek, bu ülkede farklı renkleri yok sayan ''tekçi ulusculuk''tan kendisine miras kalan tekçi refleksi açık etti. Etnik ve dini farklılıkları yok sayan kültürün formatladığı zihinler haksızlığa karşı çıkmak adına, tersinden tekçi formatı dayatmaktan başka bir şey üretemedi. Yapılan tartışmalar yanlış bir düzlemde ele alınıyor. Kendi olarak/kalarak farklı olana sahip çıkma tecrübesinden, refleksinden mahrum bir kültürün tezahürüdür yürütülen tartışmalar. Modern tecrübenin formatladığı tek kültürlü, tek boyutlu ulusculuk siyasetinin yansımasıdır. Açık bir cinayet karısında çıkarılan bu tartışma bu toplumun vicdanını kucaklamakta yetersiz kalması toplumun vicdansızlığından çok, gösterinin, toplumun kültürel kodlarıyla uyumsuzluğunun ifadesidir.

Modern Batı tecrübesinin sesi olmaya soyunan ünlü tarihçi Bernard Lewis''in Avrupalılara yaptığı uyarıya kulak verenler Türkiye''deki tartışmanın entelektüel kökenini daha anlayacaklardır. Geçenlerde Jerusalem Post gazetesine konuşan Lewis, İslam''ın yükselişi karşısında Avrupalıların kendilerine olan güvenlerini kaybettiğini söyleyerek, “Kendi kültürlerine saygıları yok. Çok kültürlülük, siyaseten doğruluk adına İslami değerlere teslim oluyorlar” diye Avrupalılardan şikayette bulunuyor.

Avrupa''nın geleceğinin “İslamlaşan Avrupa mı? Yoksa Avrupalılaşan İslam mı?” sorusuna bağlı olduğunu iddia eden Bernard Lewis daha önceki çıkışlarında da ilkel bir oryantalist söylemi tekrarlayarak Haçlı Seferleri''ni bile haklılaştıran bir tarih yorumu yapmıştı. Osmanlı''nın Batılı sömürgeci güçler tarafından yıkılmasını Doğu-Batı çatışmasının haklı olan tarafca sona erdirilmesi anlamında yorumları, Batı''ya (emperyalizme) karşı İslam dünyasında yükselen tepkinin anlamsızlığına delil olarak göstermeye çalışan saygın bir bilim adamı!

İslam''ı terörle özdeşleştirerek ötekileştirici deneyimi yeniden üretmeye çalışan söylem aslında Avrupa''nın tarihsel tecrübesini hatırlatıyor. Avrupada hâlâ geçerli olan “ya entegrasyon ya da dışlama” politikalarının “ya sev ya terk et” şeklinde bize de akseden toplumsal şizofreni. Bakın aynı günlerde bir İngiliz barones Caroline Cox''un sarf ettiği sözler tüyler ürpertici: Yyükselen yeni İslam Avrupa kültürünün karşısında en büyük tehlikedir. Avrupa''nın yüzlerce yıllık manevi, kültürel ve politik mirası tehdit etmektedir.

Bir İngiliz ya da bir batılı kalarak bırakın faklı olana sahip çıkmayı onunla bir arada yaşama deneyimi olmayan kültürün siyasete nasıl yansıdığını az çok biliyoruz.

Batı''da her türden görüş var deyip geçiştirilecek bir durum olmadığını da özellikle 11 Eylül sonrası yaşananların hangi argümanlarla meşrulaştırıldığını ve bunun geniş kesimler tarafından nasıl içselleştirildiğini görüyoruz. Burada yeni olan durum; kültürümüzde var olan farklı olanı ötekileştirmeden, bir arada yaşama deneyimine rağmen topluma biçilen elbiseyi değil toplumun değerlerini tartışmaya çalışmaktır. “Ya sev ya terk et” demekle bu ülkede tüm farklılıkları teke indiren toplum mühendisliğinin modern-seküler toplum inşa etme çabaları aynı kaynaktan beslenen kültürel sapmalardır.

Batıcı toplum tasavvurlarının çarpacağı duvar Bernard Lewis''in çarptığı duvardır.