NEW YORK"UN ÖTEKİ YÜZÜ

İSTANBUL, HAZİRAN 1999

Gazetelere yansıdığı kadarıyla irtica alabildiğine yükselişe geçti. Dine, kutsala, Peygamber''e tarihin yüzünü kızartacak ifadeler resmi metinlere geçti.

Bu Amerikalılar ne garip insanlar. Bir taraftan bakınca, Amerikan medeniyetini "dünyataparlığın medeniyeti" olarak okumamak elde değil. Modern oluşumun tüm imkanları kimi zaman en kaba biçimde kendini ortaya koyuyor. Çelikten ve betondan yığınlar... Teknolojinin hiç de mutevazı olmayan kaba yüzü tüm çıplaklığıyla daha doğrusu tüm fütürsuzluğuyla üstünüze abanıyor. Öte yandan şaşırtıcı biçimde dindar bir görünümleri var. Brooklyn sokaklarında gezerken yapay, dekora iliştirilmiş bir Ortaçağ filminde olduğunuzu hatırlatan siyah cüppeli, siyah fötr şapkalı, saçları yandan uzatılmış Yahudiler, şehrin profan imajını siliyorlar. Ama yine de ilk bakışta, bu görünümün sadece Yahudiler''e özgü, şehrin karakterini yansıtmayan bir olgu olduğunu düşünmeye zorlanıyorsunuz.

Manhattan adasının bildik görünümünün tersine yerleşim yerleri olabildiğine insancıl. Minik bahçeli evler şehrin yoğunluğunu unutturuyor. Brooklyn''de yürürken dinî muhtevayı koyulaştıran olgunun sadece Yahudiler''e ait olmadığını keşfetmem beni şaşırtmıştı ilkin. Evlerin o minik bahçelerinin bir köşesi adeta birer küçük tapınak. Bir tür sunak. Bir ikon, bir Hz. İsa ya da Meryem heykelciği evin önünden geçenleri saygıya davet etmek istercesine bahçe duvarından size bakıyor. Heykelciklerin yanında çoğunlukla yanan bir mum görürsünüz. Bu minik tapınaklara bakıp ev sahibinin hangi mezhepten olduğunu anlamanız bile mümkün. Şehrin profan dokusuna meydan okuyan puritenler... Anglosakson kültürünün Atlantik''in diğer ucundakilere göre zıt bir görünümleri var.

Kensington''da metro istasyonundan çıkıp eve giderken akşam karalığında yağan hafif yağmurda bayağı ıslandığımı geç farkettim.

Küçük bahçe duvarının kenarına özenle istif edilmiş kitaplara gözüm takılıyor. Hayret, fazla da ıslanmamışlar. Ama bu gidişle kağıt hamuruna dönüşecekler. Buranın ilginç adetlerinden biri. Evde okunmuş ama saklamak istenmeyen kitaplar evin bahçe duvarının caddeye bakan tarafına konuyor, ilgilenen olursa alıp götürüyor. Yağmurda ıslanmalarına da gönlüm razı olmuyor, gözucuyla bakıyorum fena kitaplar da değiller. İçlerinden birkaçını alıyorum.

Yazılı kültürü özümseyen bir toplum olarak İngilizler için kitabın başka bir yeri var. Okumak günlük ibadetlerinin bir parçası gibi; gazeteleri, metroda huşu içinde okudukları pembe dizi türünden romanları da sanki kutsal kitapları.

Ne ilginç... İngiliz şehirleri, İngilizler''in yaşayış tarzları, hayatın biçimsel görünümü ne kadar gelenekçi olsa da zihinsel yapıları profan.

Brooklyn''de Çinliler''in, Zenciler''in, Espanikler''in, Yahudiler''in bolca bulunduğu caddelerinden birinde dışarıdan bakınca diğerlerinden hiç de farklı olmayan iki katlı, sıvası dökülmüş gibi duran kırmızı tuğlalı bir binanın ikinci katına çıkıyoruz. İkinci kat mescide çevrilmiş genişçe bir mekan. Bir anda Brooklyn''in karmaşık havasından sıyrılıyorsunuz sanki.

Mescidin sakin havasını bozan tek şey, caddenin üstünden caddeyle yarışırcasına giden tren yolundan geçen trenlerin gürültüsü. Zaten bu tren yolları çok kaba ve vahşi görünüm veriyor şehre. En olmadık yerde üstten pervasızca geçip gidişlerine bozuluyorum. Metal eziyor, gücünü gösteriyor her yerde.

Genelde çevrede yaşayan Türkler''in teşebbüsüyle açılmış bu mescid. Cemaatin hemen hepsi Türk. Ama imamı Çinli bir Müslüman. Sonradan Müslümanlığı kabul etmiş ve bir Türk kızıyla evlenmiş; cemaatin başkanlığına onu seçmişler.

Bugün hafta sonu olduğu için mescid kalabalık. Brother Salih''le tanıştırılıyorum. New York Metropolitan Hapishanesi''nin imamı. Uzun boylu sempatik ve kendinden emin görünümlü bir zenci. Ezher''de okuduğu için iyi Arapça biliyor. Fransa''da master yapmış, entelektüel ilgileri olan biri.

New York Hapishanesi''ndeki Müslümanlar üzerine sohbet ediyoruz. Sohbete polis olarak kabul edildikten sonra ilk olarak New York Hapishanesi''nde görevlendirilen bir Türk de katılıyor. İmam Salih anlattıkça hayretim bir kat artıyor. "Mahkumlar arasında Müslümanlığı kabul edenler binlerce" diyor. "Şu an tesbit edebildiğim kadarıyla 5 ila 6 bin arasında Müslüman mahkum var. Bunların büyük çoğunluğu içeride Müslümanlığı seçen siyahlar." Toplam yirmibine yakın tutuklunun olduğu düşünülürse büyük bir rakam. Cezaevi yönetiminin bundan rahatsızlık duymadığını sorum üzerine ilave ediyor, "Çünkü Müslüman olan mahkum yaşayış tarzı olarak birden değişiyor. Uyuşturucuyu bırakıyor, hırsızlık gibi suçlar kendiliğinden çözülüyor."

Mescidin derneği ile cezaevi yönetimi arasında iyi bir iletişim kurulmuş. Mahkumlara yönelik kültür faaliyeti yapmak isteyince cezaevinin kapılarını mescid yöneticilerine açmış cezaevi idaresi. New York Belediyesi, cezaevine yönelik sosyal ve kültürel etkinlikleri nedeniyle 1996 yılında mescid derneğine yılın sivil toplum kuruluşu ödülü vermiş.

İçimden, irtica böyle yükseliyor işte diyorum!..