Fukuyama kendini savunuyor

Francis Fukuyama''nın "Tarihin sonu" (The end of history?) makalesini yayınlamasının üstünden tam on yıl geçti. Soğuk savaşın henüz bitmekte olduğu bir sırada yayınlanan bu makale döneminin tüm romantik beklentilerini yansıtıyordu. Fukuyama bu makalesiyle serbest piyasayı esas alan batı liberal demokrasisinin mutlak zaferini ilan etmişti. Buna göre, batı liberal demokrasisine karşı alternatif olma iddiasındaki tüm değerler, sistemler sonunda onun üstünlüğü ve değerlerinin evrensel geçerliliği karşısında boyun eğmek zorunda kalmışlardı. Bir bakıma, insanlık, tarihi boyunca sürdürdüğü mükemmellik arayışına batı liberal demokrasisiyle son noktayı koymuştu. Tarihin sonu''nun yayınlanışının onuncu yılı nedeniyle Fukayama''nın bir savunma yazısı yayınlandı. The Independent gazetesinin evvelki günkü nüshasında çıkan "Tarihin sonu? Kesinlikle insanlığın sonu" (The end of history? Well, certainly the end of humans) başlıklığını taşıyan yazısında geçen on yıl içinde tezinin bir savunmasını yapıyor. Her ne kadar makalenin yayınlandığı dönemdeki romantik ve iyimser havada olmasa da özetle, batılı liberal demokrasilerin alternatifinin olmadığını zamanın gösterdiğini ve tezinin doğrulandığını iddia ediyor.

Tarihin sonu makalesi yayınlandığında körfez savaşı henüz çıkmamıştı. Yugoslavya''nın dağılma süreci başlamamış hele hele Bosna dramı yaşanmamıştı. Dahası Güneydoğu Asya''da ve Rusya''daki ekonomik kriz patlak vermemişti.

Fukuyama tüm bu önemli olayların meydana gelmiş olmasının tezini çürütmeye yetmeyeceğini aksine serbest piyasa mekinazmasına dayalı liberal demokrasilerin, batılı siyasi ve felsefi değerlerin alternatifinin olmadığının bir kez daha kanıtlandığını belirtiyor yeni makalesinde.

Dikkati çekecek biçimde, tezini savunurken daha iddiasız görünse de tartışmayı bilim tartışmasına çekerek "tarih"ten neyi kasdettiğini açıklıyor. Çoğunun yanlış anladığı noktanın tarihten gerçekte kasdettiği şeyin Marksist-Hegelci yaklaşımla doğrusalcı tarih anlayışı olduğunu belirtiyor. Bilimsel ve ekonomik gelişmelerin sonunda insan haklarına dayalı bir siyasi sisteme dönüşeceğini, Marks''ın iddiasının aksine tarihi evrimin sosyalizmden yana değil demokrasi ve piyasa ekonomisinin zaferiyle biteceğini belirtiyor bir kez daha. Buna örnek olarak da, Asya krizinde yaşananların George Soros''un iddia ettiği gibi global kapitalizmin krizi değil bu ülkelerin global ekonomiye entegrasyon sorunlarından kaynaklandığını iddia ediyor.

Sonuç olarak bilimsel gelişmelerin sona erdiğini iddia etmek insanlığın sonunu iddia etmekle eşdeğer olduğunu, fakat bilimsel gelişmelere dayalı batılı değerlerin evrenselliğinin geçerliliğini ve alternatifsizliğini ortaya çıkardığını iddia ediyor. Her ne kadar tartışmayı, tarihin sonu''yla neyi kasdettiğini belirterek bilimsel gelişmelere doğru kaydırsa da felsefi ve etik temellerin tartışmasına hiç girmek istemiyor Fukuyama. Son on yıl içinde yaşanan krizlerde ortaya sergilenen etik sorununu nasıl olup da insanlık idealinin son noktası olma iddiasını sürdürebileceğini sorgulamıyor bile. Çıkan krizleri de globalleşmeye ayak uyduramayanların kendi sorunu olduğunu söyleyip entelektüel zeminini sorgulamaktan çok kestirip atarak bir şekilde tartışmadan kaçıyor. Yine de on yıl öncesinin romantizminden çok şey kaybetmiş görünüyor Fukuyama.